Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra heldur hlustunarfundi um hagsmuni Íslands vítt um land í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður við Evrópusambandið. Verið hjartanlega velkomin á súpufund með Kristrúnu í Verbúðinni á Patreksfirði kl. 12:00 þriðjudaginn 18. ágúst.

Forsætisráðherra vill hlusta á ólík sjónarmið og bjóða upp á heiðarlegt samtal um hagsmuni Íslands.

Hvar sérð þú tækifæri fyrir Ísland? Hvað veldur þér áhyggjum? Hvernig vilt þú að unnið verði með niðurstöður þjóðaratkvæðagreiðslunnar 29. ágúst?

Kristrún á Patreksfirði: Hlustunarfundur um hagsmuni Íslands

Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra heldur hlustunarfundi um hagsmuni Íslands vítt um land í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður við Evrópusambandið. Verið hjartanlega velkomin í kvöldspjall með Kristrúnu í anddyri Salarins í Kópavogi kl. 20:00 mánudaginn 24. ágúst.

Kristrún í Kópavogi: Hlustunarfundur um hagsmuni Íslands

Samfylkingin fagnar auknum fjölbreytileika íslensks samfélags og leggur áherslu á mikilvægi inngildingar til að aðfluttir landsmenn njóti jafnræðis á við aðra íbúa. Framlag innflytjenda hefur skilað miklum efnahagslegum og samfélagslegum verðmætum á Íslandi. Farsæl inngilding er lykilatriði til að innflytjendur þekki réttindi sín og skyldur, hafi aðgang að almannagæðum til jafns við aðra íbúa og geti verið virkir þátttakendur í þjóðfélaginu og lýðræðinu. Sértækar aðgerðir til að jafna aðstöðumun aðfluttra og innfæddra eru því fjárfesting til framtíðar sem skilar auknum félagslegum hreyfanleika og jöfnuði. Sérstaklega þarf að huga að þörfum og jöfnun aðstöðumunar bæði barna og foreldra í skóla- og frístundastarfi. Mikilvægt er að hafa inngildingu og samráð við íbúa af erlendum uppruna að leiðarljósi í stefnumótun og við endurskoðun opinberrar þjónustu með það að markmiði að mæta betur mismunandi þörfum og efla vitneskju þeirra um réttindi sín og aðgang að opinberri þjónustu.

Samfylkingin leggur áherslu á að koma í veg fyrir að til verði erlend undirstétt á Íslandi sem býr við verri stöðu, aðbúnað og launakjör en aðrir. Til að svo geti orðið þarf að innleiða menntastefnu sem jafnar aðstöðumun barna og atvinnustefnu sem stendur undir lífvænlegum kjörum. Taka verður fast á félagslegum undirboðum á vinnumarkaði, vinna gegn launamun  og ryðja úr vegi hindrunum sem innflytjendur verða fyrir, jafnt á almennum vinnumarkaði og hjá hinu opinbera, við að finna vinnu við sitt hæfi.

Það þarf að gera með því að liðka fyrir náms- og atvinnuþátttöku innflytjenda og stuðla að því að menntun þeirra, færni og reynsla fáist viðurkennd og sé bæði metin til námseininga og launa. Gera þarf raun- og starfsfærnimat í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins aðgengilegra fyrir fólk af erlendum uppruna og auka möguleika þess að fá vottorð sem gilda á vinnumarkaði til að bæta launalega samningsstöðu sína.

Tryggja þarf að launafólk af erlendum uppruna njóti sömu réttinda og verndar og innfæddir á vinnu- og húsnæðismarkaði svo að það sé ekki útsett fyrir brotastarfsemi. Jafnframt þarf beittari refsi- og verndarúrræði þegar launafólk verður fyrir launaþjófnaði, vinnumansali og annars konar misnotkun, þar á meðal kynferðislegri áreitni og ofbeldi.

Mikilvægt er íslenska verði áfram samskiptamál þorra landsmanna. Samfylkingin vill opna fyrir þátttöku allra í íslensku málsamfélagi. Til þess þarf átak til að snúa við þeirri þróun að hópar innflytjenda séu einangraðir frá íslenskumælandi samfélagi og hafi litla möguleika eða hvata til að læra íslensku. Íslenskukennsla á að vera aðgengileg bæði vinnandi fólki og einstaklingum án atvinnu á fjölbreyttu formi sem tekur mið af mismunandi aðstæðum og þörfum fólks, þar á meðal foreldraskyldum. Hið opinbera þarf í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins að koma að greiðslu fyrir íslenskunámskeið. Jafnframt þarf að auka námsframboð fyrir fólk sem talar ekki íslensku bæði á framhalds- og háskólastigi, ekki síst á sviði starfs-, iðn- og tæknináms.

Samfylkingin vill fara í markvissar aðgerðir til að vinna gegn andúð, fordómum og hatursorðræðu sem á rætur að rekja til útilokandi þjóðernishyggju og tryggja þar með að aðflutt fólk upplifi sig velkomið og öruggt á Íslandi.

Flóttafólk og umsækjendur um alþjóðlega vernd

Samfylkingin vill koma til móts við fólk sem leggur á flótta undan ofsóknum, stríðsátökum og öðrum áföllum af mannavöldum eða náttúruhamförum út frá grunngildum jafnaðarstefnunnar með mannúð og virðingu fyrir mannréttindum að leiðarljósi.

Samfylkingin styður móttöku flóttafólks til endurbúsetu í samvinnu við Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna (kvótaflóttafólk) með sérstakri áherslu á hópa sem eru útsettir fyrir mismunun, ofbeldi og jaðarsetningu í heimalandinu.

Samfylkingin leggur jafnframt áherslu á að virða þjóðréttarlegar skuldbindingar Íslands, reglugerðir Evrópusambandsins sem ná til Íslands, tilmæli Flóttamannaaðstoðar Sameinuðu þjóðanna og fyrirmyndir annars staðar frá sem samræmast grunngildum jafnaðarstefnunnnar.

Bæta þarf málsmeðferð umsókna um alþjóðlega vernd  til að tryggja skjóarii afgreiðslu mála og örugga brottvísun þeirra sem er synjað, og hag þeirra sem eiga rétt á dvalarleyfi hér á landi enda stuðlar styttri biðtími að minni kostnaði og farsælli inngildingu. Mikilvægt er að tekið sé tillit til þarfa og aðstæðna barna í samræmi við Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem lögfestur var hérlendis að frumkvæði Samfylkingarinnar. Þá leggur Samfylkingin áherslu á réttaröryggi og mannhelgi umsækjenda um alþjóðlega vernd og þeirra sem hafa fengið synjun, þ.m.t. einstaklinga í umborinni dvöl, og leggst gegn varðhaldsvistun nema í undantekningartilvikum þegar nauðsyn ber til og engin önnur úrræði duga.

Efla þarf innviði og verklag hins opinbera móttökukerfis flóttafólks, bæði fullorðinna einstaklinga, foreldra og barna, í virku samráði og samstarfi milli stofnana ríkis og sveitarfélaga sem og félagasamtaka. 

Samfylkingin telur réttað öll sveitarfélög geri samning við ríkið um samræmda móttöku flóttafólks og að réttindi flóttafólks og upplýsingagjöf sé samræmd þvert á sveitarfélög til að fyrirbyggja mismunun  á grundvelli búsetu.

Mikilvægt er að virða rétt flóttafólks til fjölskyldusameiningar í samræmi við tilmæli Flóttamannaaðstoðar Sameinuðu þjóðanna. Jafn mikilvægt er að flóttafólk, sem hefur fengið fjölskyldusameiningu samþykkta, hljóti skilvirka aðstoð við að koma fjölskyldu sinni í öruggt skjól og inngildingu. 

Í þeim tilvikum sem einstaklingar með alþjóðlega vernd hafa hlotið dóm fyrir alvarleg afbrot, eru taldir hættulegir umhverfi sínu eða ógn við öryggi ríkisins skal heimilt að afturkalla verndina og brottvísa svo framarlega sem það samræmist alþjóðleglegum mannréttindaskuldbindingum Íslands.

Inngilding fólks af erlendum uppruna

I.
Góðir Íslendingar. Kæra þjóð – takk innilega.

Fyrir samtöl síðustu vikna. Fyrir væntumþykjuna til þess sem eigum hérna saman. Og fyrir lýðræðið – sem lifir svo sannarlega góðu lífi í þjóðarsálinni, hugum okkar og hjörtum.

Til hamingju Ísland: Við búum í stórkostlegu landi. Sem fyllir okkur stolti.

Og þetta er fallegur dagur: Til að koma saman og taka stöðu – skömmu fyrir höfuðdaginn 29. ágúst – þegar þjóðin fær valdið, loksins, í sínar hendur – eins og lofað var – til að vísa veginn í veigamiklu hagsmunamáli. Fyrir framtíð Íslands.

Því getum við fagnað: Loforð gefin – loforð efnd.
Þannig virkar lýðræðið:
Þjóðin ræður.

II.
Í mínum huga er ljóst að – hvað sem kemur upp úr kjörkössunum – þá hefur umræðan verið holl og góð fyrir okkur Íslendinga. Einmitt á þessum tímapunkti. Til að ræða stefnu, strauma og stöðu Íslands í heiminum – á óróatímum.

Ég treysti mér til að fullyrða þetta. Því ég hef fundið það svo sterkt á hlustunarfundum um landið að þjóðin er fullfær um að ræða málin af yfirvegun og taka eigin ákvörðun.

Og þá er ég að tala um venjulegt fólk á Íslandi – ekki foringjana og álitsgjafana sem sjá sér hag í því að æsa upp og ala á klofningi. Því þvert á allt sem fullyrt hefur verið af andstæðingum þessarar þjóðaratkvæðagreiðslu – þá kann fólkið í landinu að meta traustið og samtalið.

Langflestir landsmenn nálgast þetta mál af alvöru og ábyrgð. Og nei: Við látum ekki kljúfa okkur. Gleymdu hugmyndinni – lýðræðisástin og væntumþykjan fyrir Íslandi er sterkari en svo hjá þorra almennings.

Þetta skiptir máli fyrir framhaldið. Hvort sem niðurstaðan verður nei eða já.

III.
Aðalatriðið er þetta: Þjóðin veit sínu viti. Ég hef stundum vísað í sjómann í Skagafirðinum sem sagði við mig á opnum fundi í vetur: Kristrún, það er málsmetandi fólk beggja vegna í umræðunni sem ég virði og tek mark á sem segir algjörlega sitt á hvað – ýmist að Íslandi sé best borgið í Evrópusambandinu, og það sé hægt að semja, eða að það sé bara alls ekki um neitt að semja.

Og svo spurði hann: Hvernig getum við vitað hvor hópurinn hefur rétt fyrir sér?

Já – þessi ágæti maður komst vel að kjarna málsins, og um það snýst þetta: Eina leiðin til að fá svör við spurningunni í raun og veru er sú að setjast við samninga og fá upp á borðið hvað okkur býðst.

Viljum við sjá samning? Þó að það útheimti að sjálfsögðu tíma og athygli að sækja góðan samning. Eða viljum við það ekki?

Það er ekki nein brella að benda á þetta. Það er beinlínis kjarni málsins.

Og nákvæmlega þess vegna erum við að bjóða þjóðinni þetta tækifæri – til að vísa veginn og ákveða hvort við könnum nánar kosti þess að Ísland gerist fullgildur aðili að Evrópusambandinu.

IV.
Ég hitti líka eldri konu úr Hafnarfirði í IKEA skömmu eftir að boðað var til kosninganna – þegar sem mest var reynt að teygja og toga það um hvað er raunverulega verið að spyrja á kjörseðlinum – sem sagði: Kristrún, ég skil þetta alveg. Ég þarf ekki neitt doktorspróf til að skilja þessa spurningu – ég veit nákvæmlega um hvað þetta snýst.

Þó það hafi nú aldeilis verið reynt að hræra í hausnum á fólki – stundum með alveg hreint ótrúlegu formstagli og útúrsnúningum.

En spurningin á kjörseðlinum er einföld – þannig að allar tilraunir til að rugla fólk í ríminu hafa verið afgreiddar. Með almennri skynsemi.

* * *

Fyrst var sagt: Þjóðin má ekki kjósa um þetta mál – og alls ekki núna á þessum tímapunkti!

Og svo var sagt: Þetta er kosning um aðild! Aðlögun! Og við vitum allt um Evrópusambandið og það er ekki hægt að fá neinar undanþágur!

Allt hefur þetta verið afgreitt með almennri skynsemi: Þetta er ekki kosning um aðild – og ekki um aðlögun – enda verður önnur þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarsamning ef niðurstaðan verður já í þeirri fyrri. Og við vitum einmitt ekki allt um það hvernig slíkur samningur gæti litið út, eins og er svo augljóst af umræðunni og þeim spurningum sem brenna á fólkinu í landinu þegar málið berst í tal – það kemur í ljós þegar búið er að semja. En við vitum að það er til fjöldi fordæma fyrir undanþágum í aðildarsamningum ríkja innan Evrópusambandsins.

Og nú er sagt að það sé verið að blekkja þjóðina! Með áróðri – því að Já til að sjá sé ekki góð og gild afstaða fjölda fólks heldur einungis sniðug brella. Og fólkið í landinu láti blekkjast.

* * *

Takið eftir að allur þessi málflutningur byggir á sömu forsendunni: um að þjóðin geti bara ekki skilið þetta mál – og geti bara ekki verið fær um að taka svona ákvörðun með þjóðaratkvæði. Því miður – þá hafa helstu foringjar Nei-liða fallið í þessa gryfju. En það afhjúpar ekkert nema þeirra eigin viðhorf til fólksins í landinu.

Ég horfi á þetta með allt öðrum hætti: Ég veit að þjóðin er vitur og vel af Guði gerð. Fólkið veit hvað það vill – hvort sem það hlustar meira á hjartað í sér eða magann eða brýtur heilann til að komast að sinni réttu og lýðræðislegu niðurstöðu.

* * *

En að því sögðu þá er mér fyllilega ljóst að það er ekkert sjálfsagt við það að hefja viðræður á ný við Evrópusambandið á þessum tímapunkti. Og ég hef verið heiðarleg með það frá upphafi – enda væri ekkert vit í því að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um málið ef svarið væri algjörlega augljóst.

Því þó að ég segi já þá ber ég virðingu fyrir nei-i rétt eins og já-i, og fyrir mismunandi ástæðum fólks fyrir sinni eigin afstöðu.

Ég held að það sé öllum fyrir bestu að reyna eftir fremsta megni að sýna skilning á því hvaðan fólk er að koma – og yfirvinna þannig eigið skilningsleysi, og í einhverjum tilfellum fordóma, í garð annarra sem eru manni ósammála í þessu eða öðru.

Og ég ítreka það sem ég hef áður sagt: Sem forsætisráðherra heiti ég því að treysta, virða og vinna með niðurstöðu þjóðarinnar í þessu máli – hver sem hún verður. Þetta hefur verið algjörlega skýr og afdráttarlaus afstaða ríkisstjórnarinnar. En ég hvet forystufólk stjórnarandstöðunnar á Alþingi til að gera slíkt hið sama og kveða skýrt að orði um að niðurstaða kosninganna verði virt og henni fylgt – af virðingu við lýðræðið og fólkið í landinu.

V.
En hvað stendur efnislega eftir? Hvað heyrði ég á hlustunarfundum hringinn í kringum landið? Hver eru tækifærin og hverjar eru áhyggjurnar sem eru efst í huga fólks?

Fyrir utan tilfinninguna – sem er mikilvægt fyrir mig að skynja og meðtaka á báða bóga – þá blasir við að fjöldi fólks telur að það geti falist mikil tækifæri í því að efla samstarfið við Evrópusambandið enn frekar út frá hagsmunum Íslands. Og ég kem betur að þessum tækifærum á eftir.

En það er allt eins nauðsynlegt fyrir mig sem forsætisráðherra að hlusta á og skilja áhyggjurnar. Ekki síst ef niðurstaðan 29. ágúst verður já. Vegna þess að þá fáum við umboð til að ganga til samninga – með hagsmuni allra Íslendinga að leiðarljósi, hvort sem þeir kusu nei eða já. Og slíku umboð fylgir þá mikil ábyrgð.

* * *

Víða snúa áhyggjurnar að nýtingu auðlinda Íslands. Það á allra helst við sjávarauðlindina – því að hún er ekki eins staðbundin og aðrar auðlindir okkar – eins og sjávarbyggðirnar þekkja af eigin raun eftir þróun síðustu áratuga.

Þetta kristallaðist vel í orðum öflugs útgerðarmanns á hlustunarfundi fyrir vestan sem velti því upp hvort aðild að Evrópusambandinu myndi gera honum kleift að selja kvótann til hæstbjóðanda – úr landi, og hirða ágóðann. Þessi athugasemd varpar ljósi á eitt mikilvægasta samningsmarkmið okkar Íslendinga í mögulegum aðildarviðræðum við Evrópusambandið – því að það mætti aldrei gerast að auðlind þjóðarinnar yrði seld úr höndum okkar þannig að ávinningurinn kæmi hvergi nærri landinu. Það kemur ekki til greina – aldrei.

Þjóðinn á fiskinn í sjónum. Ísland hefur ríka sérstöðu sem mesta fiskveiðiþjóð Evrópu – ekki aðeins hlutfallslega heldur óháð höfðatölu. Og þess vegna verður það vitaskuld ófrávíkjanleg krafa Íslands í samningum við Evrópusambandið, ef til þeirra kemur, að niðurstaða náist í sjávarútvegsmálum sem tryggir hagsmuni þjóðarinnar sem eiganda auðlindarinnar.

Fyrir austan var það reyndar vélvirki sem benti á að við þurfum að passa upp á nákvæmlega þetta – þjóðareign auðlinda og að allir landsmenn njóti ávinnings af nýtingu þeirra. Og það er eilífðarverkefni hvort sem Ísland verður aðili að Evrópusambandinu eða ekki. Þessi vélvirki sagði frá því þegar hann var á sínum tíma fenginn í að setja upp vélbúnað erlendis fyrir íslenskt sjávarútvegsfyrirtæki til þess meðal annars að vinna fisk sem er fluttur óunninn frá Íslandi, í gámum, til vinnslu úti í Evrópu. Líklega bæði til að komast hjá tollum inn á Evrópumarkað sem leggjast á fullunnar sjávarafurðir – þrátt fyrir aðild okkar að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið – og líka til að lækka launakostnað.

En þetta sýnir að við þurfum alltaf að halda vöku okkar þegar kemur að nýtingu auðlinda Íslands – til að ávinningurinn skili sér til þjóðarinnar. Og þetta sáum við heldur betur við leiðréttingu veiðigjalda í fyrra á Alþingi – þegar slegið var Íslandsmet í málþófi til að drepa málið. En allt kom fyrir ekki. Þingið virkaði og við kláruðum málið fyrir fólkið í landinu.

* * *

Stundum koma upp spurningar um orkulindir Íslands og nýtingu þeirra. En þar er staðreyndin sú að sameiginleg löggjöf Evrópusambandsins um orkumál er þegar hluti af EES-samningnum, eða þegar í upptökuferli, þannig að nær ekkert myndi breytast í þeim efnum með fullri aðild Íslands að ESB. Og sæstrengur yrði aldrei lagður í óþökk Íslendinga – það liggur algjörlega fyrir.

* * *

Ég heyri líka að margir bændur – en alls ekki allir þó – hafa áhyggjur af breytingum í starfsumhverfi landbúnaðar á Íslandi með aðild að Evrópusambandinu. Aðrir sjá sóknarfæri. Í félagsheimilinu Brún í Bæjarsveit var ég spurð að því af góðum bónda, sem vill reyndar svo til að er náskyldur frændi minn: Hvort ég gæti staðið við það sem ég hef áður sagt – að tryggt yrði að hér á Íslandi gæti áfram þrifist blómlegur landbúnaður? Já – svarið er já. Því ég heyri og skil þessar áhyggjur – og ég mun gera það að algjöru forgangsatriði í samningaviðræðum við Evrópusambandið, ef til þeirra kemur, að tryggja að ásættanleg niðurstaða náist fyrir íslenskan landbúnað. Það skiptir mig persónulega máli og það skiptir máli fyrir Ísland allt.

VI.
Á hinn bóginn heyrðust líka áhyggjur fjölda fólks á þessum hlustunarfundum af hagsmunum Íslands af óróatímum í alþjóðamálum. Þegar stórveldi beita tollum sem vopni til að koma fram vilja sínum – þegar stórveldi í okkar heimshluta herjar grimmilegt árásarstríð á hendur nágrannaríki til að brjóta það á bak aftur – þegar virðing stórvelda fyrir alþjóðalögum virðist fara dvínandi frekar en hitt – þá veldur það áhyggjum víða. Enda er það ekki nema von. Sjálfstæði Íslands hefur alltaf grundvallast á virðingu fyrir alþjóðalögum og landamærum – og hagsæld okkar byggir að verulegu leyti á frjálsum viðskiptum við okkar nánustu vinaþjóðir.

Ég hef sagt: Við skulum ekki hræðast. En okkur ber skylda til að hafa augun opin og horfa út í heim. Og horfum á heiminn eins og hann er og hvernig hann þróast, ekki eins og hann var eða hvernig við vildum að hann hefði þróast.

VII.
Kæru landsmenn.

Höfum það hugfast að Ísland væri aldeilis ekki á þeim stað sem við erum í dag – ef að fyrri kynslóðir hefðu látið duga að huga að áhyggjum sínum, og látið tækifærin ganga úr greipum þegar þau gáfust.

Það hefur ekki verið íslenska leiðin í utanríkismálum. Þvert á móti. Við Íslendingar kunnum að sigla vindinn. Við erum stórhuga þjóð. Við grípum tækifærin þegar þau gefast. Við leitum lausna og göngum til samninga. Enda höfum við gert góða samninga í gegnum tíðina – til að tryggja hagsmuni Íslands.

Þess vegna verðum við að spyrja okkur: Hver eru tækifærin sem við stöndum frammi fyrir núna?

* * *

Ísland er í sterkri stöðu. Og hvert sem maður kemur – á hverjum einasta hlustunarfundi – hvort sem var til sjávar eða sveita eða hér á suðvesturhorninu þá hafa sömu spurningar brunnið á vörum fólks. Um tækifærin sem geta falist í aðild Íslands að Evrópusambandinu fyrir efnahag venjulegs fólks í landinu og minni fyrirtækja.

Lækka vextir? Lækkar verðið í bankanum? Eykst samkeppnin?

Þetta eru spurningar sem koma alls staðar fram í umræðunni.

Getum við opnað atvinnulífið og hrist aðeins upp í kerfinu? Til að það virki betur fyrir venjulegt fólk.

Getur verið að besta leiðin fyrir Ísland til að auka framleiðni og hagvöxt sé einmitt sú að dýpka þetta viðskiptasamband sem við eigum við eina stærstu efnahagsblokk í heiminum? Og tryggja tollfrelsi á okkar mikilvægasta markaðssvæði – í stað þess að eiga það á hættu að klemmast á milli stórvelda á tímum tolla og hafta í viðskiptum.

Þetta eru risastór hagsmunamál fyrir almenna Íslendinga. Og ég tel að svörin við öllum þessum spurningum sé skýrt: já – við getum hrist upp í kerfinu, opnað atvinnulífið, aukið samkeppni; já – við getum stuðlað að lægra verði, lægri vöxtum og meiri stöðugleika; já – við getum það  – en til þess þarf kjark og vilja til ganga saman til samninga fyrir Ísland.

Og þetta eru ekki einhverjar smástærðir í bókhaldinu hjá flestum heimilum og fyrirtækjum.

Ég segi: Hugsum stórt, höfum kjark og stefnum hátt. Sækjum góðan samning fyrir Ísland og sjáum svo til – við getum það vel – og við höfum gert þetta áður með frábærum árangri fyrir land og þjóð.

Lokum ekki augunum fyrir tækifærunum. Sjáum samninginn.

VIII. 
Kæru landsmenn.

Ísland er frjálst og fullvalda ríki. Og síðan lýðveldið var stofnað, 17. júní 1944, þá hefur utanríkisstefna Íslands alltaf falið það í sér að við nýtum frelsi okkar og fullveldi. Við nýtum sjálfsákvörðunaréttinn til að grípa tækifærin sem gefast og tryggja hagsmuni Íslands.

Þetta gerðum við sem eitt af stofnríkjum NATO. Og í þorskastríðunum – þegar við stóðum fast á rétti okkar á grundvelli alþjóðalega. Seinna þegar við gengum í Fríverslunarsamtök Evrópu. Og síðast en ekki síst þegar við skrifuðum undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið.

Allir þessir sigrar útheimtu kjark, vinnu og virka hagsmunabaráttu fyrir Ísland. Enginn af þessum sigrum var óumdeildur í samfélaginu þá. Og það hefur alltaf verið í mörg að horn að líta fyrir stjórnvöld á hverjum tíma.

En aftur og aftur höfum við stigið stór skref með aukinni alþjóðlegri samvinnu – til að styrkja Ísland.

* * *

Sagan kennir okkur þetta: Fullveldi Íslands er ekki safngripur sem við geymum inn í skáp á meðan við einöngrum okkur frá umheiminum.

Fullveldið er lifandi afl sem við treystum okkur til að nýta í þágu Íslands þegar færi gefst – meðal annars til að standa frammi fyrir og starfa með öðrum fullvalda ríkjum. Því annars er það lítils virði. Og þannig höfum við náð gríðarlegum árangri í alþjóðlegu samstarfi á síðustu árum og áratugum.

Eins og Sveinn Björnsson, fyrsti forseti Íslands, benti á þá er augljóst að „þótt fullveðja maður feli öðrum umboð til einhvers, þá heldur hann áfram að vera fullveðja“. Og það sama gildir um fullvalda þjóð – sem ákveður sjálf að undirgangast alþjóðlegar skuldbindingar eða að gera það ekki. Þó við göngumst undir skuldbindingar, til að bæta eigin hag, þá breytir slíkt engu um það að Ísland verður áfram frjálst og fullvalda ríki. Við höldum traustataki í sjálfstæði okkar og nýtum það til góðs. Og við munum hér eftir sem hingað til eiga síðasta orðið og bera alla ábyrgð á eigin ákvörðunum og árangri.

IX.
Góðir Íslendingar. Þjóðin ræður. Það er svo einfalt. Þann 29. ágúst verður það fólkið í landinu sem vísar veginn. Ekki flokkarnir, ekki höfðingjarnir, ekki álitsgjafarnir. Ekki fyrrverandi eða núverandi stjórnmálaforingjar. Ekki gamla valdakerfið, þeir sem eiga mest og þykjast alltaf vita best.

Heldur þú, þið og hvert og eitt okkar. Þannig virkar þjóðaratkvæðið.

Í mínum huga er þetta einstakt tækifæri.

En það mikilvægasta af öllu er að við mætum og kjósum og látum ekki aðra ákveða þetta fyrir okkur.

* * *

Hvernig sem fer – þá er ég þess fullviss að við lendum standandi eftir þessa þjóðaratkvæðagreiðslu, jafnvel hlaupandi, og með skýrari sýn á framtíðina í okkar frábæra landi – eftir samtal síðustu vikna og hagsmunamat í breyttum heimi. Í öllu falli getum við fagnað því að lýðræðið lifir góðu lífi á Íslandi.

Ríkisstjórnin lofaði að fara þessa leið. Við treystum þjóðinni. Og ég er stolt af því að láta verkin tala.

Látum ekki kljúfa okkur. Látum ekki rífa okkur niður. Höldum áfram að byggja Ísland með samstöðu, virðingu og væntumþykju hvert fyrir öðru. Því þannig verðum við áfram ein þjóð í einu landi.

Takk aftur, til hamingju og áfram Ísland!

Ræða Kristrúnar Frostadóttur forsætisráðherra í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna við Evrópusambandið. Flutt í Austurbæjarbíó 26. ágúst eftir hlustunarfundi um land allt.

Ræða Kristrúnar um þjóðaratkvæði: „Þjóðin ræður – ekki gamla valdakerfið“

Það felast mikil lífsgæði í aðgangi að slíkri auðlind. Við eðlilegar aðstæður ætti Kópavogslækurinn sömuleiðis að vera auðlind til útiveru en lengi hefur loðað við lækinn að hann sé óheilsusamur vegna mengunar. Þrátt fyrir að við lækinn sjáist oft börn að leik hafa reglulega verið fluttar fréttir af mengun lækjarins, nú síðast í júní þar sem sagt var frá mikilli olíumengun. Af því tilefni lögðu fulltrúar Samfylkingar í skipulags- og umhverfisráði Kópavogs fram fyrirspurn þar sem spurt var út í mælingar á vatnsgæðum og áætlanir um úrbætur.

Á fundi ráðsins í vikunni bárust greinargóð svör frá Umhverfissviði Kópavogsbæjar. Nýjustu heildstæðu upplýsingar um ástand lækjarins eru sjö ára gamlar, frá árunum 2019 til 2020. Niðurstaða þeirra var að sex vöktuð efni greindust yfir viðmiðunarmörkum og er ein slík mæling nægjanleg til að efnafræðilegt ástand lækjarins sé metið slæmt. Um er að ræða þrávirk efni sem eru ýmist eitruð, krabbameinsvaldandi eða geta valdið stökkbreytingum í frumum og eiga það flest sameiginlegt að safnast upp í mannslíkamanum. Heilbrigðiseftirlitið tekur jafnframt reglulegar stikkprufur til mælingar á saurgerlum og hefur greinst viðvarandi skólpmengun í læknum. Í nær öllum mælingum hafa saurgerlar mælst yfir ásættanlegum mörkum.

Þetta vandamál er ekki nýtt af nálinni. Í fjölda ára hefur vitneskja um það að lækurinn sé mengaður verið til staðar en lítið verið um aðgerðir. Ekki er ljóst að öllu leyti hvað veldur menguninni. Sumt á sér eðlilegar skýringar, t.d. að spilliefni skolist frá götu með regnvatni í lækinn og væri létt leyst með settjörnum. Annað alvarlegra og ekki eins auðleysanlegt er sú staðreynd að það fyrirfinnast rangtengingar í fráveitukerfi bæjarins sem leiðir til þess að óhreinsað skólp berst í lækinn.

Samfylkingin lætur ekki sitt eftir sitja heldur leggur höfuðáherslu á að hreinsun Kópavogslækjar verði sett í forgang. Grípa þarf til markvissari aðgerða til að rekja uppruna mengunar og þegar uppruninn er ljós má ekki hika við að grípa strax til aðgerða. Vinna við gerð deiliskipulags til að setja upp settjarnir í læknum hefur staðið yfir um nokkurt skeið en henni þarf að flýta. Meta þarf hvar sé þörf á efnagildrum eða öðrum lausnum og ráðast þarf í uppsetningu þeirra án tafar. Að þessu munum við vinna í bæjarstjórn.

Það má öllum vera ljóst að við þetta ástand verður ekki unað. Við Kópavogslæk er fjölbreytt barnastarf og algengt er að farið sé í ferðir í Kópavogsdal með barnahópum. Kópavogsdalurinn er jafnframt vinsæll fyrir fjölskylduferðir. Þangað til brugðist hefur verið við með afgerandi hætti og mælingar á vatnsgæðum eru komnar í ásættanlegt horf þarf að setja upp merkingar meðfram Kópavogslæk sem vara grunlausa við mengun lækjarins. Kópavogsbæ er ekki stætt á að gera ekkert meðan börn leika sér í læknum og veiða síli í skólpi.

Það er óheppilegt að Kópavogslækurinn hafi mengast en óforsvaranlegt að ekki sé gripið til afdráttarlausari aðgerða þegar mengunin hefur verið þrálát í fleiri ár. Það hefur ekki skort á getu bæjarins til aðgerða heldur á pólitískan vilja til að forgangsraða verkefninu. Samfylkingin í Kópavogi er tilbúin til að greiða götur aðgerða eftir allt of langa bið.

Höfundar eru Jónas Már Torfason og Eydís Inga Valsdóttir sveitarstjórnarfulltrúar í Kópavogi. 

Kópavogsdalurinn er einstök náttúruperla í miðju höfuðborgarsvæðisins. 

Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra býður til lýðræðisfögnuðar í Austurbæ í Reykjavík miðvikudaginn 26. ágúst. Húsið opnar kl. 17:00 og viðburðurinn hefst kl. 17:30.

Kristrún flytur lokaskilaboð til þjóðarinnar eftir fjölda hlustunarfunda um hagsmuni Íslands. Bríet tekur lagið og Bergur Ebbi Benediktsson leiðir samtal við salinn.

Fögnum lýðræðinu. Mætum og kjósum. Þjóðin ræður.

Þjóðin ræður: Lýðræðisfögnuður með Kristrúnu

Á síðastliðnu ári var geðheilbrigðisþjónusta og fíknimeðferð efld til muna. Þjóðarátak í umönnun eldra fólks hófst og kyrrstaða í uppbyggingu hjúkrunarheimila var rofin, svo um munar. Það endurspeglast í betri stöðu á Landspítala.

Áfram er unnið að því markmiði að fá fastan markmiði um heimilislækni fyrir alla. Árangur hefur þegar náðst en verkefnið mun taka tíma því hér vantar á annað hundrað heimilislækna. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að styrkja myndarlega við sérnám lækna.

Áhersla er á nýtingu tækni og gervigreindar, stafræna þróun og nýsköpun hvar sem við verður komið. Um það höfum við stofnað sérstaka einingu, Stafræna heilsu. Þá er verið að stíga fyrstu skrefin inn í framtíðina með hagnýtingu erfðaupplýsinga. Þessar áherslur endurspeglast í þingmálaskrá.

En verkefnalistinn er lengri; mönnun og menntun heilbrigðisstétta, aukið aðgengi að heilsugæslu og þjónustu, ekki síst á landsbyggðinni, heilbrigðisviðbúnaður, endurhæfing, uppbygging húsnæðis og margt fleira.

Eitt mikilvægasta og arðbærasta verkefni hvers samfélags er að hlúa að börnum, þau eru framtíð þjóðar og fjársjóður. En, það eru blikur á lofti. Fleiri börn og ungmenni greina frá depurð, kvíða og einmanaleika. Við sjáum líka hegðunarvanda, ofbeldi og fíkn.

Börn eiga ekki að bíða eftir þjónustu. Þess vegna hefur stytt bið eftir greiningu og meðferð verið forgangsverkefni hjá mér frá fyrsta degi. Þar eru mörg flókin og tímafrek verkefni undir, en árangur er í augsýn.

Við höfum heyrt átakanlegar sögur barna sem orðið hafa fyrir ofbeldi. Nú í haust hefst skimun í grunnskólum til að ná til barna sem þarfnast stuðnings í kjölfar ofbeldis. Þau munu svo fá viðeigandi þjónustu í Bryndísarhlíð sem opnar í febrúar og hjá nýju áfallateymi barna á Landspítala.

En vaxandi vandi verður ekki leystur með meðferðarúrræðum einum og sér, við verðum að ráðast að rótum vandans og snúa þróuninni við. Líkur eru á að þar skipti notkun net- og samfélagsmiðla miklu, einnig óhollir lifnaðarhættir eins og of lítil hreyfing, óhollt mataræði, orkudrykkir, nikótínvörur og aukið aðgengi að áfengi og vímuefnum. Mín þingmál snúa meðal annars að lýðheilsu barna og vörnum gegn nikótíni.

Munum líka að við fullorðin erum fyrirmyndir hvað alla þessa þætti varðar, börnin gera ekki eins og við segjum, þau gera eins og við gerum.

Almennt mælast einkenni vanlíðunar meiri hjá börnum sem telja fjölskyldu sína búa við slæma fjárhagslega stöðu. Ég er stolt af að starfa í ríkisstjórn sem vill útrýma fátækt og styðja við þau sem höllustum fæti standa.

Ríkisstjórnin hyggst ráðast í samstillt átak til að efla heilsu og velsæld barna og ungmenna en það er ljóst, frú forseti, að vandann þarf að leysa með samfélaginu öllu. 

Nelson Mandela sagði, með leyfi, að það hvernig samfélag kemur fram við börn sín, endurspeglar sál þess.

Nú er Gulur september, vitundarvakning um geðrækt og sjálfsvígsforvarnir. Látum okkur líðan náungans varða, þorum og lærum að tala um andlega líðan; samtal getur bjargað lífi.

Ég hlakka til komandi þingvetrar og að starfa í þágu lands og þjóðar með gildi okkar jafnaðarmanna að leiðarljósi!

Síðastliðin áramót tók ég þátt í kosningu um orð ársins og kaus orðið innviðaskuld - og það ekki að ástæðulausu. Undanfarna áratugi hefur myndast mikil innviðaskuld í heilbrigðiskerfinu sem endurspeglast í skorti á starfsfólki, húsnæði, tækjakosti og rafrænum kerfum ásamt löngum biðlistum. Ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur hefur heitið því að styrkja stoðir heilbrigðis- og öldrunarþjónustu um land allt.

Lægri vextir, stöðugra verðlag og lægri framfærslukostnaður skipta heimili og fyrirtæki miklu máli. Það er því ekki skrýtið að þau mál séu fyrirferðarmikil í umræðunni um Evrópusambandið. Íslendingar borga hæstu vexti í Evrópu og við borgum mest fyrir matarkörfuna í annars frábæru landi. Já, þetta eru sterk rök fyrir því að segja JÁ í þjóðaratkvæðagreiðslunni 29. ágúst nk.

Í umræðunni um mögulega aðild Íslands að Evrópusambandinu hefur mikið verið rætt um efnahagsmál, fullveldi, sjávarútveg og landbúnað. Það er eðlilegt. Allt skiptir þetta máli. En minna hefur farið fyrir einu stærsta framtíðarmáli þjóðarinnar; byggðamálum.

Þar gætu þó falist veruleg tækifæri fyrir Ísland.

Byggðaáætlunin okkar er sannarlega ágæt til síns brúks og mörg áhugaverð verkefni hafa sprottið úr henni. En við verðum líka að þora að segja það upphátt: Íslensk byggðastefna er bitlaus þegar byggðir standa frammi fyrir raunverulegum áskorunum, atvinnubresti og langvarandi fólksfækkun.

Alltof oft er svarið að setja á laggirnar starfshóp. Stundum er lausnin tímabundnir styrkir. Svo er það auðvitað byggðakvótinn. Til hans er oft gripið sem skammtímaúrræðis þegar byggð stendur höllum fæti.

Sú aðgerð ver vissulega einhver störf í sjávarútvegi. Skjótvirk leið sem breytir ekki samfélögum eða þróar atvinnuhætti. Byggðakvótinn viðheldur núverandi stöðu þó að hann skipti svo sannanlega máli. Byggðakvótinn byggir ekki upp nýjar atvinnugreinar, laðar ekki sjálfkrafa ungt fólk heim og skapar ekki nýjan grundvöll fyrir framtíðina.

Sjálf hef ég starfað í atvinnu- og byggðaþróun til fjölda ára. Mín reynsla er: Það skortir ekki vilja í byggðunum. Það skortir ekki hugmyndir. Það skortir ekki fólk sem vill láta hlutina gerast. Það sem skortir eru öflugri verkfæri, meiri langtímahugsun og raunverulegt fjármagn til að takast á við snúna stöðu.

ESB rekur öfluga samheldnistefnu, það sem við myndum í daglegu tali kalla byggðastefnu. Markmið hennar er meðal annars að draga úr efnahagslegum, félagslegum og landfræðilegum mun milli svæða. Þar er sérstaklega horft til dreifbýlli svæða, eysvæða og svæða sem búa við alvarlega og varanlega náttúrulega eða lýðfræðilega annmarka.

Þessi lýsing ætti að hljóma kunnuglega fyrir Íslendingum.

Við erum fámenn þjóð í stóru landi. Við búum við langar vegalengdir, dreifða byggð, viðkvæma innviði og samfélög sem geta orðið mjög berskjölduð þegar atvinnulíf breytist hratt. Fyrir slíkt land skiptir máli að hafa fleiri verkfæri en þau sem íslensk stjórnvöld hafa hingað til sett í forgang.

Evrópski byggðaþróunarsjóðurinn, ERDF, styður meðal annars nýsköpun, samkeppnishæfni fyrirtækja, atvinnuuppbyggingu, stafræna innviði, orkuskipti og þróun dreifðra byggða. Í núverandi kerfi er sérstakt markmið sjóðsins tileinkað samþættri þróun dreifbýlis og strandsvæða. Slík verkfæri gætu nýst íslenskum byggðum til að byggja upp fjölbreyttari atvinnugrunn, styrkja innviði og tengja betur saman opinbera fjárfestingu, atvinnulíf, menntun og rannsóknir.

Fyrir Ísland gæti þetta skapað tækifæri til að efla fjárfestingar í atvinnuþróun utan höfuðborgarsvæðisins, ekki með því að allir staðir geri það sama, heldur með því að hver landshluti og hvert samfélag byggi á eigin styrkleikum.

Landbúnaðarstefna ESB snýst ekki aðeins um framleiðslu matvæla. Sameiginlega landbúnaðarstefnan, CAP, hefur einnig sterka tengingu við þróun dreifbýlis. Markmiðið er meðal annars að skapa störf, efla staðbundin hagkerfi, bæta innviði, stuðla að nýliðun og tryggja sjálfbæra nýtingu náttúruauðlinda.

Þetta gæti haft sérstaka þýðingu fyrir íslenskar sveitir.

Þess vegna myndi ég óska að samtök bænda kæmu sterk inn með stjórnvöldum í samningaviðræður við ESB. Markmiðið á að vera skýrt: Að finna lausnir sem styðja við íslenskan landbúnað, tryggja fæðuöryggi og opna farveg fyrir nýsköpun og framþróun í greininni.

Um eitt ættum við að geta verið sammála: Staða bænda er erfið og núverandi kerfi hefur ekki skilað nægilega sterkri framtíðarsýn.

Fyrirsjáanlegri byggðastefna til lengri tíma

Ávinningurinn af evrópskri byggðastefnu snýst ekki eingöngu um meiri peninga. Hann snýst líka um vinnubrögð.

ESB vinnur með langtímaáætlanir þar sem aðildarríki og sambandið semja um markmið, forgangsröðun og fjármögnun til nokkurra ára í senn. Slík nálgun getur skapað meiri fyrirsjáanleika en þegar byggðaverkefni eru að stórum hluta háð árlegum fjárlögum og pólitískri forgangsröðun hverju sinni. Íslensk byggðastefna þarf einmitt á þessu að halda; meiri festu, skýrari markmiðum, öflugri fjármögnun og sterkari tengingu milli ríkis, sveitarfélaga, atvinnulífs og heimafólks.

Innganga í ESB myndi ekki sjálfkrafa leysa byggðavanda Íslands. Það væri rangt að halda því fram. Aðgangur að sjóðum, fjárhæðir og útfærslur myndu ráðast af reglum ESB, samningsniðurstöðu og því hversu sterkt Ísland færi inn í slíkar viðræður.

En einmitt þess vegna skiptir máli að Ísland fari inn í þá umræðu með skýr byggðapólitísk markmið.

Förum inn í samningaviðræður við ESB með sjálfstraust og setjum markið hátt. Hvað viljum við fá út úr samningaviðræðum fyrir byggðir landsins? Hvernig tryggjum við stöðu strjálbýlla, norðlægra og fámennra svæða? Hvaða verkfæri viljum við hafa til að styðja samfélög sem þurfa að takast á við breytingar?

Byggðir landsins þurfa fleiri tækifæri

Við þurfum byggðastefnu sem gerir meira en að bregðast við þegar skaðinn er skeður. Við þurfum byggðastefnu sem horfir fram á við, styður fólk sem vill skapa störf, styrkir samfélög sem búa yfir sérstöðu og gefur landshlutum raunverulegt svigrúm til að móta eigin framtíð.

ESB-aðild leysir ekki allar áskoranir okkar í byggðaþróun. En hún gæti fært okkur fleiri verkfæri í kistuna. Hún gæti opnað nýja möguleika fyrir íslenskar byggðir og hún gæti styrkt þá langtímahugsun sem okkur hefur allt of oft skort.

Fyrir strjálbýlt land eins og Ísland ætti þetta að vera sjálfsagður hluti umræðunnar um Evrópusambandið. Þess vegna segi ég já!

Greinin birtist á visi.is 24. ágúst 2026. 

Já við fleiri verk­færum fyrir byggðir landsins

Eitt frægasta dæmið um villandi pólitísk skilaboð í Brexit-herferðinni árið 2016 var rauða rútan sem Vote Leave, bresku útgáfunnar af Áfram Ísland-félagsskapnum, sem á stóð: „We send the EU £350 million a week. Let’s fund our NHS instead.“ Skilaboðin voru einföld og áhrifarík: Bretar gætu hætt að senda 350 milljónir punda á viku til Brussel og varið peningunum þess í stað í heilbrigðiskerfið. Þau voru líka lygi.

Talan byggði á greiðsluskyldu Bretlands til Evrópusambandsins en tók með engu tillit til peninga sem skiluðu sér á móti frá sambandinu. Rauntalan sem Bretar greiddu var miklu lægri. Formaður UK Statistics Authority, stofnunar sem hefur eftirlit með hagtölum, kallaði þessa framsetningu alvarlega misnotkun á opinberum hagtölum.

En þetta virkaði og rútan hefur síðan verið táknmynd ákveðinnar tegundar pólitískrar upplýsingaóreiðu. Há tala er valin úr opinberum gögnum, mikilvægu samhengi sleppt og hún svo tengd við aðra notkun með skilaboðum sem kjósendur eiga að geta skilið á nokkrum sekúndum.

Tíu árum eftir Brexit heldur enginn ódrukkinn því fram að Bretland sé betur statt efnahagslega en fyrir útgöngu. Meginþorri greininga kemst að þeirri niðurstöðu að viðskipti hafi dregist saman, fjárfesting sömuleiðis, framleiðni sé minni og breska hagkerfið í heild fyrir vikið veikara. Í stað smjörsins sem átti að drjúpa af hverju strái er ætlað að kostnaður landsins vegna Brexit árið 2015 hafi verið um 1,7 milljarðar punda á viku samkvæmt greiningu National Bureau of Economic Research.

Eftir tæpar tvær vikur greiðum við Íslendingar atkvæði um hvort við ætlum í aðildarviðræður um að ganga í Evrópusambandið. Sú atkvæðagreiðsla snýst ekki um að ganga í Evrópusambandið heldur hvort það eigi að nýta ótrúlega sterka samningsstöðu Íslands í dag til að ná samningi sem getur mætt okkar markmiðum og skilyrðum. Gangi það eftir eru augljósir kostir við að ganga í sambandið. Gangi það ekki getur þjóðin hafnað aðild í seinni atkvæðagreiðslu.

Hart er tekist á um hvort það sé þess virði að fara í þessar viðræður. Hagsmunasólkerfi þeirra sem hafa mikinn hag af krónuhagkerfinu og fákeppninni sem því fylgir berst af miklum ofsa gegn því. Það vill ekki að Íslendingar fái að vita meira, sennilega vegna þess að það hræðist að þeim muni lítast vel á það sem fram muni koma.

Þessi barátta fer fram í gegnum suma hefðbundna fjölmiðla í þeirra eigu, hagsmunasamtök, hugveitur, frjáls félagasamtök, stjórnmálaflokka, pólitíska

málflutningsvettvanga sem dulbúnir eru sem hlaðvörp, bókaútgáfu og ýmsa aðra vettvanga sem tengjast þessu sólkerfi og hafa hag af því. Engu er til sparað, allt er tínt til.

Ráðandi er sú lína að allt sé leyfilegt. Það má afbaka, ljúga og ráðast á æru fólks sem hefur ekkert annað til saka unnið en að vera með aðra skoðun.

Hinum megin eru grasrótarsamtök sem berjast fyrir því sem þau sjá sem aukin tækifæri fyrir Íslendinga í framtíðinni. Þau sjá fyrir sér að hér sé hægt að losa venjulegt vinnandi fólk úr klyfjum krónuhagkerfisins þannig að afborganir af venjulegu húsnæðisláni geti dregist saman um allt að 200 þúsund krónur á mánuði, að matvælaverð, sem er 55 prósentum hærra hér en í Evrópusambandinu, verði mun skaplegra, að samkeppni aukist, fákeppni minnki, tollar á mikilvægar vörur eins og allan fisk og eldisvörur leggist af og að skoðað verði nýtt fyrirkomulag til að festa landbúnað á Íslandi í sessi sem gæti styrkt hann og stöðu bænda verulega.

Þessi samtök telja líka að Ísland hafi aldrei verið í sterkari stöðu til að sækja um aðild, vegna efnahagslegra styrkleika landsins, stöðunnar í alþjóðamálum og þeirrar augljósu staðreyndar að hvorki Noregur né Bretar eru inni í Evrópusambandinu sem stendur, sem myndi gera Ísland að stærstu fiskveiðiþjóðinni innan þess með öllum mótandi tækifærum sem slíku fylgja.

Það eina sem samtökin Já til að sjá eru að berjast fyrir eru meiri upplýsingar. Að fá raunverulega að vita hvað standi okkur til boða í stað þess að láta hagsmunasólkerfið sem lýst var hér að ofan segja okkur að þess þurfi ekkert.

Það virkar illa að hræða skynsama þjóð

Eftir kosningabaráttu sem hefur staðið meira og minna í allt sumar hefur áróður Nei-hliðarinnar ekki skilað neinni marktækri breytingu á afstöðu þjóðarinnar samkvæmt könnunum. Allur hræðsluáróðurinn um að Ísland missi fullveldið og yfirráðin yfir auðlindunum við inngöngu, að ekki sé hægt að semja um neinar sérlausnir sem taki tillit til sérstöðu Íslands og Íslendinga þrátt fyrir skýrar yfirlýsingar stækkunarstjórna Evrópusambandsins um annað, að lífskjör muni hrynja niður í austurevrópskt meðaltal, að atvinnuleysi verði faraldur, að Íslendingar muni enda með að borga lífeyrinn fyrir aldna Evrópubúa og verða svo skikkaðir í evrópskan her til að deyja á vígvelli annarra hefur ekki skilað öðru en sömu stöðu. Enn vill meirihluti þjóðarinnar sjá hvað er í boði og nálin hefur vart hreyfst.

Þetta verður að hafa í huga þegar Nei-ið er að rúlla út sinni rauðu rútu, sem keyrir nú um netheima og opin rými í raunheimum. Utan á henni stendur: „50 milljarðar á ári til ESB?“

Rútan rataði líka á forsíðu Morgunblaðsins á laugardag og þar var vísað í greiningu sem hagfræðiprófessor á eftirlaunum sagði við blaðið að sér sýndist vönduð „án þess að hafa lesið hana vandlega“.

Þessi framsetning, sem nær því að vera bæði röng og villandi, byggir á greiningu Samtaka skattgreiðenda, rammpólitískra frjálsra félagasamtaka sem vakna vanalega einungis til lífsins þegar Sjálfstæðisflokkurinn er ekki í ríkisstjórn.

Hér er ekki um nýja formúlu að ræða heldur hefðbundna notkun á hringrásarkerfi hagsmunasólkerfisins. Félagasamtök gera greiningu með pólitískt markmið um fyrirframgefna niðurstöðu, pólitískur fræðimaður vottar hana og Morgunblaðið birtir hana sem staðreynd. Til að auka enn á áferðina hefur greiningin verið send inn til ÖSE þar sem utanríkisráðuneytið er sakað um upplýsingaóreiðu. Þeirri ásökun verður vitanlega hent út

í hafsauga eftir yfirlegu en þangað til mun ugglaust verða vísað í að ÖSE sé með ráðuneytið til rannsóknar.

Þetta er ekki í fyrsta sinn sem Samtök skattgreiðenda, Morgunblaðið og pólitískir bandamenn hafa beitt þessari hringrásarleikjafræði. Til að stytta þessa grein, sem þegar er of löng, læt ég nægja að hlekkja inn á skapandi túlkun þeirra á tölum og gögnum til að barna fullyrðingar sem henta þeirra pólitísku orðræðu hér.

Skapandi túlkun og sleppa því sem kemur inn

Þá skulum við koma aftur að 50 milljarða króna útspili „Áfram Íslands“, Morgunblaðsins og Samtaka skattgreiðenda. Sú tala er fengin með því að beita álíka skapandi aðferðafræði og til að komast að sprenginiðurstöðunni hér að ofan.

Í fyrsta lagi þarf einbeittan vilja og gamalkunna skapandi túlkun til að reikna sig upp í svona háa tölu. Það þarf að gefa sér forsendur sem eiga litla möguleika á að verða að veruleika.

Í öðru, og mun mikilvægara, lagi er um brúttóframlag að ræða. Það er framlag án þess að beinar greiðslur vegna aðildar komi til baka.

Ef horft er til þess hlutfalls sem Finnar hafa greitt til sambandsins og þess að verg landsframleiðsla Íslands nam um 5.000 milljörðum króna árið 2025 má ætla að nettóframlög Íslands, þegar búið er að draga það sem kemur til baka frá því sem fer út, gætu numið um 10–15 milljörðum króna á ári. Á móti fellur líka niður kostnaður vegna EES-samningsins, svo sem framlög til reksturs stofnana EFTA og þýðingamiðstöðvar utanríkisráðuneytisins. Sá kostnaður hefur verið áætlaður um átta milljarðar króna á ári. Að teknu tilliti til þessara niðurfellinga mætti ætla að raunaukning útgjalda við aðild, umfram núverandi útgjöld vegna EES, yrði um 2–7 milljarðar króna á ári.

Óbeini ábatinn drekkir öllum kostnaði

Þá er auðvitað ótalinn allur sá óbeini ábati sem gæti orðið af aðild. Ég ætla að láta nægja að nefna einn slíkan til að skila venjulegum vinnandi Íslendingum strax í mikinn plús.

Vextir íbúðalána í evrulöndum eru að jafnaði 3-4 prósent en 9-10 prósent hérlendis. Ef við tökum þá hóflegu nálgun að vextir myndu lækka um 3–3,5 prósentustig væri sparnaðurinn nálægt 90–100 milljörðum króna á ári miðað við núverandi íbúðalánastofn heimilanna.

Þannig að spurningin sem fólk ætti að vera að spyrja sig er fyrst og síðast eftirfarandi: Er það þess virði að borga 2-7 milljarða króna á ári til að fá að minnsta kosti 100 milljarða króna ábata fyrir heimili landsins?

Þegar þú ert búinn að svara því þá geturðu bætt við þann ábata sem fyrirtækin og hið opinbera myndu fá vegna sömu breytinga. Eða mun lægra vöruverð í matvörubúðinni.

Eða aukin samkeppni. Eða uppbrot á fákeppni. Eða aukin erlend fjárfesting. Og svo framvegis.

Ég vil vita hvort þetta sé hægt. Og hvet ykkur öll til þess sama 29. ágúst.

Rauða rútan er mætt! Varist rauðu rútuna

Því þetta er ekki bara spurning um eitthvað reglufargan. Þetta er spurning um aukna getu til að takast á við sameiginlegar og alvarlegar áskoranir, eins og á sviði umhverfis- og loftslagsmála.

Sem dæmi má líta til þess að nýjustu vísindarannsóknir sýna fram á meiri óvissu um stöðugleika mikilvægra hafstraumakerfa fyrir framtíð Íslands, veltihringrás Atlantshafsins (AMOC). Breytingar á hafstraumum vegna loftslagsbreytinga munu hafa alvarleg áhrif á loftslag, haf, fæðuöryggi og samfélög um allan heim, ekki síst Norður-Atlantshafi, þar á meðal á Íslandi. Sú ógn er rækilega á dagskrá núverandi ríkisstjórnar enda þjóðaröryggismál fyrir Ísland. Vísindasamfélagið hefur kallað eftir aukinni vöktun, rannsóknum og viðbúnaði og öflugri loftslagsaðgerðum til að sporna gegn þessari þróun.

Ekkert ríki getur rannsakað, vaktað eða brugðist við þessu eitt og sér. Við þurfum sameiginlega vöktun, gögn, rannsóknir, sérþekkingu og getu til að bregðast við nýjum upplýsingum og ekki síður til að sporna gegn þessari þróun. Á meðan Evrópa vinnur nú í að setja upp hafvöktunarkerfi, er vegið harkalega að hafvísindum og rannsóknum í Bandaríkjunum. Á meðan Evrópa setur loftslagsmál rækilega á dagskrá, segja Bandaríkin sig úr Parísarsamkomulaginu. Það endurspeglar vel hvar við ættum að staðsetja okkur í heimsmyndinni.

Meðal annars þess vegna, er ég já-kannski manneskja. Því í stóra samhenginu tel ég framtíð Íslands eiga mesta samleið með framtíð Evrópu. Það reynir á alþjóðakerfin þessa dagana og þegar á reynir er okkar hagsmunum best borgið í nánu Evrópusamstarfi.

Mótum eigin reglur og komum áherslum okkar að

Umhverfis- og loftslagsmál eru í veigamiklum atriðum alþjóðleg í eðli sínu, enda ein stærsta áskorun okkar tíma sem enginn leysir einn. En alþjóðasamstarf þarf ekki að þýða að við afsölum áhrifum, þvert á móti getur það gefið okkur áhrifavald.

Ísland tekur nú þegar upp mjög stóran hluta umhverfislöggjafar Evrópusambandsins í gegnum EES-samninginn. Löggjöf Evrópusambandsins byggir eðli málsins samkvæmt á aðildarríkjunum og aðstæðum þeirra. Í grófum dráttum þýðir þetta að við tökum upp reglur sem aðrir hafa mótað. Stundum hefur það gefist vel. Mörg stærstu framfaraskref í íslenskri umhverfislöggjöf eiga rætur í alþjóðlegu samstarfi, sérstaklega Evrópusamstarfi. Eitt dæmi er reglur um að meta skuli umhverfisáhrif framkvæmda áður en ráðist er í þær. Í dag er það sjálfsagður undanfari framkvæmda, enda markmiðið einfaldlega að koma í veg fyrir umhverfissóðaskap og stuðla að ábyrgri uppbyggingu.

En Ísland fær meira vægi sem fullur þátttakandi í mótun reglnanna. Þannig komum við íslenskum aðstæðum að borðinu, gætum hagsmuna okkar og höfum áhrif á sameiginlegar reglur þegar þær eru í mótun. Jafnframt getum við styrkt stöðu okkar sem þátttakandi í rannsóknum, vöktun og öryggi vegna loftslagsáhættu, sem er verkefni sem við vinnum best að í nánu alþjóðlegu samstarfi.

Meira samstarf þarf því ekki að þýða minni sjálfstjórn. Heldur tækifæri til að efla getu, hafa meiri áhrif og verja íslenska hagsmuni af meiri krafti.

Höfundur er aðstoðarmaður umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra.

Eitt stærsta tækifæri alþjóðasamstarfs liggur í að deila þekkingu og getu til að takast á við áhættu sem ekkert eitt ríki getur ráðið við eitt og sér. 

Leit um „��"

3426 niðurstöður fundust við leit að „��"

Póstlisti Samfylkingarinnar

Samfylkingin

Flokkurinn

Flýtileiðir

Um Samfylkinguna

Vertu í bandi:

Leit um „���������������������������������������������������"

3426 niðurstöður fundust við leit að „���������������������������������������������������"