Nýtt mat AGS á upptöku evru fyrir Ísland
Það hefur verið undarleg þögn um nýtt mat Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á því hvað það myndi þýða fyrir Ísland að taka upp evru.
Með nýjustu landsskýrslu sjóðsins um Ísland fylgir sérstök greining á kostum og göllum þess að Ísland skipti krónunni út fyrir evru í kjölfar mögulegrar aðildar að Evrópusambandinu.
AGS tekur ekki afstöðu til þess hvort Ísland eigi að ganga í ESB. Það er pólitísk ákvörðun sem Íslendingar taka sjálfir. En sjóðurinn leggur mat á efnahagsleg áhrif evrunnar. Og það mat er býsna skýrt.
Lægri vextir og verðbólga
Byrjum á því sem skiptir heimili og fyrirtæki mestu máli. AGS segir að afnám gengisáhættu milli krónu og evru og lægri vextir séu „clear advantages of euro-area membership“ — skýrir kostir aðildar að evrusvæðinu.
Sjóðurinn segir jafnframt að evran gæti veitt Íslandi sterkara verðbólguakkeri og stuðlað að því að íslenskir markaðsvextir færðist nær evrusvæðinu sem búa við miklu lægri vexti.
Það er kannski ekki skrýtið. AGS bendir á að Seðlabanki Íslands hafi stöðugt verið með hærri stýrivexti en Evrópski Seðlabankinn síðustu tvo áratugi. Áhættuálag sem fylgir litlum og sveiflukenndum gjaldmiðli hyrfi. Íslensk heimili, fyrirtæki og hið opinbera ættu að njóta lægri fjármagnskostnaðar.
Er Ísland of lítið fyrir evruna?
Nei. Ísland er ekki of lítið fyrir evruna. AGS kemst fremur að gagnstæðri niðurstöðu. Orðalag sjóðsins er:„Small economic size makes the euro’s stability attractive.“ Smæð íslenska hagkerfisins geri stöðugleika evrunnar aðlaðandi. Mjög lítil hagkerfi eigi almennt erfiðara með að reka sjálfstæða peningastefnu en stærri hagkerfi. Sama gildir um viðskipti. Ísland er eitt opnasta hagkerfi heims. Lang mest viðskipti eru við Evrópu. AGS segir því beinlínis að mikil viðskipti Íslands og djúp tengsl við Evrópu styrki rökin fyrir nánari tengingu við evruna. Það er í raun einföld hugsun. Við rekum einn minnsta gjaldmiðil heims en eigum stærsta hluta viðskipta okkar við eitt stærsta myntsvæði heims. Það hefur kostnað í för með sér.
Stærri fjármálamarkaður og aðgangur að erlendum lánum
AGS bendir einnig á að litlir og grunnir íslenskir skuldabréfa- og gjaldeyrismarkaðir auki kostnaðinn við að reka lítið myntsvæði. Evran myndi draga úr gengisáhættu og auðvelda íslenskum fyrirtækjum aðgang að miklu stærri evrópskum fjármagnsmarkaði. Fjármögnun nýsköpunar og innviða myndi sérstaklega njóta góðs af. Hún myndi einnig draga úr viðskipta- og gengiskostnaði íslensku lífeyrissjóðanna vegna stórra erlendra eigna þeirra. Það myndi hagnast lífeyrisþegum til framtíðar. Þá myndi þörfin fyrir hinn stóra gjaldeyrisforða Seðlabankans minnka. AGS talar þar beinlínis um minni „tryggingarkostnað“ af því að halda úti stórum forða.
En hvað missum við?
AGS dregur ekkert undan um það. Með evru myndum við ekki lengur ákveða eigin stýrivexti. Krónan gæti ekki lengur fallið eða sigið til að taka hluta af högginu þegar sérstök áföll dynja yfir íslenska hagkerfið. Þannig hefur verið hægt að bæta samkeppnisstöðu hagkerfisins með því að flytja byrðar af útflutningsfyrirtækjum og yfir á launafólk gegnum hærra vöruverð og verðbólgu, að ógleymdum þeim sem skulda í verðtryggðri krónu.
Þess vegna segir AGS að evruaðild kalli á sterk ríkisfjármál, að vinnumarkaðurinn verði áfram sveigjanlegur og laun verði ákveðin í takt við framleiðni. Tekið er fram að þessi verkefni séu líka brýn þótt evran verði ekki tekin upp. En sjóðurinn bendir einnig á að Ísland sé vel statt til að taka þessa ákvörðun. Gjaldeyrisforði sé nægur og opinberar skuldir sjálfbærar. Ísland geti því metið evruna „from a position of strength“ — úr sterkri stöðu. Það er mikilvæg niðurstaða.
Upptaka evru yrði gríðalegur velferðarábati
Rökin hrannast upp. Greining AGS kallast á við og staðfestir fyrri skýrslur sem mæla með upptöku evru, þótt AGS taki ekki beina afstöðu í því efni. Lækkun verðbólgu og vaxta, hagur heimila, samkeppnisstaða fyrirtækja, og atvinnulífs og auknar fjárfestingar og utanríkisviðskipti myndu fylgja evrunni. Til viðbótar fylgir því gríðarlegur kostaður ríkis og sveitarfélaga því að halda úti krónunni. Fjölmörg rök leiða því til þeirrar niðurstöðu að upptaka evru sé mikið hagsmunamál fyrir íslenskt samfélag.
Landsskýrsla Alþjóða gjaldeyrissjóðsins um Ísland:
https://sedlabanki.is/library/?itemid=af3cf309-9389-4ae4-ac52-cc93c55fc246
Greinin birtist á visi.is 13. ágúst 2026.