Þetta er sam­fé­lags­sátt­máli. Eig­in­lega hefur stjórn­ar­skráin að geyma nokk­urs konar boð­orð okkar allra sem myndum saman þetta sam­fé­lag, æðstu lög lands­ins og grund­völlur íslenskrar stjórn­skip­un­ar. Þetta er plaggið sem tryggir okkur öllum til­tekin grund­vall­ar­rétt­indi og skil­greinir skyldur okkar gagn­vart sam­borg­unum okkar – skyldur þeirra við okkur – og skyldur rík­is­valds­ins við okk­ur. Þetta varðar okkur öll. 

Og þess vegna þurfum við öll – svo sem kostur er – að koma að gerð þessa sam­fé­lags­sátt­mála. Að sjálf­sögðu eru síðan ótal flókin tækni­leg úrlausn­ar­at­riði og álita­mál við sjálfa útfærsl­una sem þarf að ráða fram úr með hjálp og atbeina þeirra sem fást við það dag­lega að túlka lögin og fram­fylgja þeim. En stjórn­ar­skráin er ekki einka­mál lög­spek­ing­anna – þetta varðar okkur öll.

Þetta eru boð­orð. En þau eiga ekki að koma að ofan úr upp­hæðum heldur verða til í sam­tali og sam­ráði okkar sem myndum þetta sam­fé­lag. Sumir líta á núgild­andi stjórn­ar­skrá eins og steintöfl­urnar sem Móse kom með niður af Sína­ífjalli; end­an­legt plagg samið af Guði almátt­ugum og afhent sér­legum trún­að­ar­mönnum hans til að færa okkur þjóð­inni. Gott ef við sjáum ekki hrein­lega þessa hugsun á högg­mynd­inni af Krist­jáni IX framan við stjórn­ar­ráð­ið: Hans hátign Krist­ján níundi af guðs náð réttir okkur upprúllað plagg, „frels­is­skrá úr föð­ur­hendi“ þess sem tal­inn var starfa í sér­stöku umboði frá Guði og með hans vel­þókn­un, sam­kvæmt þeirri hug­mynda­fræði ein­veld­is­ins sem lifði hér á landi löngu eftir að ein­veldið hafði verið form­lega afnumið. 

Þó gerðu íslenskir ráða­menn sér grein fyrir því árið 1944 að plaggið væri til bráða­birgða og þyrfti end­ur­skoð­unar við – um það má meðal ann­ars lesa í fróð­legri grein frá árinu 2011 eftir sagn­fræð­ing­inn Guðna Th. Jóhann­es­son, Tjaldað til einnar næt­ur. Upp­runi bráða­birgða­stjórn­ar­skrár­innar. Krafan um þjóð­ar­ein­ingu varð til þess að menn lögðu til hliðar og frest­uðu ágrein­ings­efn­um, sem að sjálf­sögðu gagn­að­ist fyrst og fremst þeim sem högn­uð­ust á óbreyttu ástand­i.  Ákveðið var að breyta sem minnstu frá þeirri dönsku stjórn­ar­skrá sem hér hafði ríkt í þáver­andi mynd frá 1920 en fyrr­greindur Krist­ján IX hafði fært okkur árið 1874. 

Síðan hafa ótal nefndir tek­ist á við það verk­efni að end­ur­skoða stjórn­ar­skrána, og ein­stakir kaflar og greinar hafa verið end­ur­skoðuð en heild­ar­end­ur­skoð­unin hefur ekki tek­ist. 

Þetta varðar okkur öll. Ekki síst auð­linda­á­kvæð­ið. Í umræðum sem fóru fram á Alþingi um þessi mál á dög­unum komu fram ólíkar hug­myndir um þjóð­ar­eign. Hægri­menn vilja helst ekki sjá þessi tvö fjög­urra stafa orð saman – þjóð og eign – telja hug­takið vera  sós­í­al­isma og þver­sögn í sjálfu sér: þjóð geti ekki átt neitt – og er þessum öflum þó tamt að vísa til þjóðar þegar kemur að því að berj­ast gegn því sem talin er utan­að­kom­andi ógn, ekki síst bálkum Evr­ópu­sam­bands­ins um rétt neyt­enda og sam­keppni á mark­aði.

Aðrir stjórn­mála­menn hægra megin eru ekki jafn stífir á bók­stafnum í varð­stöð­unni um einka­eigna­rétt­inn og ljá máls á orð­inu „þjóð­ar­eign“ í stjórn­ar­skránni, ef tryggt sé að orðið sé merk­ing­ar­laust og hafi engar afleið­ingar umfram þær sem fylgja núver­andi ákvæði í í 1. grein fisk­veiði­stjórn­ar­laga – sem krötum tókst á sínum tíma að troða þar inn um að nytja­stofnar á Íslands­miðum séu „sam­eign íslensku þjóð­ar­inn­ar“. Þessir praktísku hægri­menn telja að þótt talað sé um „þjóð­ar­eign“ í stjórn­ar­skránni verði áfram tryggður sér­stakur aðgangur hinna fáu og stóru og vold­uðu og einka­réttur þeirra til að draga óveiddan fisk úr sjó geti áfram gengið kaupum og sölum út í hið óend­an­lega. Í auð­linda­á­kvæði er hvorki talað um „fullt gjald“ né „eðli­legt“ – eins og í fyrri drögum – heldur ein­ungis „gjald“, með afleið­ingum sem við þekkjum öll: ofsa­gróða útval­inna sem vita varla sitt rjúk­andi ráð af ríki­dæmi en standa í umfangs­miklum sýnd­ar­við­skiptum á auðri skrif­stofu ein­hvers staðar á Kýpur til að halda utan um það sem þeir álíta djá­snið sitt – en er eign okkar allra.

Sam­fylk­ingin og Píratar hafa á und­an­förnum þingum haldið líf­inu í því ferli sem hófst með frum­kvæði rík­is­stjórnar Jóhönnu Sig­urð­ar­dóttur að því að þjóðin fengi nýja stjórn­ar­skrá, eins og staðið hafði til að gera frá lýð­veld­is­stofn­un, og var í þessu skyni efnt til víð­tæks sam­ráðs á þjóð­fundum og svo var kosið til stjórn­ar­laga­þings, sem voru svo lýð­ræð­is­legar kosn­ingar – einn mað­ur, eitt atkvæði óháð búsetu – að íhalds­mönnum ofbauð og kærðu nið­ur­stöð­urnar sem voru ómerktar í Hæsta­rétti vegna ónógrar hæðar á skil­rúm­um. 

Stjórn­laga­þing/ráð skil­aði til­lögum eftir merki­legt starf þar sem fólk úr ólíkum áttum reyndi að mæt­ast með sín ólíku sjón­ar­mið og vinna eftir þeim leið­ar­ljósum sem þjóð­fund­irnir höfðu kveikt. Þessar til­lögur fóru svo til með­ferðar í þing­inu – hlustað var á ráð­gjöf inn­lendra og erlendra sér­fræð­inga – og svo lagt fram full­búið frum­varp, 2013, sem náði aldrei að greiða atkvæði um vegna mál­þófs stjórn­ar­and­stöðu­flokk­anna þáver­andi, sem nú eru í rík­is­stjórn með VG. Þessa sögu þekkjum við – og Píratar og Sam­fylk­ing hafa á und­an­förnum árum skipst á að leggja þetta frum­varp fram á þing­inu.

Katrín Jak­obs­dóttir leggur nú sjálf fram stjórn­ar­skrár­frum­varp, með breyt­ingum á hlut­verki for­seta, ákvæði um íslenska tungu, ákvæði um íslenska nátt­úru – og svo fyrr­greindu auð­linda­á­kvæði, sem styrinn hef­ur  einkum staðið um. Í til­lögum Sam­fylk­ingar og Pírata er talað um að auð­lindir séu „sam­eig­in­leg og ævar­andi eign þjóð­ar­inn­ar“ en Katrín lætur duga að segja: „Auð­lindir nátt­úru Íslands til­heyra íslensku þjóð­inni“ sem óneit­an­lega er svip­m­inna orða­lag (auk þess sem móðir mín kenndi mér að sögnin „að til­heyra“ væri dönsku­sletta og þar með ekki fal­legt mál). Hitt er verra að tíma­mörk eru horfin á nýt­ing­ar­rétt­inum og „eðli­legt gjald“ – upp­haf­lega „fullt gjald“ er hjá Katrínu bara „gjald“.

Skiptir þetta máli? Gjaldið sem stór­út­gerðin greiðir – þar á meðal hinir miklu umsvifa­menn á lok­aðri skrif­stofu á Kýpur – dugir ekki einu sinni fyrir kostn­aði rík­is­ins af þjón­ustu við útgerð­ina.

Í umræð­unum á þing­inu spurðu hægri­menn ítrekað eftir því í hvaða löndum sé að finna sam­bæri­leg ákvæði um þjóð­ar­eign á auð­lind­um, og virt­ust nokkuð hróð­ugir yfir því að slík ákvæði skyldi ekki að finna nema ef til vill í aflögðum komm­ún­ista­ríkjum eða löndum sem ekki hafa getið sér orð fyrir lýð­ræði og góða stjórn­ar­hætt­i. 

Á móti mætti spyrja: hvaða önnur þjóð reiðir sig á gjafir hafs­ins á við­líka hátt og við Íslend­ing­ar? Skyldu margar þjóðir standa í við­líka sam­bandi við þessa miklu mat­ar­kistu sem hélt líf­inu í þjóð­inni um aldir með ógur­legum fórnum – í næstum hverri íslenskri fjöl­skyldu eru sögur af mönnum sem fór­ust við það færa björg í bú.

Skyldu þeir sem spyrja svo fávís­lega um gildi fiski­mið­anna fyrir íslenska þjóð vera búnir að gleyma ítrek­aðri útfærslu land­helg­innar á síð­ustu öld og þorska­stríð­unum sem við háðum til þess að ráða sjálf yfir fisk­veiði­auð­lind­inni okkar og nýt­ingu henn­ar? Við stóðum ekki í því öllu til þess að gera nokkrar fjöl­skyldur ofsa­ríkar eða til að leggja heil byggða­lög í eyði. Það var gert til að tryggja skyn­sam­lega nýt­ingu og stjórn á þessum veið­um, en um leið var ætl­unin alltaf sú að jafn­ræði og rétt­læti ríkti og menn stæðu jafn­fætis í því að sækja sjó­inn, það væri komið undir dugn­aði manna og þekk­ingu hvernig þeim farn­að­ist í útgerð­inni frekar en bók­halds­fimi og sér­rétt­indum – og síð­ast en ekki síst væri tryggt að þjóðin fengi eðli­legan og rétt­látan arð af auð­lind sinni, á svip­aðan hátt og Norð­menn hafa tryggt sinn þjóð­ararð af olíu­auð­lindum sín­um. 

Þetta varðar okkur öll. Mis­skipt­ing gerir sam­fé­lagið verra en ella. Við eigum að stuðla að jöfn­uði, jöfnum tæki­færum fólks, jöfnum kjörum og jöfnum aðgangi að gæð­um. Nú er lag: við getum sett það í stjórn­ar­skrána að sjáv­ar­auð­lindin sé ekki bara sam­eig­in­leg eign þjóð­ar­innar heldur geti eng­inn nýtt hana nema í tak­mark­aðan tíma, og tryggt sé um leið að við­kom­andi greiði eðli­legt gjald eig­and­anum þjóð­inni, sem nýtir féð til upp­bygg­ingar hvers kyns inn­viða öllum til heilla og hags­bóta.

Greinin birtist í Kjarnanum 20. febrúar.

Nágranna­löndin okkar nota orðið grund­lov um sínar stjórn­ar­skrár, grunn­lög, sem dregur vel fram það eðli þessa plaggs að vera grund­völlur allrar laga­setn­ingar í land­inu, og þar með sam­skipta okkar borg­anna hvert við ann­að. 

Samfylking Seltirninga býður til rafræns fundar um Borgarlínu og hverfiskjarna. Við fáum góða gesti með framsögu og bæjarfulltrúar Samfylkingar Seltirninga halda svo utan um umræður og tengja þær við Seltjarnarnes og þróun Eiðistorgs.

Tengjast fundinum hérna: https://zoom.us/j/97245723941

20:00 - Hjartað í hverfunum - Hjálmar Sveinsson borgarfulltrúi fjallar um þróun hverfiskjarna í Reykjavík, markmið og leiðir.

20:15 - Borgarlínan og Seltjarnarnes - Hrafnkell Ásólfur Proppé verkefnastjóri Borgarlínu kynnir frumdrög að Borgarlínu.

20:30 - Almennar umræður um Borgarlínu og hverfiskjarna.
- Hvernig eykur Borgarlínan lífsgæði Seltirninga.
- Hvernig getum við stutt betur við Eiðistorg sem hverfiskjarna Seltirninga?

Við hlökkum til að eiga skemmtilegar og uppbyggilegar umræður um miðbæinn okkar, samgöngur og tengingar við umhverfið okkar hér á Seltjarnarnesi. 

Borgarlína, virkar samgöngur og þróun Eiðistorgs sem hverfiskjarna

Lands­lagið hér á landi er gjör­breytt frá þeim tíma þegar opin­ber stjórn­mála­um­ræða í fjöl­miðlum tak­mark­að­ist að mestu við fáeina dálksenti­metra í örfáum dag­blöðum sem flest hver voru í eigu stjórn­mála­flokka og með tak­mark­aða útbreiðslu. Sam­hliða þessum breyt­ingum hefur harkan í sam­fé­lags­um­ræð­unni vaxið til mik­illa muna og á stundum þró­ast yfir í hreina hat­urs­orð­ræðu gagn­vart ein­stak­lingum og hópum í sam­fé­lag­inu og stundum í stjórn­mál­un­um. 

Við Íslend­ingar höfum gegnum tíð­ina bless­un­ar­lega verið að mestu laus við alvar­leg ofbeld­is­verk gegn kjörnum full­trú­um, þó nokkur dæmi séu um að gerður hafi verið aðsúgur að stjórn­mála­mönnum og heim­ilum þeirra t.d. í kjöl­far banka­hruns­ins. 

Skotárásir á stjórn­mála­menn og flokka

Á dög­unum var gerð skotárás á bíl í eigu Dags B. Egg­erts­sonar borg­ar­stjóra við heim­ili hans þar sem frið­helgi einka­lífs stjórn­mála­manns var rofin með þeim hætti að öryggi fjöl­skyldu hans og jafn­vel nágranna var stefnt í hættu. Þessi atburður kemur í kjöl­far skotárása á skrif­stofur nokk­urra stjórn­mála­flokka í borg­inni á und­an­förnum miss­er­um. Lær­dóm­ur­inn er sá að við horfum á breytt lands­lag þar sem stjórn­mála­menn geta átt von á því að verða fyrir ofbeld­is­árásum sem jafn­vel ógna lífi. Þetta er grafal­var­leg þróun sem markar vatna­skil en kemur því miður ekki alveg á óvart.

Við höfum á und­an­förnum árum orðið vitni að því að öfga­kenndum mál­flutn­ingi hefur vaxið fiskur um hrygg á alþjóða­vísu og öfga­öfl hafa fengið byr undir báða vængi eftir að maður af þvi sauða­húsi sett­ist í stól Banda­ríkja­for­seta og not­aði þann valda­stól til að kynda undir ofsóknum og andróðri m.a. gegn ákveðnum þjóð­fé­lags­hóp­um. Þessi fram­ganga náði hámarki eða frekar nýjum lægðum þegar frá­far­andi for­seti eggj­aði stuðn­ings­menn sína til mót­mæla sem end­uðu með því að fjöldi óeirða­seggja réð­ist til inn­göngu í banda­ríska þingið með þeim afleið­ingum að fimm létu lífið þar með tal­inn einn lög­reglu­mað­ur. Fólk um allan heim hefur fundið sér stað í berg­máls­helli fyrrv. Banda­ríkja­for­seta og deilt skoð­unum hans og mál­flutn­ingi, þar á meðal hér á landi – þó öllum þorra almenn­ings á Íslandi hafi reyndar blöskrað fram­ganga hans á valda­stóli. Nýlegt mynd­band um fram­kvæmdir við Óðins­torg og nágrenni er því miður dæmi um áróður sem byggir á alvar­legum rang­færslum og bein­ist gegn borg­ar­stjóra og fjöl­skyldu hans með ósvífnum hætt­i. 

Ég tel að við séum komin á þann stað að það sé algjör­lega nauð­syn­legt að draga slíkt ofbeldi og hót­anir fram í dags­ljósið og leggja þá línu að við líðum ekki ofbeldi og mætum því að fullum þunga. Við sjáum dæmi þess hvað getur gerst ef við þegjum og látum slíkt ofbeldi yfir okkur ganga. Þess vegna þakka ég Degi B. Egg­erts­syni borg­ar­stjóra fyrir að segja frá árásinni og opna þannig umræð­una á opin­berum vett­vangi, þó það hafi örugg­lega ekki verið honum eða fjöl­skyldu hans létt­bært. Ég vil líka þakka Hildi Björns­dóttur borg­ar­full­trúa fyrir að hafa stigið fram fyrir skjöldu og for­dæmt ósmekk­leg ummæli félaga hennar í borg­ar­stjórn­ar­flokki Sjálf­stæð­is­manna og Eyþóri Lax­dal Arn­alds odd­vita flokks­ins fyrir að taka á málum þess ein­stak­lings af festu ásamt félögum sín­um. 

Við for­dæmum hvers kyns ofbeld­is­verk sem bein­ast að almenn­ingi og stjórn­mála­fólki hvaða flokki sem það til­heyr­ir. Þau skila­boð þurfa að vera skýr og koma úr öllum áttum – og við höfum tæki­færi til að láta þetta atvik verða okkur til­efni til að bæta vinnu­brögðin í stjórn­mál­unum og mál­flutn­ing kjör­inna full­trúa. Við erum kjörnir full­trúar almenn­ings, sem hefur verið treyst fyrir því ábyrgð­ar­hlut­verki að taka ákvarð­anir og marka stefnu um hvernig megi bæta hag og lífs­skil­yrði almenn­ings. Við erum í for­rétt­inda­stöðu því fáir eru útvaldir til að sinna þessu mik­il­væga hlut­verki og þeim ber að fara vel með það vald og þá ábyrgð sem þeim er falið. Við höfum tíma­bundið umboð í borg­ar­stjórn til að láta gott af okkur leiða – nýtum það umboð vel og gerum okkar besta til að bæta stjórn­mála­menn­ing­una fyrir almenn­ing í borg­inni og þá sem á eftir okkur koma. Mik­il­vægt skref var stigið í vik­unni þegar borg­ar­stjórn sam­þykkti ein­róma ályktun þar sem árásir á bíl borg­ar­stjóra og höf­uð­stöðvar stjórn­mála­flokka voru for­dæmdar og öllu ofbeldi tengdu stjórn­málum hafn­að. Það er gott skref í rétta átt.

Greinin birtist í Kjarnanum 5. febrúar.

Stjórn­mála­um­ræðan á heims­vísu hefur tekið miklum breyt­ingum á und­an­förnum árum og tengja það margir við til­komu sam­fé­lags­miðla sem hefur stór­aukið mögu­leika almenn­ings og kjör­inna full­trúa á að koma sínum sjón­ar­miðum á fram­færi, með góðu og illu.

The City of Reykjavik, Iceland, can proudly say that its carbon footprint is among the lowest in a high-income country. This is not because of recent action, but because geothermal central heating is used in every house and because all electricity production is 100% renewable, based on geothermal energy as well as hydropower.

This does not mean that Reykjavik does not have a huge task on its hands when it comes to fighting climate change. Reykjavik has set a goal of being carbon neutral by 2040. The next decade will be a decade of action—and an important trial for every country and every city worldwide in the fight against climate change and ecological degradation. If the goals of the Paris Agreement are to be achieved, emissions in Reykjavik must be halved by 2030 and then halved again in the following decade. Carbon capture also must be realised.

Transport is the main source of greenhouse gas emissions in Reykjavik, and to change modes of transport remains the greatest challenge. For the past few decades, Icelanders have become highly dependent on cars for transport, and most of the country's vehicle fleet relies on fossil fuels as the main source of energy. That needs to be changed, not only by installing infrastructure for electric cars, but by drastically changing the modal split and people's behaviour.

When focusing on what needs to be done for the climate in the urban context, it very often involves action that is also good for health and quality of life. We need to get people out of their cars—to walk more, cycle more, and use public transit. This can be done by providing better public transit and a more walkable, bikeable, and interesting city. A well planned city gets people moving and increases physical activity while reducing emission of carbon dioxide. Research shows that if cities are planned with schools, green spaces, and other services within easy walking and cycling distance of each other, the health of the population improves. That is why the concept of the 15 min neighbourhood was introduced in Reykjavik in 2014.1

In December 2020, the City of Reykjavik issued the Reykjavik Green Deal as its roadmap to economic recovery after COVID-19. The Green Deal focuses on all three dimensions of sustainability: economic, environmental, and social. Investment in green infrastructure and social development where no one is left behind is central to the plans. We have also issued an update on our Climate Action Plan, initially launched in 2015. The Climate Action Plan can be divided into six main objectives that focus on projects that further both the climate and public health: facilitating complete energy exchange; increasing health-promoting modes of transport; eco-friendly city planning; introducing a circular economy; using low-carbon building materials and design; and effective carbon capture.

Reykjavik City Council is convinced that with a focus on climate we are also focusing on the health of our citizens and their quality of life, as well as on green economic growth and welfare. The world needs action. Reykjavik wants to join other cities in working with all parts of society, businesses, and grass-root organisations and put pressure on governments as well as the private and public sectors for clear commitments for a decade of actions when it comes to climate change. I can assure you that our common success to that end will also count as an important milestone when it comes to public health and the overall health of the citizens around the world.

I am the current Mayor of Reykjavik. I declare no competing interests.

Greinin birtist The Lancet - Planetary Health í febrúar. Hér má finna greinin. 

Dagur B. Eggertsson var beðinn að skrifa grein í The Lancet Planetary Health sem er útgáfa um umhverfis- og loftslagsmál á vegum hins virta læknatímarits The Lancet. Tengslin milli lýðheilsu, góðs borgarskipulags og loftslagsmála eru náin og mikilvæg. 

The Reykjavik Green Deal: on the carbon neutral city and public health

Því miður erum við öll ekki það lánsöm, það er átakanleg staðreynd að hér á landi eru nú ríflega tuttugu þúsund vinnufúsir einstaklingar sem ekki fá tækifæri til að láta til sín taka á vinnumarkaði. Af þeim búa ríflega áttaþúsund í Reykjavík en atvinnuleysi í borginni hefur ríflega tvöfaldast á einu ári. Á sama tíma hefur þeim fjölgað verulega sem eru atvinnulaus og án bótaréttar og þurfa því að reiða sig á fjárhagsaðstoð borgarinnar til framfærslu. Í báðum þessum hópum er stór hluti fólk með erlent ríkisfang og stór hluti ungt fólk. 

Það er erfitt að vera utan vinnumarkaðar og það getur verið skaðlegt heilsu og líðan fólks, álag á fjölskyldur og samfélagið allt ef ástandið varir í lengri tíma. Borgarstjórn hefur því samþykkt samhljóða að koma á fót atvinnu- og virknimiðlun sem mun halda utan um þær aðgerðir sem ráðist verður í til að mæta stöðu á vinnumarkaði næstu tvö árin. 

Í fyrsta áfanga verða sköpuð tvöhundruð störf, annarsvegar hundrað og fimmtíu störf og stuðningur fyrir einstaklinga sem eru án atvinnu og með bótarétt, og hins vegar 50 störf fyrir vinnufæra einstaklinga sem eiga ekki rétt á atvinnuleysisbótum og fá fjárhagsaðstoð til framfærslu. Með skilvirkri atvinnu- og virknimiðlun er hægt að minnka flækjustig, einfalda utanumhald og gefa fólki fleiri tækifæri sem getur skipt sköpum í þessum erfiðu aðstæðum. 

Unnið verður með þriðja geiranum, ríkisstofnunum og fyrirtækjum í borginni. Við erum á sama tíma að auka möguleika fólks til virkni eða bata, því hjá sumum okkar er atvinna ekki næsta skref. Í síðustu viku ákváðum við að rýmka viðmið um sérstakan húsnæðisstuðning fyrir tekjulágt fólk á vinnumarkaði og á næstu vikum munum við leggja fyrir nýjar reglur um fjárhagsaðstoð þar sem stóra fréttin verður trygging á þjónustu fyrir börn þeirra sem fá fjárhagsaðstoð til framfærslu.

Ein algengasta spurningin þegar fólk hittist er „hvað ert þú að gera?“ það skiptir máli að skapa öllum tækifæri til að svara þeirri spurningu með gleði. Það skiptir líka máli að Reykvíkingar finni það að við erum öll í sama liði, þó þessir erfiðu tímar snerti okkur vissulega með mismunandi hætti. Það er hlutverk stjórnvalda að jafna stöðu fólks og vinna gegn þeim ójöfnuði sem þessi ójafnaðarkreppa skapar. Það verkefni tekur Samfylkingin alvarlega.

Greinin birtist á vísi.is 15. febrúar.

„Nú drekk ég morgunkaffibollann í vinnunni“ sagði kona mér ánægð eftir að hennar atvinnuleit endaði með atvinnutækifæri. 

Athugasemdir við stefnudrögin og tillögur skulu berast stjórn fyrir miðnætti þriðjudaginn 23. febrúar með tölvupósti á netfangið samfylking@samfylking.is. Því næst mun stjórn flokksins uppfæra drögin með hliðsjón af ábendingum og loks leggja fram lokadrög að endurskoðaðri stefnu sem birt verður þann 7. mars og lögð fyrir flokksstjórnarfund 13. mars.

Frestur til að skila inn athugasemdum um stefnu

Í kjölfar eldgoss í Eyjafjallajökli urðum við svo heppin að verða miðpunktur athygli ferðamanna frá öllum heimshornum. Fljótlega eftir að lækur ferðamanna varð að beljandi fljóti var rætt um skort á stefnu stjórnvalda í þessari stóru atvinnugrein. Rætt var um komugjöld, gistináttagjald og innviðauppbyggingu og sýndist sitt hverjum um hversu langt mætti ganga. Sveitarfélögin ræddu skarðan hlut sinn af þessum tekjum og var það verkefni óleyst þegar heimsfaraldur reið yfir. Núna bera sveitarfélögin höggið með stórauknu atvinnuleysi á öllum helstu svæðum ferðaþjónustu. 

Stjórnvöld verða að stíga mjög fast til jarðar og skapa hér framtíð greinarinnar. Engin atvinnugrein hefur farið eins illa út úr Covid kreppunni og ferðaþjónustan, en ekki má horfa framhjá því að hún er líka sú atvinnugrein sem mun spila stærsta hlutverkið við að ná árangursríkum efnahagsbata og fjölgun starfa. Það er nefnilega þannig að þessi heimsfaraldur er líka faraldur mikils ójöfnuðar. Tekjufall er algjört hjá hluta mannkyns en annar hluti finnur sáralítið fyrir  efnahagslegum áhrifum faraldurs. Þeir efnameiri eru oftar en ekki þeir sem fara í lengri ferðir á dýrari áfangastaði eins og Íslands. 

Grundvöllur farsældar okkar út úr heimsfaraldri felst í að stjórnvöld tryggi líf ferðaþjónustunnar. Þannig er brýnt að stjórnvöld stórauki fjárfestingar í innviðum ferðaþjónustu og styðji með ríkulegum hætti við lítil og meðalstór ferðaþjónustufyrirtæki í gegnum kreppuna. Það gerist ekki af sjálfu sér að þau standi af sér áfallið heldur verður að tryggja skýran ramma og stuðning. Tryggja verður að fyrirtæki um allt land, sem sköpuð voru af framtakssemi frumkvöðla í upplifun og ævintýrum, lognist ekki út af eða renni öll saman við hin vel stæðu stórfyrirtæki í ferðaþjónustu sem hafa greiðari aðgang að lánsfé. Það er sérstakt áhyggjuefni ef rétt er að risarnir á ferðaþjónustmarkaðnum séu að sölsa undir sig meira eða minna öll fyrirtækin því það skaðar stórlega samkeppni og minnkar fjölbreytileikann. Öll litlu og meðalstóru fyrirtækin, sem spruttu upp af nýjum hugmyndum skapandi fólks um allt land gera Ísland að ákjósanlegum áfangastað ævintýraþyrstra ferðalanga. Það eru þau fyrirtæki sem stjórnvöld eiga fyrst og fremst að huga að með skattaívilnun eða öðrum uppbyggilegum og styðjandi hætti. Loks verða stjórnvöld að huga að náttúru okkar og vernd hennar gegn ágangi ferðamanna. Treysta innviði svo við náum hvort tveggja að bjóða ferðafólk velkomið en um leið vernda viðkvæma náttúru.

Greinin birtist fyrst í Morgunblaðinu 18. febrúar 2021

Ferðaþjónustan um allan heim hefur orðið fyrir slíku áfalli að stjórnvöld ríkja, sér í lagi þeirra sem byggja sitt efnahags- og atvinnulíf mikið á þessari atvinnugrein, verða að bregðast við með skýrum aðgerðum.

Tengsl eru milli heilsufars og efnahags og fátækt getur leitt til varanlegs heilsubrests og þunglyndis.  Atvinnuleysi leiðir oft til félagslegrar einangrunar og skaðar sjálfstraustið. Ekki síst hér á landi þar sem hátt atvinnustig hefur verið einkenni þjóðarinnar og samræður ókunnugra hefjast oftar en ekki á orðunum: „Við hvað starfar þú?“ Þátttaka í atvinnulífinu er einskonar aðgangskort að samfélaginu og hluti af sjálfsmynd.

Þeir sem búa við atvinnuleysi til langs tíma glíma oftar en ekki við neikvæðar aukaverkanir þess. Aukaverkanir sem hafa áhrif á alla fjölskylduna, ekki síst börn og ungmenni. Mörg börn á Suðurnesjum búa við það ástand að annað foreldri eða bæði eru atvinnulaus. Gæta þarf vel að börnum á heimilum þar sem einstætt foreldri eða báðir foreldrar hafa misst vinnu.

Um leið og unnið er að fleiri atvinnutækifærum á Suðurnesjum þarf að huga að aukinni aðstoð við þessar fjölskyldur og styrkja samstarf milli þjónustustofnana, svo sem félagsþjónustu, Vinnumálastofnunar og heilsugæslunnar.  Alls ekki má láta atvinnulaus ungmenni afskiptalaus heldur virkja þau til athafna í gegnum stofnanir svæðisins.

Neikvæð áhrif kreppunnar koma skýrast í ljós í afleiðingum atvinnuleysis á einstaklinga og fjölskyldur. Langtíma atvinnuleysi getur leitt til fátæktar og dæmin sýna að fátækt barn er líklegt til að vera fátækur fullorðinn.

Varanlegar afleiðingar fátæktar eru því bæði skaðlegar börnum og fullorðnum og mikið í húfi að komið verði í veg fyrir að heimilin verði fátæktinni að bráð.

Það er skylda stjórnvalda að leggja Suðurnesjamönnum lið. Styrkja menntastofnanir, félagsþjónustuna, heilsugæsluna, lögregluna og sóknaráætlanir svæðisins og uppbyggingasjóði.  

Við jafnaðarmenn viljum leggjast á árarnar til að greiða götu fjölbreyttra og skynsamlegra atvinnutækifæra og horfa á lausnir ekki síst út frá sjónarhóli barna.

Heildaratvinnuleysi á landinu öllu var í desember 12,1%. Mest er atvinnuleysið á Suðurnesjum; 26,2% meðal kvenna og 21,4% meðal karla með tilheyrandi efnahagsvanda heimilanna.

Auð­vitað vitum við það ekki ná­kvæm­lega en við reiknum með að mann­fjölda­spár Hag­stofunnar séu nokkurn veginn réttar. Þar með vitum við í stórum dráttum hvað þarf að byggja mikið af í­búðar­hús­næði og at­vinnu­hús­næði til ársins 2040. Við viljum að byggðin mótist af vist­vænni þéttingar­stefnu næstu tvo ára­tugina og að sátt­málar um lofts­lags­mál, sam­göngu­mál og hús­næðis­mál haldi gildi sínu. Borgar­lína verður orðin að veru­leika ef við höldum vel á spöðunum. Við teljum ein­sýnt að um­hverfis­mál, og lýð­heilsa fái alltaf meira og meira vægi í út­færslu borgar­skipu­lagsins en til þess þarf fram­tíðar­sýnin að vera skýr.

Nú er unnið að nýjum við­auka við Aðal­skipu­lag Reykja­víkur – en hann felur í sér endur­skoðun á stefnu um í­búða­byggð og blandaða byggð og fram­lengingu aðal­skipu­lagsins til 2040. Við tökum undir okkur stökk til ársins 2040.

Enn og aftur er Reykja­vík í efstu sætum á lífs­gæða­listum borga sem al­þjóð­leg ráð­gjafa­fyrir­tæki gefa út. Ljóst er að aukin á­hersla á um­hverfis­mál, vist­vænar sam­göngur, lýð­heilsu, öryggi og tæki­færi til úti­vistar og hreyfingar skapar Reykja­vík sterka stöðu á slíkum listum. Byggt hefur verið upp metnaðar­fullt hjóla­stíga­kerfi sem tengir höfuð­borgar­svæðið saman með þétt­ofnu neti góðra stíga en stígarnir liggja líka út í ó­byggða náttúru utan borgar­markanna. Reykja­vík er hjóla­borg á heims­mæli­kvarða. Þrjár nýjar sund­laugar, auk yl­strandanna við Naut­hóls­vík, Köllunar­klett og í Gufu­nesi, þykja lýsandi dæmi um hvernig hægt er að bjóða rysj­óttu veður­fari byrginn með hug­vitsam­legri nýtingu jarð­varmans. Margt fleira kemur til. Bíla­stæðum í landi borgarinnar hefur verið mark­visst fækkað og þau tekin undir fjöl­breytt og gróður­sæl svæði til al­mennings­nota. Mengun af manna­völdum er sama og engin og borgin er kol­efnis­hlut­laus. Hér þykir gott að ala upp börn enda eru hér góðir skólar og fram­sækin mennta­stefna. Borgin er eftir­sótt af lista­fólki og hér er öflugt þekkingar- og ný­sköpunar­sam­fé­lag. Auk þess er til þess tekið að fólk af er­lendu bergi brotið, sem er hlut­falls­lega margt, eigi auð­velt með að að­laga sig sam­fé­laginu og sam­fé­lagið sig að þeim.

Borgar­línu­stöðvar tengja saman blóm­lega byggð

Borgar­línan er komin á fullt skrið. Hún rann af stað fyrir 16 árum og tengir nú saman allt höfuð­borgar­svæðið. Vagnar nema staðar á borgar­línu­stöðvum á nokkurra mínútna fresti og við sjáum á skjá við hverja stöð hve­nær von er á næsta vagni – og við tökum því sem sjálf­sögðum hlut. Hjóla­stólar og barna­vagnar komast greið­lega inn og út úr vögnum á borgar­línu­stöðvunum og að­gengi er fyrir alla.

Árið 2040 eru stöðvar Borgar­línu við Krossa­mýrar­torg, BSÍ og Hlemm vin­sælir við­komu­staðir og iða af mann­lífi. Þar sem áður var iðnaðar­svæði við Ár­túns­höfða er nú blóm­leg í­búða­byggð, verslun og þjónusta. Við Voga­byggð er Sæ­braut komin í stokk sem tengir saman byggð beggja vegna götunnar. Mikla­braut er einnig komin í stokk og í stað um­ferðarniðs og mengunar eru nú að­eins vist­vænar sam­göngur á yfir­borði. Hrað­braut sker ekki lengur hverfin í sundur. Borgar­línan fer um HR-svæðið og eftir Foss­vogs­brú yfir á Kárs­nesið. Línan tengir saman mið­bæ Reykja­víkur við Kópa­vog, Mos­fells­bæ, Hafnar­fjörð og Garða­bæ. Við skjótumst nú á milli sveitar­fé­laga án þess að þurfa að setjast upp í bíl og keyra, án þess að eyða pening í mengandi elds­neyti til að komast leiðar okkar eins og gert var í gamla daga.

Um 1.000 í­búðir hafa verið byggðar í Reykja­vík á ári síðast­liðin 20 ár, alls um 20.000 í­búðir. Vaxtar­mörk borgarinnar eins og þau voru skil­greind fyrir aldar­fjórðungi hafa verið virt. Byggðin hefur þést á vist­vænum for­sendum. Fyrst og fremst hefur verið byggt á illa nýttum og þegar röskuðum svæðum. Á­hersla hefur verið lögð á að þessi nýja byggð sé í sem bestum tengslum við Borgar­línuna, en á síðustu 20 árum hafa yfir 80% nýrra í­búða verið innan á­hrifa­svæðis hennar.

Orðið hús­næði felur í sér fyrir­heit um skjól. Tekist hefur að skapa fjöl­breytt borgar­hverfi þar sem allir fé­lags­hópar hafa tæki­færi til bú­setu. Fjórðungur nýja hús­næðisins er á vegum hús­næðis­fé­laga sem ekki eru rekin í hagnaðar­skyni.

Til þess að að­gerðir okkar skili árangri þarf skýra fram­tíðar­sýn. Sú sýn er sett fram í Aðal­skipu­lagi Reykja­víkur til ársins 2040. Við hvetjum borgar­búa til þess að kynna sér hana og þau leiðar­ljós sem vísa okkur leið inn í fram­tíðina.

Greinin birtist á frettabladid.is 16. febrúar.

Ímyndum okkur að árið 2040 sé runnið upp. Hvernig er um­horfs í borginni - hvernig er lífið?

Áður en samkomutakmarkanir voru settar á fjölgaði umsóknum frá heilbrigðisstofnunum aldraða um leyfi til að fá t.d. hunda í heimsókn í meðferðarskyni, Rauði krossinn hefur lengi verið með hóp af sjálfboðaliðum og þjálfuðum hundum sem gleðja fólk sem er einangrað eða þunglynt. Ég sjálf hef aldrei verið þakklátari fyrir Dimmu mína sem dregur okkur hjónin út í góðan göngutúr á hverjum degi sama hvernig viðrar. Rannsóknir sýna svart á hvítu mikilvægi gæludýra fyrir lýðheilsu, bæði andlega og líkamlega.

Á sama tíma er sambúð manna og dýra í æ þéttari borg líka áskorun. Mjög umdeilt var til dæmis að leyfa gæludýr í strætó en eftir umfangsmikið samtal við alla haghafa voru skýrar reglur settar sem hafa reynst vel. Fólk þarf ekki oft að fara með dýrin sín í strætó, en hefur nú þann kost, t.d. til að komast til dýralæknis.

Miklar kröfur eru gerðar til sveitarfélaga að tryggja heilnæmt umhverfi fyrir alla og bjóða nauðsynlega þjónustu fyrir dýr og dýraeigendur, en líka þá sem ekki eiga dýr, eiga kannski erfitt með að vera nálægt þeim eða verða fyrir ónæði. Vissulega hjálpa samfélagsmiðlar við að finna týnd gæludýr, en löggjafinn krefst þess samt að sveitarfélögin sinni dýrum sem eru týnd eða slösuð, sama hvort það séu gæludýr, villt eða hálfvillt dýr. Hreinlæti getur verið vandamál og kostnaðarsamt fyrir borgina t.d. á leiksvæðum eða á vatnsverndarsvæðum. Einnig er það skylda sveitarfélagsins að fylgja eftir kvörtunum vegna dýrahalds annarra og að taka við dýrum í erfiðum aðstæðum, til dæmis í sambandi við lögregluaðgerðir.

Í gegnum árin hafa dýramálin og þekking á þessum málaflokki verið mjög dreifð, hundamálin voru hjá Heilbrigðiseftirlitinu, kettir hins vegar undir Meindýraeftirlitinu, hvort tveggja var kannski ekki endilega til að vekja traust og velvild eigenda sem líta nú ekki á dýrin sín sem heilbrigðisvá, hvað þá meindýr. Hundagerði eru hjá umhverfis- og skipulagssviði, en samningar t.d. varðandi mótttöku dýra í útrýmingarhættu hjá húsdýragarðinum. Margt er ennþá umdeilt, lausaganga hunda og katta, gagnkvæm tillitssemi, hvort sem það er í fjölbýlum eða á göngu- og hjólastígum.

En annað er að verða óumdeilt, ekki síðst núna í covidinu, að gæludýrahald er lýðheilsumál, frístundaiðkun og útivist í nútímaborgarsamfélagi, en líklega eiga um 40% borgarbúa gæludýr, hundar eru á um 15% heimila, kettir á um 20-30%.

Á sama tíma rekur borgin Fjölskyldu- og húsdýragarðinn sem er svo mörgum kær á meðan aðrir spyrja gagnrýnna spurninga um rekstur dýragarða almennt og framtíðarsýnina á garðinn. Með ákvörðun um stofnun Dýraþjónustunnar bregðumst við í meirihluta Borgarstjórnar Reykjavíkur nú við þessu öllu en þar verða sérfræðingar sem sjá um öll málefni gæludýra hjá borginni, veita fræðslu, stuðning eða viðtöku ef dýr eru týnd eða slösuð í borgarlandinu.

Hundaeftirlit verður lagt niður í núverandi mynd, en á sama tíma verða hundagjöldin lækkuð um helming og verða þar með lægst á höfuðborgarsvæðinu og bjóða um leið hagkvæma skyldutryggingu. Skráningin sjálf verður einföld og rafræn, ekki þarf lengur að sækja um leyfi til hundahalds hjá sveitarfélaginu heldur þarf eigandinn einungis að skrá hundinn og staðfesta að hann hafi kynnt sér gildandi lög og samþykktir, til dæmis vegna hundahalds í fjölbýlishúsum. Fjármagn er sett strax á þessu ári í fleiri og betri hundagerði og fræðsla um dýrahald í borginni í samstarfi við hagaðila getur hafist strax.

Hundaeigendur hafa oft tjáð sig um að þeir séu ekki tilbúnir að borga hundagjöld vegna þess að þeim finnst þeir ekki fá þjónustu fyrir þau og upplifa eftirlit sveitarfélagsins frekar sem ógn en stuðning. Með því að snarlækka þessi gjöld en bjóða betri þjónustu á sama tíma í Fjölskyldu- og húsdýragarðinum vonumst við til að vinna okkur inn það traust sem við viljum njóta og stígum stórt skref í átt að nútímaborgarsamfélagi þar sem dýr og menn búa í sátt og samlyndi. Dýraþjónustan mun leggja ríka áherslu á samstarf við hagsmunaaðila sem láta sér málefni dýra, dýraeigenda og annarra borgarbúa varða.

Greinin birtist á vísi.is 17. febrúar.

Aldrei hafa fleiri borgarbúar átt gæludýr en nú í covidinu. Þörfin fyrir hlýju, nánd og kærleik í sambúð við gæludýr er mikil og langt er síðan fólk afgreiddi þessa sérvisku með orðunum „dýr eiga heima í sveit“.

Leit um „��"

3368 niðurstöður fundust við leit að „��"

Póstlisti Samfylkingarinnar

Samfylkingin

Flokkurinn

Flýtileiðir

Um Samfylkinguna

Vertu í bandi:

Leit um „������������������������������������������������������������"

3368 niðurstöður fundust við leit að „������������������������������������������������������������"