Garðabær: góð afkoma á pappír – en hvað með raunverulegt rekstrarfé?
Fjármál Garðabæjar líta vel út við fyrstu sýn. Ársreikningur 2025 sýnir 6,8% rekstrarafgang í A-hluta og skuldamælikvarðar hafa batnað. En, þegar betur er að gáð kemur í ljós að myndin er flóknari – og kallar á ábyrgari umræðu um hvernig við stýrum fjármálum bæjarins til lengri tíma.
Kjarni málsins er einfaldur: reksturinn skilar ekki nægilega miklu handbæru fé miðað við umfang fjárfestinga og skulda.
Eigum við fyrir rekstrinum?
Veltufé frá rekstri – sem sýnir hversu mikið raunverulegt fé kemur inn úr daglegum rekstri bæjarins – er aðeins 4,4% af tekjum Garðabæjar. Á sama tíma eru fjárfestingar í varanlegum rekstrarfjármunum 18,9% af tekjum. Þetta þýðir að reksturinn stendur ekki sjálfur undir uppbyggingunni í bænum og bilið þarf að brúa með öðrum leiðum, svo sem eignasölu, byggingarréttartekjum eða lántöku.
Þetta er ekki endilega vandamál til skamms tíma í vaxandi sveitarfélagi en til lengri tíma er þetta viðvörunarljós sem þarf að taka alvarlega.
Lækkandi skuldir en veik greiðslugeta
Að sama skapi þarf að skoða skuldir Garðabæjar. Þótt skuldahlutföll hafi lækkað síðustu ár er greiðslugeta bæjarins veik. Hlutfall veltufjár frá rekstri gagnvart afborgunum skulda er 0,67 og hefur versnað frá 2024. Það þýðir að reksturinn einn og sér dugar ekki til að standa undir afborgunum á skuldum bæjarins.
Þetta er mjög mikilvægt. Af hverju? Af því að þessar tölur segja okkur að þrátt fyrir góða afkomu á pappír er Garðabær að fjárfesta of mikið miðað við tekjur og bærinn þarf að standa skil af afborgunum með meiri lántöku eða með því að selja eignir. Í einföldu máli: rekstur Garðabæjar er ekki sjálfbær.
Lóðasalan – ósjálfbært til lengri tíma
Þegar skoðaður er ársreikningur Garðabæjar ársins 2025 þarf að staldra við aukið vægi svokallaðra „annarra tekna“. Hlutfall þeirra hækkar verulega milli ára og felur meðal annars í sér tekjur af lóðasölu og byggingarrétti. Slíkar tekjur geta verið gagnlegar til uppbyggingar, en þær eru ekki stöðugur grunnur fyrir rekstur sveitarfélags. Þær ráðast af sveiflum á fasteignamarkaði og geta horfið jafnhratt og þær birtast. Þegar rekstur treystir í auknum mæli á slíkar tekjur skapast áhætta.
Sjálfbær fjármálastjórn
Við í Samfylkingunni teljum að fjármálastjórn sveitarfélags eigi að byggjast á einföldum og skýrum grunni: rekstur sveitarfélagsins verður að vera sjálfbær til lengri tíma.
„Sjálfbær fjármálastjórn þýðir að við borgum fyrir reksturinn okkar með tekjum bæjarfélagsins – ekki með skuldum eða lóðasölu.“
Í dag er Garðabær að fjárfesta hraðar en reksturinn ræður við. Það getur gengið um tíma, en það gerir bæinn viðkvæmari fyrir breytingum í efnahagslífinu – til dæmis ef hægir á uppbyggingu eða vaxtastig helst hátt.
Samfylkingin í Garðabæ vill fara aðra leið.
Við viljum tryggja að reksturinn skili sterkara og stöðugra veltufé. Við viljum að fjárfestingar séu í takt við greiðslugetu rekstrarins. Við viljum færa fjármálin frá óvissu yfir í stöðugleika með sterkari og fyrirsjáanlegri tekjugrunni. Og við viljum auka gagnsæi svo íbúar sjái skýrt og greinilega hvernig fjármunum þeirra er ráðstafað.
Spurningin er ekki hvort við getum haldið áfram á sömu braut – heldur hvort við viljum byggja upp sjálfbærari fjármál sem standast tímans tönn.
Það er sú ábyrgð sem við eigum að axla og Samfylkingin í Garðabæ er tilbúin til þess.
Vilborg Anna Strange Garðarsdóttir
Höfundur skipar 2. sætið hjá Samfylkingunni í Garðabæ