Mikl­ar og hraðar breyt­ing­ar hafa átt sér stað í varn­ar- og ör­ygg­is­mál­um á und­an­förn­um árum. Breytt­ur tónn og stefnu­breyt­ing Banda­ríkj­anna und­ir for­ystu Trumps hef­ur vakið spurn­ing­ar: um af­stöðuna til Evr­ópu, af­stöðuna til NATO og full­veld­is minni ríkja. Þjóðar­hags­mun­ir Íslands og til­vist eru ná­tengd virðingu fyr­ir full­veldi, alþjóðalög­um og rétti smærri ríkja í alþjóðakerf­inu.

Ólög­leg alls­herj­ar­inn­rás Rússa í Úkraínu árið 2022 hef­ur breytt viðhorf­um og stefnu Evr­ópu­ríkja meira en nokkuð annað. Örygg­is- og varn­ar­mál færðust í brenni­dep­il. Inn­rás­in leiddi meðal ann­ars til þess að Finn­ar og Sví­ar gengu til liðs við Atlants­hafs­banda­lagið, NATO. Það gerðist ótrú­lega hratt en í góðri sam­stöðu þjóðþinga og þjóða.

Miklu sjaldn­ar eru rifjuð upp viðbrögð Dana. Dan­mörk hafði sagt sig frá sam­eig­in­legri varn­ar- og ör­ygg­is­stefnu Evr­ópu­sam­bands­ins, ESB, þegar hún varð hluti af svo­kölluðum Ma­astricht-samn­ingi ESB árið 1992. Und­ir for­ystu Mette Fredrik­sen for­sæt­is­ráðherra efndu Dan­ir til þjóðar­at­kvæðagreiðslu í júní 2022 um að taka nú full­an þátt í þess­um hluta Evr­ópu­sam­starfs­ins og samþykktu það með yf­ir­gnæf­andi meiri­hluta at­kvæða eða 67%. Hvers vegna?

Í mál­flutn­ingi Mette og ann­ars for­ystu­fólks í dönsku sam­fé­lagi var þátt­taka í ör­ygg­is- og varn­ar­sam­starfi ESB mik­il­væg­ur þátt­ur í að styrkja stöðu, varn­ir og sjálf­stæði Dan­merk­ur. Dan­ir væru NATO-þjóð og ættu að vera við borðið inn­an ESB þegar stefna væri mótuð um auk­inn styrk og sjálf­stæði Evr­ópu á sviði varn­ar­mála. Þetta væri skyn­sam­legt bæði í ljósi aug­ljósr­ar ógn­ar frá Rússlandi en einnig vegna breyttra viðhorfa í Banda­ríkj­un­um.

Þegar mál­efni Græn­lands komust í brenni­dep­il með yf­ir­lýs­ing­um Banda­ríkja­for­seta setti það Græn­land og Dan­mörku í mjög erfiða stöðu. Ráðamenn lands­ins voru var­færn­ir í yf­ir­lýs­ing­um. Eitt fyrsta verk Mette for­sæt­is­ráðherra var þó að heim­sækja banda­menn sína í ESB, kansl­ara Þýska­lands og for­seta Frakk­lands, auk fram­kvæmda­stjóra NATO, til að kalla fram stuðning. Ekki stóð á hon­um. Íslend­ing­ar geta sett sig í sömu spor.

ESB hef­ur tekið stór og hröð skref í að efla ör­yggi og sam­eig­in­leg­ar varn­ir á þessu ári. Samþykkt var áætl­un um end­ur­vopn­um Evr­ópu, aukið og sam­eig­in­legt fjár­magn til varn­ar­mála Evr­ópu og stór­efl­ingu at­vinnu­lífs og sam­hæfðrar fram­leiðslu til að mæta nýj­um ör­ygg­is­ógn­um. Þátt­taka í NATO er lyk­ilþátt­ur í sömu stefnu.

Ýmsir hafa bent á að ákvæði Lissa­bon-sátt­mála ESB um sam­eig­in­leg­ar varn­ir sé sterk­ara en 5. grein Atlants­hafs­sátt­mála NATO um viðbrögð við árás­um, sem verið hef­ur horn­steinn ís­lenskra varna. Við þurf­um að ræða og end­ur­meta ör­ygg­is- og varn­ar­trygg­ing­ar Íslands frá öll­um hliðum, und­ir­strika mik­il­vægi NATO en horfa einnig til Evr­ópu og læra af ná­grönn­um okk­ar.

Greinin birtist í Morgunblaðinu 29. apríl 2025

Samfylkingin vinnur gegn hvers kyns mismunun sem tilkomin er vegna kyns, uppruna, þjóðernis, fötlunar, kynvitundar, kyneinkenna eða annarra þátta.

Samfylkingin er femínískur flokkur sem vill jafna stöðu kynjanna á öllum sviðum samfélagsins. Sem femínískur flokkur beitir Samfylkingin sér af alefli gegn kynbundnu ofbeldi, fordómum og mismunun af öllu tagi, þ.m.t. launamun milli kynjanna og launamun milli innfæddra og aðfluttra kvenna. Samfylkingin styður endurmat á virði hefðbundinna kvennastarfa með launajafnrétti að markmiði. Í þeirri vinnu þarf að greina sérstaklega mun á ævitekjum milli kynja, lífeyrisgreiðslum og eignum til þess að jafna eða draga verulega úr þessum mun, m.a. með leiðum eins og kynjaðri fjárlagagerð og samþættingu kynja- og jafnréttissjónarmiða inn í stefnumótun og ákvarðanatöku hins opinbera.

Jafnrétti

Samfylkingin vill auðga líf landsmanna með því að varðveita menningarverðmæti liðins tíma og gera hann aðgengilegan í menningu og listum samtímans heima og erlendis. Í því skyni viljum við meðal annars efla söfn, setur og aðrar menningarstofnanir um landið auk þess að gera menningararf okkar eftir föngum aðgengilegan á stafrænu formi. Gæta þarf að höfundarétti þegar hann er fyrir hendi.

Brýnt er að tryggja stöðu íslensku í alþjóðavæddum og stafrænum heimi og þar gegnir stuðningur hins opinbera lykilhlutverki enda er málsvæði okkar smátt og tæknibreytingar örar. Þörf er á sérstakri vitundarvakningu um viðkvæma stöðu íslenskunnar í málumhverfi sem er meira og minna enskt. Við viljum tryggja fullnægjandi fjármögnun verkefna í máltækni sem styrkja íslensku og að notkunarsvið hennar haldi í við nýjustu tækni auk þess að styðja vel við miðlun menningar og afþreyingar á íslensku, ekki síst fyrir börn og ungmenni. 

Tunga og menningararfur

Ríkisútvarpið gegnir mikilvægu hlutverki sem almannamiðill, vettvangur fyrir vandaðar umræður, fréttir,  skapandi greinar, afþreyingu og miðlun  í listum og menningu. Grundvallarforsenda fyrir velgengni þjóðarútvarpsins er annars vegar sjálfstæði í störfum og hins vegar traustur fjárhagur til langs tíma þannig að starfsemi stofnunarinnar sé ekki háð duttlungum stjórnvalda eða aðstæðum á auglýsingamarkaði á hverjum tíma. Kanna þarf fýsileika þess að minnka vægi auglýsinga og kostunar í tekjum RÚV, meðal annars vegna tillits til einkarekinna fjölmiðla sem þurfa að reiða sig á auglýsingatekjur, en þá verður að tryggja tekjur á móti í þjónustusamningum við ríkið.

Búa verður svo um hnúta að Ríkisútvarpið mæti áskorunum sívaxandi tæknibreytinga og efla starfsemi þess á vefnum. Menningarauðinn í söfnum RÚV verður að virkja með sérstöku átaki og opna þau enn frekar fyrir aðgangi og afnotum almennings.

Ríkisútvarpið – almannamiðill

Samfylkingin fagnar auknum fjölbreytileika íslensks samfélags og leggur áherslu á mikilvægi inngildingar til að aðfluttir landsmenn njóti jafnræðis á við aðra íbúa. Framlag innflytjenda hefur skilað miklum efnahagslegum og samfélagslegum verðmætum á Íslandi. Farsæl inngilding er lykilatriði til að innflytjendur þekki réttindi sín og skyldur, hafi aðgang að almannagæðum til jafns við aðra íbúa og geti verið virkir þátttakendur í þjóðfélaginu og lýðræðinu. Sértækar aðgerðir til að jafna aðstöðumun aðfluttra og innfæddra eru því fjárfesting til framtíðar sem skilar auknum félagslegum hreyfanleika og jöfnuði. Sérstaklega þarf að huga að þörfum og jöfnun aðstöðumunar bæði barna og foreldra í skóla- og frístundastarfi. Mikilvægt er að hafa inngildingu og samráð við íbúa af erlendum uppruna að leiðarljósi í stefnumótun og við endurskoðun opinberrar þjónustu með það að markmiði að mæta betur mismunandi þörfum og efla vitneskju þeirra um réttindi sín og aðgang að opinberri þjónustu.

Samfylkingin leggur áherslu á að koma í veg fyrir að til verði erlend undirstétt á Íslandi sem býr við verri stöðu, aðbúnað og launakjör en aðrir. Til að svo geti orðið þarf að innleiða menntastefnu sem jafnar aðstöðumun barna og atvinnustefnu sem stendur undir lífvænlegum kjörum. Taka verður fast á félagslegum undirboðum á vinnumarkaði, vinna gegn launamun  og ryðja úr vegi hindrunum sem innflytjendur verða fyrir, jafnt á almennum vinnumarkaði og hjá hinu opinbera, við að finna vinnu við sitt hæfi.

Það þarf að gera með því að liðka fyrir náms- og atvinnuþátttöku innflytjenda og stuðla að því að menntun þeirra, færni og reynsla fáist viðurkennd og sé bæði metin til námseininga og launa. Gera þarf raun- og starfsfærnimat í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins aðgengilegra fyrir fólk af erlendum uppruna og auka möguleika þess að fá vottorð sem gilda á vinnumarkaði til að bæta launalega samningsstöðu sína.

Tryggja þarf að launafólk af erlendum uppruna njóti sömu réttinda og verndar og innfæddir á vinnu- og húsnæðismarkaði svo að það sé ekki útsett fyrir brotastarfsemi. Jafnframt þarf beittari refsi- og verndarúrræði þegar launafólk verður fyrir launaþjófnaði, vinnumansali og annars konar misnotkun, þar á meðal kynferðislegri áreitni og ofbeldi.

Mikilvægt er íslenska verði áfram samskiptamál þorra landsmanna. Samfylkingin vill opna fyrir þátttöku allra í íslensku málsamfélagi. Til þess þarf átak til að snúa við þeirri þróun að hópar innflytjenda séu einangraðir frá íslenskumælandi samfélagi og hafi litla möguleika eða hvata til að læra íslensku. Íslenskukennsla á að vera aðgengileg bæði vinnandi fólki og einstaklingum án atvinnu á fjölbreyttu formi sem tekur mið af mismunandi aðstæðum og þörfum fólks, þar á meðal foreldraskyldum. Hið opinbera þarf í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins að koma að greiðslu fyrir íslenskunámskeið. Hið opinbera þarf í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins að koma að greiðslu fyrir íslenskunámskeið. Jafnframt þarf að auka námsframboð fyrir fólk sem talar ekki íslensku bæði á framhalds- og háskólastigi, ekki síst á sviði starfs-, iðn- og tæknináms.

Samfylkingin vill fara í markvissar aðgerðir til að vinna gegn andúð, fordómum og hatursorðræðu sem á rætur að rekja til útilokandi þjóðernishyggju og tryggja þar með að aðflutt fólk upplifi sig velkomið og öruggt á Íslandi.

Flóttafólk og umsækjendur um alþjóðlega vernd

Samfylkingin vill koma til móts við fólk sem leggur á flótta undan ofsóknum, stríðsátökum og öðrum áföllum af mannavöldum eða náttúruhamförum út frá grunngildum jafnaðarstefnunnar með mannúð og virðingu fyrir mannréttindum að leiðarljósi.

Samfylkingin styður móttöku flóttafólks til endurbúsetu í samvinnu við Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna (kvótaflóttafólk) með sérstakri áherslu á hópa sem eru útsettir fyrir mismunun, ofbeldi og jaðarsetningu í heimalandinu.

Samfylkingin leggur jafnframt áherslu á að virða þjóðréttarlegar skuldbindingar Íslands, reglugerðir Evrópusambandsins sem ná til Íslands, tilmæli Flóttamannaaðstoðar Sameinuðu þjóðanna og fyrirmyndir annars staðar frá sem samræmast grunngildum jafnaðarstefnunnnar.

Bæta þarfmálsmeðferð umsókna um alþjóðlega vernd  til að tryggja skjóarii afgreiðslu mála og örugga brottvísun þeirra sem er synjað, og hag þeirra sem eiga rétt á dvalarleyfi hér á landi enda stuðlar styttri biðtími að minni kostnaði og farsælli inngildingu. Mikilvægt er að tekið sé tillit til þarfa og aðstæðna barna í samræmi við Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem lögfestur var hérlendis að frumkvæði Samfylkingarinnar. Þá leggur Samfylkingin áherslu á réttaröryggi og mannhelgi umsækjenda um alþjóðlega vernd og þeirra sem hafa fengið synjun, þ.m.t. einstaklinga í umborinni dvöl, og leggst gegn varðhaldsvistun nema í undantekningartilvikum þegar nauðsyn ber til og engin önnur úrræði duga.

Í þeim tilvikum sem einstaklingar með alþjóðlega vernd hafa hlotið dóm fyrir alvarleg afbrot, eru taldir hættulegir umhverfi sínu eða ógn við öryggi ríkisins skal afturkalla verndina og brottvísa svo framarlega sem það samræmist alþjóðlegum mannréttindaskuldbindingum Íslands.

Efla þarf innviði og verklag hins opinbera móttökukerfis flóttafólks, bæði fullorðinna einstaklinga, foreldra og barna, í virku samráði og samstarfi milli stofnana ríkis og sveitarfélaga sem og félagasamtaka. 

Samfylkingin telur réttað öll sveitarfélög geri samning við ríkið um samræmda móttöku flóttafólks og að réttindi flóttafólks og upplýsingagjöf sé samræmd þvert á sveitarfélög til að fyrirbyggja mismunun  á grundvelli búsetu.

Mikilvægt er að virða rétt flóttafólks til fjölskyldusameiningar í samræmi við tilmæli Flóttamannaaðstoðar Sameinuðu þjóðanna. Jafn mikilvægt er að flóttafólk, sem hefur fengið fjölskyldusameiningu samþykkta, hljóti skilvirka aðstoð við að koma fjölskyldu sinni í öruggt skjól og inngildingu. 

Í þeim tilvikum sem einstaklingar með alþjóðlega vernd hafa hlotið dóm fyrir alvarleg afbrot, eru taldir hættulegir umhverfi sínu eða ógn við öryggi ríkisins skal heimilt að afturkalla verndina og brottvísa svo framarlega sem það samræmist alþjóðleglegum mannréttindaskuldbindingum Íslands.

Inngilding fólks af erlendum uppruna

Samfylkingin vill stefna að fullri aðild Íslands að Evrópusambandinu með upptöku evru að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Þangað til þessu markmiði er náð þurfa íslensk stjórnvöld að nýta með markvissari hætti þau tækifæri sem felast í samstarfinu innan Evrópska efnahagssvæðisins, efla hagsmunagæslu Íslands gagnvart Evrópusambandinu og bæta framkvæmd EES-samningsins. Þess skal gætt við samþykkt löggjafar sem á uppruna sinn í EES að hún falli að íslenskum hagsmunum og aðstæðum.

Samfylkingin er Evrópusinnaður flokkur

Samfylkingin vill gera framhaldsskólum landsins kleift að bjóða menntun og tækifæri fyrir öll. Mikilvægt er að framhaldsskólar geti uppfyllt menntunarþörf í öllum landshlutum, hvort sem er í bóknámi, listnámi eða starfsnámi, en jafnframt er æskilegt að þeir hafi svigrúm til að marka sér sérstöðu þannig að fjölbreyttar námsleiðir bjóðist. Þess vegna leggjum við áherslu á að styðja við nýsköpun og þróunarstarf í framhaldsskólum.

Jafnaðarfólk beitir sér gegn efnahagslegri og félagslegri aðgreiningu milli framhaldsskóla. Efnalitlum nemendum á að bjóða styrki til að geta stundað framhaldsskólanám líkt og tíðkast annars staðar á Norðurlöndum. Við leggjum áherslu á að efla stoðþjónustu á framhaldsskólastigi, að tryggja megi samræmdan og einstaklingsbundinn stuðning við fatlaða nemendur líkt og aðra nemendur svo sem sálfræðiþjónustu og náms- og starfsráðgjöf og íslenskukennslu fyrir nemendur með annað móðurmál en íslensku. Einnig viljum við auka samstarf framhaldsskóla og sveitarfélaga um velferð nemenda og upplýsingagjöf fyrir nemendur sem þurfa sérstakan stuðning og þjónustu af félagslegum, andlegum og líkamlegum toga.

Samfylkingin vill efla iðnnám, verkmenntun og starfsþjálfun í landinu og við styðjum viðleitni til að vinna gegn hefðbundinni kynjaskiptingu og kynjaðri menningu í starfsnámi. Með bættri umgjörð um vinnustaðanám má draga úr brotthvarfi meðal nemenda í starfsnámi. Mikilvægt er að forvarnir og inngrip vegna brotthvarfs úr framhaldsskólum taki mið af mismunandi þörfum ólíkra hópa sem eru í brotthvarfshættu með félagslegan og menningarlegan jöfnuð að leiðarljósi. 

Slíkar aðgerðir verða að byggjast á nýjustu rannsóknum um brotthvarfsnemendur. Samfylkingin vill skoða fýsileika þess að endurskoða ákvörðunina um að stytta framhaldsskólann niður í 3 ár með tilliti til gæði náms og velferðar nemenda. Þá hefur ákvörðunin ekki sömu áhrif á skóla með bekkjarkerfi og skóla með áfangakerfi.

Framhaldsskólar – menntun fyrir alla

Samfylkingin vill efla leikskóla sem fyrsta skólastigið með því að tryggja nægt framboð af leikskólaplássum og stilla gjaldtöku í hóf með sérstakri áherslu á að standa vörðum barnafjölskyldur með lágar tekjur. Brúað verði bil á milli fæðingarorlofs og leikskóla í samstarfi ríkis, aðila vinnumarkaðarins og sveitarfélaga.. Taka þarf með markvissum aðgerðum á mönnunarvanda leikskólanna og starfsskilyrðum þeirra sem þar starfa. Lögð verði áhersla á að fjölga leikskólakennurum í víðtæku samstarfi ríkis, sveitarfélaga og samtaka kennara. Stefnt skal að starfsfólk með fjölbreyttan bakgrunn í leikskóla hafi góða færni í íslensku. Beita verður hvataaðgerðum til að laða ungt fólk og eldra í leikskólakennaranám. Aðlaðandi vinnuumhverfi er lykilatriði í farsælu leikskólastarfi og leið til að laða að faglært starfsfólk. Þá vill Samfylkingin styrkja nýsköpun og þróunarstarf í leikskólum og efla faglegan stuðning. Mikilvægt er að bjóða holla, fjölbreytta og gjaldfrjálsa fæðu fyrir nemendur í leikskólum.

Mikilvægt er að veita stuðning við börn með sértækar þarfir tímanlega og faglega. Leikskólinn er í góðri stöðu til að koma auga á þörf barns fyrir stuðning sem getur þurft að vera margvíslegur og á fjölbreyttum sviðum. Samfylkingin leggur áherslu á að tryggja að snemmbær stuðningur sé til staðar þegar þess gerist þörf.

Íslenska er lykillinn að samfélaginu og málörvun er mikilvæg fyrir öll börn á leikskólum. Sérstakur stuðningur við börn með annað móðurmál en íslensku og börn sem nota táknmál er markviss leið til að stuðla að jöfnum tækifærum allra barna. Samfylkingin vill tryggja að öll börn með íslenskt táknmál að móðurmáli fái námsgögn og kennslu við hæfi. Þá viljum við efla móðurmálskennslu fyrir börn sem hafa annað móðurmál en íslensku enda sýna rannsóknir fram á margþættan ávinning af slíkri kennslu. Í þeim efnum viljum við stuðla að góðri samvinnu leikskóla og foreldra og auka samstarf við samtök á borð við Móðurmál, eins og gert hefur verið í Reykjavík með góðum árangri. 

Leikskólinn ‒ fyrsta skólastigið

Ísland á að reka mannúðlega utanríkisstefnu sem miðar í senn að því að styrkja stöðu Íslands á alþjóðavettvangi og leggja okkar af mörkum við úrlausn þeirra risavöxnu áskorana sem heimsbyggðin stendur frammi fyrir.

Sjaldan hefur verið jafn mikilvægt og nú að alþjóðasinnar snúi bökum saman, fylki sér um grunngildi opins lýðræðisþjóðfélags og standi vörð það sem áunnist hefur í alþjóðasamvinnu frá lokum síðari heimsstyrjaldar. 

Samfylkingin leggur áherslu á að Ísland beiti sér fyrir jöfnuði og mannréttindum um allan heim og sé alltaf málsvari friðar, mannúðar, jafnréttis og lýðræðis.

Ísland á að skipa sér í fremstu röð á alþjóðavísu hvað varðar réttarstöðu hinsegin og kynsegin fólks. Fræðsla er besta forvörnin gegn fordómum, útskúfun og ofbeldi. Vinna þarf markvisst að forvörnum og fræðslu gegn ofbeldi og gegn bakslagi í garð hinsegin og kynsegin fólks og áfram að bættri réttarstöðu þeirra í samvinnu við félagasamtök þess. Sú fræðsla þarf að ná til fólks á öllum aldri og brýnt er að halda áfram að efla hinseginfræðslu í skólum.

Samtökum sem vinna í þágu hagsmuna hinsegin fólks skal tryggja fjármuni í fjárlögum og gera þjónustusamninga til lengri tíma til að stuðla að markvissri uppbyggingu á sértækri þjónustu um allt land. Þá þarf að styðja sérstaklega við að hinsegin börn hafi aðgengi að félagslegum vettvangi eins og Hinsegin félagsmiðstöð.

Stytta þarf biðtíma fyrir trans fólk, bæði börn og fullorðin, svo þau þurfi ekki að bíða óhóflega  lengi eftir viðeigandi heilbrigðisþjónustu. Samfylkingin telur jafnframt að banna þurfi skurðaðgerðir á börnum með ódæmigerð kyneinkenni sem eru of ung til að taka sjálf upplýsta ákvörðun um slíka aðgerð, nema vegna brýnna heilbrigðis ástæðna.

Mikilvægt er að tryggja rétt alls fólks til þess að lifa með reisn án ótta við ofbeldi og tekur Samfylkingin afdráttarlausa afstöðu gegn hatursorðræðu og annars konar ofbeldi, sérstaklega þegar það sprettur fram í þeim tilgangi að ýta undir hatur og fordóma í garð hinsegin fólks og annarra þjóðfélagshópa og auka þar með skautun í þjóðfélaginu.

Ísland taki sér skýra stöðu fyrir mannréttindum hinsegin fólks, tali fyrir réttindum þess  í alþjóðastarfi og innan alþjóðastofnana. Fulltrúar Íslands rísi upp gegn hvers kyns ofbeldi og mismunun gegn hinsegin fólki og fylki öðrum með sér þegar kerfisbundið er sótt er að réttindum hinsegin fólks. Mannréttindabarátta hinsegin fólks verði haldið hátt á lofti í íslenskri utanríkisstefnu. Einnig eiga íslensk stjórnvöld að taka sérstaklega vel á móti hinsegin flóttafólki sem neyðist til að flýja sína heimahaga sökum hinseginleika.

Leit um „��"

2970 niðurstöður fundust við leit að „��"

Póstlisti Samfylkingarinnar

Samfylkingin

Flokkurinn

Flýtileiðir

Um Samfylkinguna

Vertu í bandi:

Leit um „���������������������������"

2970 niðurstöður fundust við leit að „���������������������������"