Ný stjórnarskrá fyrir nærumhverfið
Greinin birtist í Fréttablaðinu 5. nóvember
43.423 undirskriftir minntu okkur á að þjóðin hefur nú þegar kosið um að innleiða skuli nýja stjórnarskrá byggða á tillögum stjórnlagaráðs. Það var gert í þjóðaratkvæðagreiðslu fyrir réttum átta árum síðan, og allt frá þeim degi hafa skoðanakannanir sýnt viðvarandi meirihlutastuðning við nýju stjórnarskrána. Það er beinlínis vandræðalegt að Alþingi hafi virt þennan skýra þjóðarvilja að vettugi og sé enn og aftur að gera eigin atlögu að heildarendurskoðun á gömlu stjórnarskránni – verkefni sem Alþingi hefur mistekist núna í 75 ár þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir.
Lýðræðislegt ferli
Það er mikil gæfa að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hafi útvistað heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar út úr sölum Alþingis og í lýðræðislegt ferli sem innihélt þjóðfundi, kosningu til stjórnlagaþings, stjórnlagaráð sem starfaði fyrir opnum tjöldum og viðhafði virkt samráð jafnt við almenning og sérfræðinga á öllum stigum. Þó að þessu ferli hafi verið afmarkaður stuttur tími – varla hálft kjörtímabil – var afraksturinn meiri og vandaðri en það sem 75 ár af þinglegum nefndum hafa áorkað. Þetta lýðræðislega ferli og uppskera þess, hin nýja stjórnarskrá, er nokkuð sem íslensk þjóð getur verið stolt af, enda vakið heimsathygli.
Raunverulegar úrbætur
En það er ekki bara lýðræðislegt prinsippmál að hin nýja stjórnarskrá sé fullgild og innleidd. Það sem sjaldnar heyrist í umræðunni síðustu misseri eru þær miklu umbætur og réttarbætur sem fást með nýju stjórnarskránni.
Í núverandi stjórnarskrá er varla minnst á sveitarstjórnastigið. Í nýju stjórnarskránni er hins vegar sérstakur kaf li um sveitarfélög og í honum meðal annars áréttað sjálfstæði sveitarfélaga, nálægðarregla opinberrar þjónustu og réttur almennings til beins lýðræðis í nærumhverfi sínu. Þá segir í nýju stjórnarskránni: „Sveitarfélög skulu hafa nægilega burði og tekjur til að sinna lögbundnum verkefnum.“ Þegar núverandi ríkisstjórn hikar við að styðja við sveitarfélög landsins á tímum kreppu, sem leggur auknar byrðar á sveitarfélög og veldur stórfelldu tekjutapi þeirra, er maður rækilega minntur á hve gott væri nú að vera búin að innleiða nýju stjórnarskrána.