Logi: Engin fyrirheit um framfarir eða sanngjarnar breytingar

Kæru landsmenn.

Ég óska nýrri ríkisstjórn til hamingju með endurnýjuð hjúskaparheit, eftir brösótt hjónaband síðustu fjögur ár. Brúðkaupið þá þótti óvænt og skapaði skrýtna átakalínu í samfélagsumræðunni, sem ég efast um að muni vera til góðs, til lengri tíma litið. Ráðahagurinn átti að skila risaskrefum í loftlagsmálum, stórátaki í menntamálum, auknum jöfnuði og breytingum á stjórnarskrá. Svo ekki sé minnst á orð þáverandi heilbrigðisráðherra um að þau væru mætt til að bjarga heilbrigðiskerfinu.

Öll loforðin, kannski hjónabandsins virði, hefðu þau gengið eftir.  Vinstri græn réttlættu setu í síðustu ríkisstjórn með nauðsyn þess að einmitt þau stýrðu heilbrigðis- og umhverfismálunum. Eftir endalausan ágreining við samstarfsflokkana, eru ráðherrar þessara málaflokka flutt hreppaflutningum, m.a.  í ráðuneyti sjávarútvegs- og landbúnaðar, enda samstíga íhaldsflokkunum þar.

 Engin fyrirheit um framfarir eða sanngjarnar breytingar. Þetta er svo kyrfilega innsiglað í stjórnarsáttmála: ekkert  auðlinda og umhverfisákvæði í stjórnarskrá. Þetta fjögurra ára ríkisstjórnarsamstarf minnir helst á matseðil á þokkalegum veitingastað á Tenerife: Litmyndir af réttum, sem sýndu litríkt og brakandi ferskt salat, ásamt kjöti og kartöflum í upphafi, eru nú upplitaðar og ekkert sérstaklega freistandi.

 Það sem í upphafi virtist hagkvæmnishjónaband ólíkra og ástríðufullra einstaklinga – byggir nú á gagnkvæmri virðingu fyrir svipuðum gildum; afturhaldssemi, kjarkleysi og fálæti andspænis ójöfnuði. Þau lofuðu þó að tryggja pólitískan stöðugleika  – og ríkisstjórnin hélt vissulega velli.

 En fólk sem aðhyllist félagslegt réttlæti og frjálslyndi hlýtur að spyrja sig: Hvers virði er pólitískur stöðugleiki sem hvílir á varðstöðu um óréttlæti í sjávarútvegi, gamaldags efnahagsstjórn, sem þjónar helst þeim efnamestu, blindu á nauðsyn alþjóðasamvinnu og viljaleysi til að ráðast gegn ójöfnuði og fátækt.

 Ég er vissulega sammála ríkisstjórninni um nauðsyn þess að ráðast gegn loftslagsógninni og mæta tæknibreytingum. En orðum þurfa að fylgja efndir og fjárlagafrumvarpið gefur aðeins veika von um að svo verði.

 Staða ríkissjóðs er sterk vegna hagstæðs skuldahlutfalls og við höfum því enga afsökun fyrir því að ráðast ekki í djarfari aðgerðir.

 Á COP26 ráðstefnunni í síðasta mánuði, var áréttað að ríki heims settu sér ekki einungis töluleg markmið, heldur legðu fram skýra aðgerðaráætlun og tryggðu nægt fjármagn í hana. Það gerir ríkisstjórnin ekki.

 Sem dæmi er engin aukning til loftlagsmála umfram það sem gert var ráð fyrir í síðustu ríkisstjórn og upphæðinni sem varið er í þau er aðeins sú sama og beinn styrkur til landbúnaðarins.

 Í framtíðinni mun hugvit leika stærra hlutverk en nokkru sinni og nauðsynlegt að við stígum djörf og afgerandi skref varðandi menntun. Það er augljóst hvaða tækifæri gætu falist í nýrri tækni, fyrir fámenna þjóð, í risastóru landi, fjarri mörkuðum.

 Meiri áhersla á hugvit, sköpun, tækni og verkkunnáttu getur örvað vöxt í  hefðbundnum atvinnugreinum, gert þær vistvænni en einnig  greitt götu nýsköpunar: Atvinnulífið yrði fjölbreyttara og efnahagurinn síður viðkvæmur fyrir áföllum. Ísland yrði ungu fólki álitlegri kostur til búsetu og starfa.

 Við þurfum heildarhugsun, yfirsýn og samþætta allt nám frá vöggu til grafar. Hvernig við mætum þörfum nemanda, bætum starfsaðstæður kennara og metum störf þeirra að verðleikum

 Lækkun fjármuna til framhalds- og háskóla gefur ekki góð fyrirheit.

 Þá hef ég efasemdir um leið ríkisstjórnarinnar að dreifa mennta- og menningarmálum í sex ráðuneyti.

 Þótt háskólanám og menning séu samofin atvinnulífinu á hvorugt vera á forsendum þess. Háskólanámi er líka ætlað að efla gagnrýna hugsun, lýðræði og mannréttindi og listin er, auk þess að vera spegill á samtímann, mikilvæg í sjálfu sér.

 Risa áskoranir samtímans verða aldrei leystar vel nema í mjög víðtæku alþjóðlegu samstarfi.

 Íslendingar hafa ævinlega uppskorið ríkulegast þegar samskipti við umheiminn eru mest. Nýjar hugmyndir og straumar berast til okkar og viðskiptatækifæri opnast, með hefðbundnar vörur og hugvit.

Við erum auk þess ríkt land og ber siðferðisleg skylda til að axla ríkari ábyrgð í alltof misskiptum heimi. Hvort sem um er að ræða loftslagsmál, fátækt eða vanda fólks á flótta.

 Það er því metnaðarlaus skammsýni að íhaldsflokkarnir þrír afgreiði eitt helsta tækifæri okkar til alþjóðasamvinnu með stuttri setningu um að hagsmunum Íslendinga sé best borgið utan Evrópusambandsins.

 Loks eru verkefnin sem þola enga bið. Þar er stjórnarsáttmálinn dapurlegur. Hvergi er minnst á fátækt og varla á ójöfnuð.  Þúsundum barna sem búa við skort, tekjulágu fólki, öryrkjum og fátækum öldruðum, er ekki gefin mikil von um bjartari tíma.

 Engin aukning í húsnæðisuppbyggingu eða barnabætur og öryrkjar munu áfram dragast aftur úr launafólki.

 Stjórnvöld hafa nefnilega ríku hlutverki að gegna í baráttunni gegn ójöfnuði; réttlátt skattkerfi, félagslegt húsnæði, barnabætur og öflugar almannatryggingar skipta máli. Mikil misskipting dregur úr verðmætasköpun, skerðir lífsgæði og rýfur samkennd. Þetta þarf ríkisstjórnin að hafa í huga andspænis komandi kjaraviðræðum

 Kæru landsmenn,

 Nú líður að jólum og eflaust finnst einhverjum klisjukennt að draga upp svipmynd af fólki sem mun áhyggjulaust raða villibráð og konfekti ofaní inkaupakerrur  - á sama andartaki og annað fólk norpar í biðröð eftir bita af hamborgarahrygg og dós af grænum baunum hjá hjálparstofnun –

 En svona er þetta nú samt, því miður, enn þá hér á Íslandi.