Heilt eða hálft atkvæði?
Þórunn Sveinbjarnardóttir er oddviti Samfylkingarinnar í Suðvesturkjördæmi.
Með einfaldri lagabreytingu hefði verið hægt að leiðrétta misvægi atkvæða á milli kjördæma fyrir alþingiskosningarnar í haust, þannig að þingmannafjöldi endurspegli betur fylgi stjórnmálaflokka. Guðmundur Andri Thorsson flutti ásamt Birni Leví Gunnarssyni Pírata og Þorbjörgu Sigríði Gunnlaugsdóttur Viðreisn um það breytingartillögu við afgreiðslu frumvarps um kosningalög í október 2020. Meirihluti Vinstri grænna, Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks kaus að fella tillöguna með liðsstyrk Miðflokksins.
Ójafnt vægi atkvæða er byggt inn í íslenska kosningakerfið þótt þróunin hafi góðu heilli verið í rétta átt. Það er misvægi á milli kjördæma og síðastliðinn áratug einnig á milli flokka. Árið 1999 voru fjórum sinnum fleiri atkvæði á bak við hvern þingmann í Reykjaneskjördæmi en í Vestfjarðakjördæmi. Nú er munurinn á milli Suðvesturkjördæmis og Norðvesturkjördæmis „bara“ tveir á móti einum.
„Það er augljóst að kerfið ræður ekki við það að jafna eftir flokkum þannig að flokkarnir fái þingmenn í samræmi við fylgi sitt í landinu. Það hefur reyndar verið ljóst í mörg ár að þetta getur gerst. Þetta gerðist í rauninni í kosningunum 2013, 2016 og 2017,“ segir Ólafur Þ. Harðarson, prófessor í stjórnmálafræði, í viðtali við RÚV. Hann bendir á að ýmist hafi Framsóknarflokkurinn eða Sjálfstæðisflokkurinn fengið einu þingsæti fleira en atkvæðahlutfallið sagði til um.
Stefna Samfylkingarinnar er og hefur alltaf verið að vægi atkvæði eigi að vera jafnt. Einfaldasta leiðin til að leysa það er að gera landið að einu kjördæmi. Mér er ljóst að mörgum þætti það of stór biti að kyngja að fækka úr sex kjördæmum í eitt en jafn ljóst er að kjósendur og stjórnmálaflokkar geta ekki búið við þetta misrétti til framtíðar. Í tillögum stjórnlagaráðs er kveðið á um jafnt vægi atkvæða en einnig aðra kjördæmaskipan en nú er. Ef til vill er tími kominn til að endurskoða kjördæmaskipan frá grunni.
Greinin birtist fyrst í Fréttablaðinu 4. ágúst 2021.