Ræða Loga á flokksstjórnarfundi

Kæru vinir,

 Meðan við bíðum eftir gosi, krossum fingur að það takist að halda veirufjandanum áfram í böndum, og að illviðri setji líf fólksins í landinu ekki úr skorðum, hittumst við hér, ræðum og ákveðum hvernig við ætlum að bæta samfélagið okkar, skapa ný tækifæri og betri framtíð fyrir börnin okkar og okkur hin. Sækja fram af krafti en verja um leið þau sem þurfa stuðning.

 Ég vildi óska að við værum saman í raunheimum því þessi flokksstjórnarfundur snýst um afrakstur ykkar, drífandi og skapandi Samfylkingarfólks, alls staðar að af landinu. Hér erum við samt mætt, til að undirbúa jarðveginn fyrir gríðarmikilvægar kosningar í haust.

 Við ætlum að ræða og samþykkja uppfærða stefnu Samfylkingarinnar – sem grasrót flokksins hefur unnið að síðustu ár – hún verður svo lögð til grundvallar fyrir kosningabaráttuna framundan.

 Þótt stefnan sé örlítið breytt, byggir hún auðvitað á grundvallarhugmyndafræði og arfleifð jafnaðarmanna, hér á landi og á alþjóðavísu. Gildum frelsis, lýðræðis, jafnréttis og samábyrgðar: Að hverjum einstaklingi séu tryggð skilyrði til að rækta hæfileika sína og nýta í þágu eigin velferðar, samfélags síns og komandi kynslóða – hér og hvar sem er í heiminum!

 Þótt við séum um margt ólík, er sannfæringin fyrir því, að samfélög byggð á jöfnuði, séu friðsælli, heilbrigðari og kraftmeiri en önnur samfélög, það sem sameinar okkur í einum flokki.

Kæru félagar,

Við Íslendingar erum gæfusöm þjóð. Við búum á eyju og höfum því að mestu verið laus við átök við aðrar þjóðir. Við búum við nokkuð milt loftslag; hvorki of heitt eða kalt, þótt við óskum okkur vissulega oft sólríkari daga – og við erum auðug af náttúruauðlindum: Við erum rík þjóð!

Við höfum sannarlega náð að nýta okkur þessa ávexti og að ýmsu leyti byggt upp gott samfélag. Hér er jafnrétti með því besta sem þekkist, góðir almennir skólar, heilbrigðisþjónusta og tekjujöfnuður meiri en víða annars staðar.

Ekkert af þessu gerðist af sjálfu sér. Margt er til komið vegna þrotlausrar baráttu almennings, launþegahreyfinga og jafnaðarmanna í marga áratugi. Það sem áður þóttu fráleit og jafnvel fjarstæðukennd markmið, þykja sjálfsögð í dag. Það er eðli baráttunnar fyrir betra samfélagi.

Og þrátt fyrir mikla framþróun er enn mikið verk að vinna: Kerfisbundið misrétti viðgengst víða, ójöfnuður er of mikill og hér þrífst því miður fátækt, rétt fyrir framan nefið á okkur. Slíkt á aldrei að viðgangast í íslensku samfélagi!

Það hefur ekki verið fjárfest nægilega í okkar mikilvægustu stoðum sem þýðir að margt fólk getur ekki sótt sér viðunandi heilbrigðisþjónustu eða hefur ekki efni á að sækja sér menntun við hæfi; og vegir, rafmagns- og fjarskiptainnviðir fullnægja víða ekki öryggiskröfum. Það er ekki í lagi, og því viljum við breyta.

Til viðbótar bætast við nýjar og risastórar áskoranir, eins og loftslagsógnin og tæknibyltingin. Allt verkefni sem krefjast kjarks og framsýni - markvissra og skapandi lausna. Þess vegna erum við hér, einbeitt í að láta til okkar taka!

Kæru félagar,
Nú er eitt ár liðið frá því að því að veirufaraldurinn umturnaði daglegu lífi okkar, og okkur finnst það hafa verið heil elífð. Munum varla hvernig lífið var áður eða hvað við vorum að gera. Við trúum því samt að brátt fáum við að sjá út úr kófinu og við skulum þakka fyrir góða leiðsögn sóttvarnaryfirvalda, stórkostleg afrek framlínufólks og samtakamátt almennings sem hefur verið tilbúinn að breyta lífi sínu og færa áður óþekktar fórnir í þágu samfélagsins okkar.

En það verður að draga skörp skil á milli sóttvarnar þáttar faraldursins – sem leiddur var af færustu sérfræðingum og hins efnahagslega – sem stýrt var af ríkisstjórninni. Og nú er heildarmyndin af efnahagsaðgerðum ríkisstjórninarinnar síðasta ár farin að skýrast: Hún sýnir okkur að ríkisstjórnin áttaði sig ekki á eðli þessarar kreppu.

Fjármálahrunið 2009 birtist í falli gjaldmiðils – stökkbreyttum lánum – verðbólgu og ekki síst lánsfjárkreppu ríkisins. Við fundum flest fyrir þeirri kreppu með einum eða öðrum hætti.

Cóvíd kreppan skekur hins vegar fyrst og fremst tiltekna hópa. Hún er atvinnukreppa sem bitnar lang harðast á fólki sem misst hefur vinnuna - og fyrirtækjum í afmörkuðum greinum. - Þetta lá fyrir í upphafi og viðbrögð stjórnvalda hefðu frá frá fyrsta degi átt að miðast við þetta – beina aðstoðinni með markvissari hætti til þeirra sem þurftu aðstoð.

Viðbrögð ríkisstjórnarinnar komu seint fram, aðgerðirnar voru tilviljanakenndar og margar komust illa til framkvæmda: Einstaka aðgerðir unnu síðan beinlínis gegn öðrum.

 Þannig var langbesta úrræðið, hlutabótaleiðin gelt með uppsagnaleiðinni sem fylgdi í kjölfarið. Í stað þess viðhalda ráðningasambandi og verja afkomu fólks, voru fyrirtækin beinlínis hvött til að segja upp fólki. Þarna opinberaði ríkisstjórnin skilningsleysi sitt á aðstæðum.

 Í stað þess að beina nægu fjármagni þangað sem þörfin var mest, til heimila þeirra sem misstu vinnuna, þeirra sem voru þegar í erfiðri stöðu fyrir og lítilla og meðalstórra fyrirtækja sem urðu fyrir náttúruhamförum – fabúleruðu ráðamenn um hætturnar af því að hækka atvinnuleysisbætur þessa fólks.

 Ríkisstjórnin lét Seðlabankanum það eftir að koma peningum í umferð - sem flæddu inn á fasteigna- og verðbréfamarkaðinn - kyntu undir eftirspurn og ýttu upp eignaverði. En runnu ekki til þeirra sem þurftu mest á þeim að halda. Það fólk hefur neyðst til að tæma sparnað sinn eða skuldsetja sig til að mæta gríðarlega erfiðum aðstæðum - sem það gat þó hvorki séð fyrir eða bar nokkra ábyrgð á. Afleiðingarnar eru að þau sem áttu mikið eiga nú ennþá meira.

 Fjármálaráðherra hefur áhyggjur af verðbólgu. Og einna helst áhrif launahækkana á verðbólguna –. Hann ræðir minna um einn stærsta áhrifavaldinn á verðbólguna þessa dagana; krónuna. Lönd með örmynt geta ekki leyft sér að auka peningamagn í umferð án þess að nýta þá peninga mjög skynsamlega. Það er ótrúlegt að hlusta á fjármálaráðherra horfa algjörlega fram hjá stærsta áhrifavaldi verðbólgunnar í dag, veikingu krónunnar, en með velþóknun á mörg hundruð milljarða af nýju fjármagni sem fer í örvun fjármálamarkaða, en ekki til hagvaxtarhvetjandi verkefna; innviða, ráðninga á fólki. Það er svona samspil, léleg nýting á fjármagni og of margar krónur í umferð, sem veikja krónuna. Og auka ójöfnuð í landinu.

Þetta er ríkisstjórn sem er sátt við eignabólu og sátt við örmynt. Báðir þættir eru í þágu þeirra fáu, þeirra eignamestu. Ekki í þágu þjóðarinnar.

 Að sama skapi hefðu stjórnvöld sem skilja eðli ábyrgrar hagstjórnar sett miklu meira púður í opinberar fjárfestingar til að mæta slakanum í hagkerfinu – staðreyndin er að opinber fjárfesting dróst saman um 9,3 prósent í fyrra, í sögulegri keppu.

Forystufólk ríkisstjórnarinnar hefur þagað þunnu hljóði yfir þessum samdrætti eða afsakað sig með því að það taki sinn tíma að koma framkvæmdum af stað – eins og það hafi ekki legið fyrir að flóknar framkvæmdir taka tíma. Ríkisstjórninni hefði betur hlustað á tillögur Samfylkingarinnar um nánara samstarf við sveitarfélög - sem geta farið af stað með samfélagslega mikilvægar framkvæmdar, strax í dag – en skortir fjármagn.

 Á tímum þar sem svigrúm til aðgerða er takmarkað, í landi með brothættan gjaldmiðil og mikla verðbólgusögu felst hin raunverulega ábyrga hagstjórn í því að beina peningunum þangað sem þeirra er þörf. Að skapa störf, verja velferð fólks, framleiðslugetu fyrirtækja og lyfta undir með sveitarfélögum. Aðeins þannig getum við tryggt öfluga viðspyrnu, sótt fram, varið jöfnuð og komist stolt út úr þessu ástandi - öll saman.

 Við áföll horfir fólk gjarnan inn á við, veltir fyrir sér hvað skiptir raunverulega máli og gildismat breytist. Alþjóðlegar rannsóknir í yfir 20 löndum sýna að heimsfaraldurinn og afleiðingar hans hafi haft slík áhrif. Fólk hefur áhyggjur af vaxandi ójöfnuði, sérstaklega yngri kynslóðir.  Samábyrgð, félagslegar áherslur og frjálslyndi, virðast nú ofar í hugum fólks en oft áður.

 Og áhyggjur af auknum ójöfnuði eru heldur ekki úr lausu lofti gripnar eins og ég rakti hér áðan. Almenningur á og mun gera mjög ríkar kröfur til stjórnvalda á þessum tímum – og Samfylkingin þarf að leggja við hlustir.

 Þegar heil þjóð, raunar allur heimurinn, verður fyrir áfalli af þessum toga eigum við að horfa yfir farinn veg og íhuga hvort það eigi að endurræsa vélina óbreytta. Svar mitt er nei – við eigum að gera breytingar á gangverkinu og skipta um kúrs. 

Kæru félagar,

Já Samfylkingin boðar skýrar og markvissar aðgerðir til skemmri tíma – djarfar og framsýnar lausnir til lengri tíma.

Þær aðgerðir munu ekki felast í að veðja á einhverja tiltekna einstaklinga. Við ætlum frekar að fjárfesta í einstaklingnum – í öllum einstaklingum - þannig að hver og einn hafi möguleika á að rækta hæfileika sína og nýta í þágu eigin velferðar, samfélags síns og komandi kynslóða.

Við ætlum að styðja þau sem lentu í tímabundnu áfalli vegna þessara náttúruhamfara og skapa sem flest störf með því að ráðast í stórhuga fjárfestingar og græna uppbyggingu. Tryggja heimilum öryggi og ráðast í aðgerðir sem styðja fyrirtæki til þess að ráða fólk í vinnu.

Þar skiptir máli að styðja við fólkið í þeirri atvinnugrein sem skilað hefur okkur gríðarlegum útflutningsverðmætum og uppbyggingu um allt land eftir hrun; ferðaþjónustuna.

Til að ná niður atvinnuleysi í landinu hratt og örugglega þarf ferðaþjónustan að komast sem fyrst á lappir – það gerir hún ekki ef fyrirtækin innan hennar mæta of löskuð til leiks.

Stjórnvöld hafa að mörgu leyti brugðist greininni. Framtakssamt og duglegt fólk um allt land, veðjaði á uppbyggingu eftir hrun og skapaði stórkostleg verðmæti – ekki bara í formi mikilla útflutningstekna heldur ekki síður í öðrum gæðum. Þannig hefur t.d. höfuðborgin blómstrað og hver bærinn kringum landið breyst í perlur – og oft þrátt fyrir, en ekki vegna, stuðnings stjórnvalda.

Ótal verkefni bíða; sem gætu aukið lífsgæði, stutt við skemmtilegra mannlíf og tryggt fjölbreytt atvinnutækifæri um allt land.

Þetta lýtur jafnt að því að fjárfesta í hagkvæmri borgarþróun með öflugri Borgarlínu, tryggja að hægt verði að ferðast með grænum almenningssamgöngum hringinn um landið en líka með markvissri aðkomu að smærri innviðum – þar sem góð hönnun styður við þá ímynd sem við viljum skapa okkur.

Þar eigum við að hafa samráð og nýta okkur þekkingu borgarinnar, sveitarfélaga og úr atvinnugreininn sjálfri.

En á sama tíma og við sköpum fleiri störf og verjum velferð fólks, verðum við líka að horfa til framtíðar. Hætta að stýrast af skammtímasjónarmiðum og gleyma okkur í þeirri vertíðarhugsun sem okkur Íslendingum er svo tamt.

Við stöndum andspænis framtíð byltingarkenndra breytinga og það er okkar sjálfra að tryggja að hún verði okkur hagfelld. 

Það borgar sig að veðja á þekkingariðnað, nýsköpun og tækni. Slíkar atvinnugreinar bjóða ungu fólki spennandi atvinnutækifæri. Aukin fjölbreytni atvinnulífsins mun líka lágmarka áhrif við efnahagsleg áföll  – því miður höfum við Íslendingar ýmsa fjöruna sopið í þeim efnum.

Umfram allt verður ný atvinnubylting að taka mið af grænni áherslum! Hún verður að vera græn atvinnubylting! 

Allt síðasta ár höfum við verið minnt á afleiðingar hlýnunar jarðar. Aftakaveður fyrir norðan, snjóflóðin fyrir vestan og aurskriðurnar fyrir austan. Þetta er forskrift sem færustu vísindamenn hafa gefið okkur í mörg ár en stjórnvöld hafa brugðist of illa við.

Markaðurinn mun ekki leysa þessi mál sjálfur. Það er nauðsynlegt að stjórnvöld leiði stóru verkefnin í samstarfi við atvinnulífið og almenning. Huga þarf sérstaklega vel að því að þær róttæku breytingar sem við verðum að gera á högum okkar bitni ekki harðast á þeim hópum samfélagsins sem mega síst við því.

Kæru félagar

Stefna Samfylkingarinnar í loftslagsmálum er sú metnaðarfyllsta sem nokkur stjórnmálaflokkur hefur sett sér á Íslandi, og þótt víðar væri leitað. En nýjar og nýjar upplýsingar kalla á stöðugt endumat á stefnunni – og þar ætlum við okkur að vera í fararbroddi.

Aukinn metnaður í loftslagsmálum verður að komast á dagská nýrrar ríkisstjórnar; Því ef okkur á að takast að stöðva bruna jarðefnaeldsneytis, draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og verða leiðandi í grænni uppbyggingu verða stjórnvöld að taka frumkvæði og ryðja brautina. Því er mikilvægt að Samfylkingin myndi næstu ríkisstjórn með flokkum sem eru tilbúnir í þá vegferð.

Kæru vinir,

 Þrátt fyrir tveggja metra regluna held ég að heimsfaraldurinn hafi þjappað fólki saman. Fleiri og fleiri samsama sér með gildum um samábyrgð, samstöðu og frjálslyndi.

 Við búum því við kjöraðstæður fyrir þá stefnu sem við samþykkjum hér í dag. Jafnaðarstefnu. Við vitum að rétta leiðin út úr atvinnukreppunni er leið jafnaðarmanna, leið Samfylkingarinnar. Aðgerðir sem byggja á félagslegu réttlæti, ábyrgri efnahagsstjórn og grænni uppbyggingu um allt Ísland.

 En okkur bíður nú það verkefni að afla hugmyndum okkar og lausnum nægilegs stuðnings til að tryggja að Samfylkingunni forystu í næstu ríkisstjórn.

 Kæru félagar – Með hörkuvinnu í vor í sumar og í haust er ég bjartsýnn á að  okkur muni  takast það.

 En aðeins ef við leggjumst öll á árar – róum í sömu átt og verðum umfram allt einbeitt – samstíga og vinir.