Þetta er ein af orsökum vaxtahækkunarinnar sem kynnt var í gær.

Við jafnaðarmenn vöruðum við þessari þróun í hverri þingræðunni á fætur annarri í fjárlagaumræðunni fyrir jól. Seðlabankinn varaði við, ótal hagsmunaaðilar vöruðu við en allt kom fyrir ekki. Nú mælist verðbólga 9,9 prósent og meginvextir Seðlabankans eru komnir upp í 6,5 prósent, hafa ekki verið hærri í tæp 13 ár.

Fjárlagafrumvarp ársins 2023 gerði í upphafi ráð fyrir 89 milljarða hallarekstri þrátt fyrir þenslu, kraftmikinn hagvöxt og hátt atvinnustig.

Meðan fjárlögin voru til umfjöllunar á vettvangi Alþingis komu fram nýjar og dekkri verðbólguspár og stýrivextir voru hækkaðir um 25 punkta. Stjórnarmeirihlutinn á Alþingi skeytti engu um þessi hættumerki. Í staðinn ýttu stjórnarliðar enn fastar á bensíngjöfina og gerðu breytingar á frumvarpinu samkvæmt pöntun ríkisstjórnarinnar sem fólu í sér útgjaldaaukningu upp á tugi milljarða til viðbótar án þess að aflað væri nýrra tekna til að vega á móti þensluáhrifunum. Þannig var fjárlagahallinn keyrður upp í 120 milljarða og allar tillögur okkar jafnaðarmanna sem hefðu bætt afkomu ríkissjóðs voru felldar í þingsal.

„Það er eins og stjórnarmeirihlutinn sé að grátbiðja um að verðbólga sé meiri og vextir hærri eða haldist háir,“ sagði ég í þingræðu 8. desember. „Þetta virkar svolítið þannig á mann, eins og ákall hérna frá Alþingi: ‚Já, höfum vextina háa! Áfram, meiri verðbólgu!‘ Ég veit ekki alveg hvað fólki gengur til hér í þessu húsi.“

Nýjasta vaxtahækkunin á sér ýmsar ástæður og þetta misræmi milli tekna og gjalda í ríkisbúskapnum er ein þeirra eins og stjórnendur Seðlabankans hafa staðfest í viðtölum. Ríkisstjórn Íslands og stjórnarmeirihlutinn á Alþingi bera óskoraða ábyrgð á þessu, og enginn ber þyngri ábyrgð á þessu en fjármála- og efnahagsráðherra, Bjarni Benediktsson sem hefur verið treyst fyrir stefnumörkun í ríkisfjármálum og samhæfingu fjármála- og hagstjórnarstefnu fyrir hið opinbera. Bjarni hefur nú birt grátbroslega yfirlýsingu á Facebook þar sem hann biðlar til landsmanna að vera ekki að „leita að sökudólgum“. Svoleiðis tala gjarnan sökudólgar í nauðvörn og þarf ekki að hafa um það mörg orð.

Þegar Logi Einarsson spurði Katrínu Jakobsdóttur forsætisráðherra á dögunum hvernig ríkisstjórnin ætlaði að taka á verðbólgu komu engin efnisleg svör. Í staðinn faldi forsætisráðherra sig á bak við Seðlabankann, sagði að glíman við verðbólgu væri fyrst og fremst á ábyrgð hans. Staðreyndin er auðvitað sú að ríkisstjórn Íslands ber skylda til þess samkvæmt lögum um opinber fjármál að reka fjármálastefnu sem stuðlar að efnahagslegum stöðugleika. Það er meira að segja forsætisráðherra sem fer með þjóðhagsmál og hagstjórn almennt samkvæmt forsetaúrskurði.

Ábyrgðarflótti forsætisráðherra og fjármálaráðherra er afhjúpandi fyrir úrræðaleysi ríkisstjórnarinnar í glímunni við verðbólguna, verðbólgu sem er furðu mikil í alþjóðlegum samanburði þegar horft er til þess að við njótum sérstöðu í orkumálum og glímum ekki við þá hækkun húshitunarkostnaðar og orkuverðs sem er að sliga heimilin í öðrum Evrópuríkjum.

Nýjasta vaxtahækkun Seðlabankans er enn einn vitnisburðurinn um að ríkisstjórninni hefur mistekist að beita tækjum ríkisfjármálanna til að sporna gegn þenslu. Þau treysta einfaldlega á peningastefnunefnd Seðlabankans í þessum efnum sem býr þó yfir fáum úrræðum öðrum en að hækka stýrivexti með ömurlegum afleiðingum fyrir skuldsett heimili.

Ef ríkisfjármálin róa ekki í sömu átt og peningastefnan munu vextir einfaldlega haldast háir og jafnvel hækka enn frekar. Miðstjórn Alþýðusambands Íslands hittir naglann á höfuðið: „Aðgerðarleysi ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur gengur þvert á viðtekin viðbrögð í nágrannalöndum þar sem ráðamenn beita tækjum ríkisvaldsins til að lina áhrif afkomukreppunnar og vinna skipulega að því að hemja verðbólgu. Í þeirri staðreynd birtist forgangsröðun ríkisstjórnarinnar og sinnuleysi gagnvart afkomu fólksins í landinu.“

Við jafnaðarmenn munum halda áfram að tala fyrir ábyrgri ríkisfjármálastefnu í þágu fólksins í landinu: að unnið verði gegn þenslu og afkoma ríkisins bætt með sanngjörnum sköttum á hæstu tekjur, hvalrekagróða og auðlindarentu og að velferðarkerfinu verði beitt með markvissum hætti til að styðja við heimili sem þurfa á stuðningi að halda. Þannig á að stjórna í velferðarþjóðfélagi.

Greinin birtist á visi.is 9. febrúar 2023.

Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur kyndir undir verðbólgu með óábyrgri stefnu í ríkisfjármálum.

Ríkis­stjórnin fékk það sem hún bað um: meiri verð­bólgu og hærri vexti

Stefnuskrá Samfylkingarinnar í Hafnarfirði

Fjölskyldu-, velferðar- og húsnæðismál

Velferðarstefna jafnaðarmanna hvílir á félagslegu réttlæti og jöfnuði. Öflug velferðarþjónusta eru forsenda réttláts samfélags og hún skapar öryggi og efnahagslegan stöðugleika. Samfylkingin ætlar að leita allra leiða til þess að lækka álögur á fjölskyldur í bænum.

Samfylkingin leggur áherslu á að öll þjónusta grundvallist á virðingu fyrir sjálfstæði og sjálfsákvörðunarrétti hvers einstaklings. Ekki síst á þessi nálgun við í málefnum fatlaðs fólks og við viljum halda í heiðri kjörorðum ÖBÍ – Ekkert um okkur án okkar.

Við viljum stórátak í hvers kyns forvarnarmálum og leggjum mikla áherslu á að gera betur í geðheilbrigðismálum. Hafnarfjörður á skipa sér í forystu þegar kemur að geðheilbrigðismálum og á að leggja áherslu á að starfsfólk bæjarins sem kemur að þjónustu við þennan hóp hafi þjálfun og úrræði til þess að leysa verkefnin vel af hendi.

Umhverfis- og loftslagsmál í öndvegi og fjölbreyttar samgöngur

Samfylkingin er umhverfisvænn flokkur sem leggur áherslu á öflugt atvinnulíf og nýsköpun í sátt við náttúruna. Mikilvægt er að fylgja eftir áætlunum um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda og draga úr notkun jarðefnaeldsneytis.

Liður í því að setja umhverfis- og loftslagsmál í öndvegi eru bættar almenningssamgöngur enda mikilvægt að mæta vaxandi bílaumferð með öðrum valkostum og brýnt að framkvæmdum við Borgarlínu á höfuðborgarsvæðinu ásamt stofnleiðum fyrir hjólreiðar verði flýtt eins og kostur er. Gera verður gangandi og hjólandi vegfarendum jafn hátt undir höfði og öðrum samgöngumátum.

Við munum beita okkur í þágu umhverfisvænna og sjálfbærra lausna og ganga fram með góðu fordæmi í umhverfismálum. Það munum við gera með markvissum aðgerðum í að halda mengun í lágmarki og stunda umhverfisvöktun, draga úr myndun úrgangs með ábyrgum innkaupum, neyslu og aukinni endurvinnslu hjá bæjarfélaginu. Umhverfisfræðslu þarf einnig að efla og bæta verður aðgengi bæjarbúa að upplýsingum er varða umhverfis- og loftslagsmál. Áfram verði unnið að því að nýbyggingar og endurbætur húsa verði með umhverfisvænum hætti, t.d. með afslætti af lóðagjöldum fyrir umhverfisvottaðar byggingar.

Við Hafnfirðingar eigum fjársjóð í upplandinu okkar og margar útivistarperlur. Við leggjum áherslu á að stuðla að útivist og efla lýðheilsu með ýmsu móti s.s. með fleiri stígum og betri aðstöðu við vinsælar gönguleiðir. Við viljum vinna markvisst að því gera nærumhverfi okkar að eftirsóttu útivistarsvæði og styðja þannig við lýðheilsu bæjarbúa.

Mikilvægt er að halda uppi þrýstingi um umbætur á Reykjanesbraut þar sem hún liggur í gegnum Hafnarfjörð. Umferðarþungi á Reykjanesbraut hefur aukist mikið á undanförnum árum m.a. vegna aukins ferðamannastraums og því er mikilvægt að finna leiðir til til að dreifa umferðarálagi í gegnum bæinn t.d. með ofanbyggðarvegi.

Menntastefna Samfylkingarinnar byggir á gildum um jöfnuð, félagslegt réttlæti og mannréttindi. Skólarnir eru grunnstoð samfélagsins, þar sem við tryggjum börnum og ungmennum jöfn tækifæri til menntunar og þroska. Einnig virkjum við styrkleika þeirra, frumkvæði og sköpunarmátt. Þess vegna leggjum við áherslu á skóla sem byggja á lýðræði, mannréttindum og jafnrétti, skóla sem fagnar fjölbreytileikanum og rúmar öll börn. Samfylkingin leggur áherslu á samráð við fagfólkið sem starfar innan skólanna í allri ákvarðanatöku sem snýr að starfsemi skóla og vill stuðla að nýsköpun í skólastarfi.

Öll börn og ungmenni eiga að geta stundað þær íþróttir og tómstundir sem þau hafa áhuga á óháð efnahagslegum aðstæðum þeirra. Við munum því áfram leita allra leiða til þess að draga úr kostnaði foreldra og forráðaðmanna vegna þátttöku barna og unglinga í skipulögðu frístundastarfi meðal annars með hækkun frístundastyrkja. Það hefur sýnt sig að þátttaka barna og unglinga í skipulögðu frístundastarfi er öflug forvörn og við viljum leita allra leiða til þess að minnka brottfall úr slíku starfi þegar komið er fram á unglingsárin.

Samfylkingin vill sjá fjölbreytta flóru félagasamtaka starfa að frístundamálum í bænum fyrir alla aldurshópa til að stuðla að fjölbreyttu tómstundastarfi. Við leggjum áherslu á gott samstarf við alla þessa aðila þar sem markmiðið er að tryggja tilveru- og rekstrargrundvöll allra svo flestir geti fundið sér frístundastarf við hæfi.

Samfylkingin vill styðja við atvinnuuppbyggingu í bænum með markvissum hætti, standa vörð um þá atvinnustarfsemi sem er í bænum í dag og laða ný atvinnutækifæri til bæjarins. Við viljum sérstaklega styðja við nýsköpun og frumkvöðlastarfsemi með myndarlegum hætti. Jafnaðarmenn vita hversu mikilvægt samspil öflugs atvinnulífs og velferðarkerfis er.

Ein af grunnstoðunum í stefnu Samfylkingarinnar er áherslan á lýðræði og vönduð vinnubrögð í stjórnsýslunni. Lýðræði er meira en bara kosningar á fjögurra ára fresti. Í því felst jafnframt möguleiki íbúanna á að hafa áhrif á milli kosninga.

Á árunum 2002-2014, var Hafnarfjörður leiðandi á meðal sveitarfélaga í lýðræðismálum og nýsköpun í stjórnsýslu. Á þessum árum voru stigin stór skref til aukinnar þátttöku íbúanna í mikilvægum ákvörðunum.

Ákvæði um að leggja beri stór mál í dóm kjósenda var bundið í samþykktir bæjarins árið 2002. Jafnframt var bæjarbúum tryggður réttur til að krefjast atkvæðagreiðslu um einstök mál.

Íbúalýðræði byggir þó ekki eingöngu á möguleika á að kjósa um mál á milli sveitarstjórnarkosninga. Það byggir ekki síður á samráði við íbúana áður en ákvarðanir eru teknar.

Á árunum 2002-2014 var komið á fót Öldungaráði, Ungmennaráði og notendaráði fatlaðs fólks. Önnur sveitarfélög fylgdu í kjölfarið. Nú hefur einnig verið stofnað fjölmenningarráð skipað íbúum af erlendum uppruna sem er bæjaryfirvöldum til ráðgjafar.

Laugardaginn 4. febrúar verður haldið opið hús í Þverholtinu frá kl. 11 - 13. 

Anna Sigríður bæjarfulltrúi fer yfir helstu verkefni á borði bæjarráðs og bæjarstjórnar þessi dægrin og nefndafólk okkar segir frá helstu viðfangsefnum sinna nefnda.  

Boðið verður upp á hádegissnarl.

Samt er rekstur Strætó erfiður um þessar mundir. Þar munar mestu um að fyrirtækið varð af tekjum sem námu 1,5 milljörðum vegna samkomutakmarkana sem ríkið setti vegna Covid.

Ríkið hefur ekki viljað bæta fyrirtækinu skaðann, öfugt við viðbrögð ríkisvaldsins á hinum Norðurlöndunum. Það sem meira er, bág fjárhagsstaða Strætó hefur komið í veg fyrir að fyrirtækið geti endurnýjað vagnaflotann og skipt út díselvögnum fyrir rafvagna, sem eru mun hagstæðari í rekstri – sérstaklega á tímum hækkandi olíuverðs. Þessi forgangsröðun í þágu einkabílsins er skrýtin nú á dögum, en ætti ekki að koma á óvart.

Í nokkra áratugi var öll áhersla lögð á að greiða sem mest fyrir „óheftu flæði bílaumferðar“ um alla borg.

Allar glufur í borginni fylltust smám saman af bílum. Í kringum 2000 var svo komið að 48% af þéttbýli borgarinnar, að undanskildum stórum útivistarsvæðum, féllu undir umferðarmann virki og helgunarsvæði þeirra. Sambærilegt hlutfall er aðeins að finna í Bandaríkjunum og Ástralíu. Á sama tíma hnignaði almenningssamgöngum í borginni verulega.

Á árunum 1970 til 2000 fjölgaði borgarbúum um 30.000 en ferðum þeirra með strætisvögnum fækkaði um helming. Hins vegar jókst vegalengdin sem vagnarnir þurftu að aka mikið.

Það dró auðvitað úr afkastagetu kerfisins en jók rekstrarkostnaðinn.

Ástæðan fyrir þessum afdrifaríku breytingum var stóraukin bílaeign og mikil dreifing byggðarinnar. Á þessum árum breyttist Reykjavík úr lítilli en tiltölulega þéttri evrópskri borg, með ágætis strætisvagnaþjónustu og verslun í göngufæri, í mjög dreifbýla borg með einhverja mestu bílaeign per mann á byggðu bóli, á pari við bílaborgirnar Houston og Phoenix í Bandaríkjunum. Um leið var það varla valkostur að eiga bíl í Reykjavík, og eyða í hann rúmri milljón á ári samkvæmt tölum FÍB, heldur nauðsyn. Stundum er sagt að við Reykvíkingar höfum kosið bílinn, en sú kosning var meingölluð.

Fyrir marga borgarbúa var bara einn kostur í boði, bíllinn.

Strætisvagnakerfið var vanrækt viljandi. Það er því miður dæmigert fyrir ríkjandi bílaviðhorf að veita gríðarmiklum fjárhæðum í að niðurgreiða Teslur, fyrir sterkefnað fólk, en horfa mjög í aurinn þegar kemur að almenningssamgöngum. Umræðan um fyrirhugað hraðvagnakerfi sem á að keyra sem mest á sérakreinum, já, Borgarlínan, er talandi dæmi.

Ekki má fyrir nokkurn mun þrengja að bílaumferðinni, heyrir maður hrópað, hvergi, aldrei. Hún á alltaf að vera í forgangi og má nánast kosta hvað sem er. Það er líka talandi dæmi að kalla það „fjárfestingu“ þegar sett er gríðarlegt fjármagn í vegi, brýr, brautir og göng en „niðurgreiðslu“ þegar kemur að almenningssamgöngum. Samt hafa ýmsir haldið því fram, til að mynda áströlsku fræðimennirnir Newman og Kenworthy í bók sinni „Sjálf bærni og borgir“, að í rauninni sé þessu öfugt farið.

Bílaumferðin sé niðurgreidd. Það helgast af gríðarlegum kostnaði sem fer í vegaframkvæmdir og viðhald, verðmætt land í borgum sem fer undir veghelgunarsvæði og bílastæði og ekki síður „leyndum kostnaði“ sem skapast af mikilli mengun og tjóni vegna örkumla og dauða milljóna manna á hverju ári í umferðinni um heim allan.

Ástralarnir færa rök fyrir því að fjárfesting í almenningssamgöngum hafi tvöfalt meiri samfélagslegan ávinning en fjárfesting í hraðbrautum. Þeir benda á að almenningssamgöngur nýti innviði og flutningsleiðir borganna mun betur en einkabílaumferðin.

Í þriðja lagi geti skilvirkar almenningssamgöngur auðveldað borgaryfirvöldum að byggja upp öfluga, þétta kjarna með góðri þjónustu og koma um leið í veg fyrir afar óhagkvæma dreifingu byggðarinnar.

Greinin birtist í Fréttablaðinu 11. október 2022. 

ASÍ benti um daginn á að ríkisvaldið hafi hlaupið undir bagga með kaupendum raforkubíla fyrir miklu hærri upphæðir en ríkið leggur til Strætó á höfuðborgarsvæðinu. 

Það hefur verið með ólíkindum að fylgjast með lífi frumvarpsins á undanförnum árum því í hvert sinn sem það er lagt fram bætist eitthvað við sem gerir það sýnu verra en áður. Svo virðist sem um sé að ræða innanhúsmót hjá Sjálfstæðisflokknum í að finna nýjar leiðir til að þvæla kerfið til muna og kalla það skilvirkni. Frumvarpið skiptir engu máli fyrir stöðuna í dag en mun hafa veruleg neikvæð áhrif á líf og velferð þess fólks sem hingað leitar.
 
 Það virðist gleymast að í Úkraínu geysar stríð og þaðan hefur fordæmalaus fjöldi fólks flúið.  Íslensk stjórnvöld tóku ákvörðun um að veita því fólki vernd. Nægir að hafa úkraínskt vegabréf til að vera kominn með kennitölu og atvinnuleyfi innan nokkurra daga og flest hafa fengið vinnu. Þá tók kærunefnd útlendingamála afstöðu, í samræmi við tilmæli flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna, um að fólk frá Venesúela sem hingað kemur ætti að fá vernd. Þar ríkir Vargöld, réttarríkið stendur höllum fæti og réttindi borgara fara þverrandi. 80% umsækjenda um vernd á síðasta ári koma frá þessum tveimur ríkjum.
 
Frumvarpið er með öðrum orðum ekki að fara að taka á svokölluðum flóttamannavanda nema síður sé. Innihald þess er hins vegar að fara að auka á vandann því með því eykst skriffinska, vandi fólks í leit að vernd eykst og verkefnin stækka og færast til annarra stjórnvalda.
 
Ein tillaga stjórnarflokkanna er að fella niður alla þjónustu við fólk á flótta 30 dögum eftir að endanleg synjun á stjórnsýslustigi hefur fengist. Einhver telja slíkt eðlilegt, enda eigi ekki að halda áfram að þjónusta fólk sem ekki er ætlunin að veita hér vernd. En þessi tillaga snýst ekkert um það heldur þann fámenna hóp sem ekki er hægt að senda á brott vegna samningsleysis Íslands við upprunaríki þeirra. Nokkur ríki heims neita einfaldlega að taka á móti fólki sem flúið hefur land. Einnig er hópur sem ekki á ferðaskilríki og getur ekki orðið sér úti um þau. Það að fella niður þjónustu við þetta fólk, eitthvað sem ekkert norrænu ríkjanna lætur hvarfla að sér, færir vandann yfir á sveitarfélögin og réttarvörslukerfið. Fólk sem getur ekki farið hverfur ekki heldur lendir á götunni. Það fólk sem getur farið fer, ýmist sjálfviljugt eða í þvingaðri brottvísun.
 
Á næstu vikum munum við sjá stjórnarflokkana styðja ómannúðlegar breytingar á útlendingalögum, í stað þess að styðja tillögur okkar um að skipuð verði þverpólitísk nefnd til að yfirfara lögin með tilliti til skilvirkni og mannúðar. Því hafna stjórnarflokkarnir og fylgja því útlendingastefnu sjálfstæðisflokks til hins ýtrasta.

Frumvarp um útlendinga hefur verið afgreitt úr nefnd. Fulltrúar VG, Framsóknar og Sjálfstæðisflokks styðja með því aðför dómsmálaráðherra að heilsu og velferð fólks á flótta.

Verið velkomin í laugdagskaffið í Sunnuhlíðinni. 

ÖBÍ réttindasamtök og við í Samfylkingunni lögðum þunga áherslu að frítekjumark atvinnutekna hjá öryrkjum yrði hækkað upp í 200 þúsund krónur á mánuði og yrði hið sama og hjá eftirlaunafólki.

„Ein helsta hindrunin fyrir atvinnuþátttöku öryrkja eru skerðingarnar í kerfinu sem valda því að þegar fólk með skerta starfsgetu finnur starf við hæfi þá éta launin nær strax upp greiðslurnar frá Tryggingastofnun. Þetta er fátæktargildra þar sem skatta- og bótakerfið vinnur beinlínis gegn sjálfsbjargarviðleitni fólks,“ sagði ég í ræðu um málið á Alþingi.

Stjórnarliðar voru ósammála fyrir ári

„Hér er um að ræða áttunda fjárlagabandorm Bjarna Benediktssonar og þetta eru áttunda fjárlögin þar sem frítekjumark atvinnutekna hjá öryrkjum stendur í stað. Hvernig væri nú að hækka frítekjumarkið hjá þessum hópi, auka frelsi fólks með skerta starfsgetu til að afla sér tekna og sækja sér bjargir utan almannatryggingakerfisins?“

Þessu stögluðumst við á í hverri ræðunni á fætur annarri en þingmenn stjórnarmeirihlutans, þar á meðal Guðmundur Ingi Guðbrandsson félags- og vinnumarkaðráðherra, greiddu atkvæði gegn tillögunni um hækkun á frítekjumarki öryrkja upp í 200 þúsund krónur.

Fjármálaráðherra gaf lítið fyrir röksemdir um að rétt væri að miða frítekjumarkið við sömu fjárhæð og hjá eldra fólki, fannst slíkur samanburður ekki við hæfi. Þingmaður Vinstri grænna sagði að hækkun frítekjumarksins myndi „einungis gagnast þeim sem nú þegar eru best settir í kerfinu“. En eins og ÖBÍ réttindasamtök bentu á er þetta ósköp sjálfsagt réttlætismál – og það er fagnaðarefni að ráðherrar og þingmenn stjórnarliðsins skilji það loksins.

Nú ári seinna láta stjórnarliðar ekki aðeins undan kröfum stjórnarandstöðunnar um að öryrkjar fái 60 þúsund króna eingreiðslu í desember, skatta- og skerðingarlaust, heldur hefur verið samþykkt á Alþingi að frítekjumark vegna atvinnutekna öryrkja verði hið sama og hjá eftirlaunafólki eftir áramót: 200 þúsund krónur á mánuði líkt og ÖBÍ réttindasamtök hafa kallað eftir um árabil og við jafnaðarmenn gerðum að sérstöku kosningamáli fyrir þingkosningarnar 2021.

Frítekjumark öryrkja vegna atvinnutekna var síðast hækkað í stjórnartíð jafnaðarmanna fyrir meira en áratug og hefur verið haldið í frosti síðan – raunar væri það talsvert hærra en 200 þúsund krónur ef það hefði fylgt verðlagi.

Óheillaþróun á vakt ríkisstjórnarinnar: Aukið vægi framfærsluuppbótar

Það er mikilvægt að halda því til haga að þótt frítekjumark atvinnutekna hækki munu allra tekjulægstu öryrkjarnir áfram sæta 65 prósenta skerðingu frá fyrstu krónu á sérstakri framfærsluuppbót, bótaflokki sem komið var á árið 2008 og þjónaði mikilvægu hlutverki eftir hrun til að halda verst settu lífeyrisþegum yfir fátæktarmörkum en hefur alltaf verið bundinn ströngum skerðingarreglum og leiðir þannig af sér þunga jaðarskattbyrði.

Í stjórnartíð ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur hefur orðið sú óheillaþróun að vægi þessarar framfærsluuppbótar sem hlutfall af hámarksgreiðslum Tryggingastofnunar vegna örorku hefur aukist hröðum skrefum. Kolbeinn H. Stefánsson félagsfræðingur bendir á þetta í skýrslu sem hann ritaði fyrir ÖBÍ réttindasamtök um framkvæmd 69. gr. almannatryggingalaga og skerðingar í örorkulífeyriskerfinu:

„Árið 2016 námu grunnlífeyrir og tekjutrygging um 68% af hámarksgreiðslum og framfærsluuppbótin 1%. Árið 2022 námu grunnlífeyrir og tekjutrygging rúm 57% af hámarksgreiðslum TR vegna örorku en 14,5% af þeim greiðslum voru í formi framfærsluuppbótar. Þetta þýðir að hækkun hámarksupphæða frá 2016 er að stærstu leyti fengin með þeim greiðslulið sem tekjur skerða hvað mest. Það er óheillavænleg þróun þegar horft er til vinnuhvata fyrir örorkulífeyrisþega og möguleika þeirra til að bæta lífskjör sín með launavinnu.“

Með hliðsjón af þessu hef ég lagt fram eftirfarandi fyrirspurn til félags- og vinnumarkaðsráðherra á Alþingi:

Hversu mikið þyrftu fjárhæðir örorkulífeyris, tekjutryggingar og heimilisuppbótar að hækka um næstu áramót, í jöfnum hlutföllum þannig að ekki komi til „krónufalls“-áhrifa, til að samtala þeirra yrði jöfn framfærsluviðmiði næsta árs og enginn þyrfti að fá greidda sérstaka uppbót á lífeyri vegna framfærslu, sbr. 2. mgr. 9. gr. laga um félagslega aðstoð?

Hver yrði beinn kostnaður ríkissjóðs af slíkri breytingu á ársgrundvelli?

Hvaða áhrif má ætla að breytingarnar hafi á tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti einstaklinga?

Yrðu einhverjir öryrkjar eða endurhæfingarlífeyrisþegar fyrir kjararýrnun ef fyrrnefndir bótaflokkar yrðu hækkaðir með þessum hætti en reglur um framfærsluuppbótina og skerðingu hennar felldar brott?

Þörf á ríkisstjórn sem endurreisir velferðarkerfið

Hægt væri að skrifa margar greinar í viðbót um ósanngjarnar skerðingarreglur í örorkulífeyriskerfinu. Ferðalagið út úr skerðingarfrumskóginum er bara rétt að byrja en ÖBÍ réttindasamtök eiga hrós skilið fyrir sína baráttu og þann árangur sem hefur náðst.

Baráttan heldur áfram. Við jafnaðarmenn munum halda félags- og vinnumarkaðsráðherra við efnið og taka slaginn með fólki sem reiðir sig á almannatryggingakerfið af fullum þunga. Fyrr en seinna verður að mynda nýja ríkisstjórn á Íslandi sem endurreisir velferðarkerfið svo allir Íslendingar geti búið við mannsæmandi kjör og lifað með reisn.

Í fjárlagaumræðunni í fyrra var tekist harkalega á um greiðslur til öryrkja og þær groddalegu skerðingarreglur sem fólk með skerta starfsgetu býr við.

Bar­átta ör­yrkja skilar árangri: Ein­greiðsla og hærra frí­tekju­mark

Næsta spjallkaffi verður næsta miðvikudag 11. janúar frá kl. 10 -12 í Sóltúni 26 . 

Þess vegna er umhugsunarvert að nú sé annað árið í röð deilt um sérstaka eingreiðslu á Alþingi til öryrkja og tekjulágs fólks sem reiðir sig á almannatryggingar.

Allir flokkar viðurkenna mikilvægi þess að eingreiðsla af þessu tagi sé veitt. Hins vegar er tekist á um hversu há hún þurfi að vera og hvort það sé boðlegt að lækka fjárhæðina um helming eins og ríkisstjórnin leggur til í sínum fjárlögum.

En hvað segir þessi umræða okkur um ástandið á almannatryggingakerfinu okkar og afkomu fólksins sem reiðir sig á það?

Krafan um eingreiðsluna var sett fram í fyrra og aftur nú vegna þess að almannatryggingakerfið á Íslandi stenst ekki þær kröfur sem við hljótum að gera í velferðarþjóðfélagi á 21. öld. Eða hvernig er hægt að réttlæta það að óskertur lífeyrir manneskju sem fær örorkumat 40 ára er aðeins rúmlega 300 þúsund krónur á mánuði fyrir skatt? Það er óverjandi og þetta vita þingmenn allra flokka.

Á meðan ríkisstjórnin stendur vörð um óbreytt örorkulífeyriskerfi með því að slá grundvallarbreytingum og kjarabótum fyrir öryrkja á frest þarf að plásta kerfið með eingreiðslum, þótt ekki væri nema til að friða samvisku fólksins sem heldur um valdataumana. Ef fólk með skerta starfsgetu hefði það nógu gott þá þyrfti enga eingreiðslu. Þannig felur eingreiðslan i í sér viðurkenningu á því að kerfið er bilað.

Öryrkjar sitja fastir í skerðingarfrumskógi og kjör þeirra hafa dregist jafnt og þétt aftur úr kjörum á almennum vinnumarkaði þvert á ákvæði 69. gr. almannatryggingalaga um að ákvörðun þessara greiðslna skuli fylgja launaþróun.

Tekjulægri eldri borgarar hafa líka fengið að kenna illa á þessari kjaragliðnun. Þriðjungur eftirlaunafólks er með lægri mánaðartekjur en nemur lágmarkstekjum á vinnumarkaði og þetta hlutfall hefur hækkað jafnt og þétt á vakt ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur.

Ójöfnuður meðal eldri borgara á Íslandi en meiri en meðal almennings almennt þegar þessu er öfugt farið víðast hvar í Evrópu, meðal annars í nágrannalöndum okkar eins og Noregi, Danmörku og Finnlandi. Þá benda alþjóðlegar mælingar til þess að talsvert hærra hlutfall eldra fólks á Íslandi eigi erfitt með að ná endum saman heldur en í nágrannaríkjum.

Skarpar tekjuskerðingar gagnvart eftirlaunafólki eru uppspretta gríðarlegrar óánægju. Almenna frítekjumarkið sem tekur til lífeyrissjóðstekna er aðeins 25 þúsund krónur og allar lífeyrissjóðstekjur umfram þá fjárhæð koma til skerðingar á greiðslum frá Tryggingastofnun ríkisins. Nú er miðgildi lífeyrissjóðstekna hjá eldri konum 150 þúsund krónur á mánuði. Af slíkum lífeyrisréttindum situr aðeins þriðjungur eftir í hverjum mánuði sem auknar ráðstöfunartekjur en 100 þúsund krónur renna til ríkisins vegna skatta og skerðinga. Jaðarskattbyrðin af þessum viðbótartekjum sem koma til vegna sjóðasöfnunar er þannig 67 prósent. Þessi ofurskattlagning stríðir gegn réttlætiskennd fólks og grefur undan sátt og samstöðu um almannatryggingakerfið.

Eftirlaunafólk situr þannig fast í skerðingarkerfi sem er gjörólíkt því sem þekkist í velferðarríkjum sem við erum vön að bera okkur saman við. Þannig bregst almannatryggingakerfið ekki aðeins öryrkjum heldur líka stórum hluta eldra fólks, bæði vegna þess að greiðslurnar eru of lágar og vegna þess að skerðingar bíta alltof neðarlega í tekjustiganum.

Æ fleiri öryrkjar reiða sig á matargjafir og leita til umboðsmanns skuldara vegna fjárhagsvanda, og skyldi engan undra þegar óskertur örorkulífeyrir er tugþúsundum lægri en lágmarkslaun í landinu. Samkvæmt gögnum frá umboðsmanni er meðalgreiðslugeta þeirra öryrkja sem leita til stofnunarinnar minni en engin, 3.500 kr. í mínus eftir að greitt hefur verið fyrir mat, húsnæði og aðrar nauðsynjar. Verðbólgan bitnar nú sérstaklega fast á þessum hópi. Engu að síður vill fjármálaráðherra skerða eingreiðsluna sem verður veitt í desember um helming og réttlætir það með vísan til hækkunar greiðslna almannatrygginga síðasta sumar, hækkunar sem hefur nú þegar brunnið upp á verðbólgubálinu.

Við jafnaðarmenn á Alþingi munum gera það sem í okkar valdi stendur til að koma í veg fyrir þessa lækkun á eingreiðslunni og tryggja að fjárhæðin verði ekki aðeins óbreytt heldur haldi verðgildi sínu. En munum að svona á velferðarþjóðfélag ekki að virka. Það er skylda Alþingismanna að standa vörð um félagsleg réttindi fólks og mannsæmandi framfærslu alla mánuði ársins og sameinast um gott almannatryggingakerfi sem við getum öll verið stolt af. Stjórnmálamenn sem þvælast fyrir þessu verkefni, biðja fátækt fólk náðarsamlegast að bíða eftir réttlæti og neita því um nauðsynlegar kjarabætur með óljósum fyrirheitum um „heildarendurskoðun“ einhvern tímann í fjarlægri framtíð, ættu að hugsa sinn gang.

Greinin birtist í Fréttablaðinu 29. nóvember 2022. 

Velferðarþjóðfélag byggir á félagslegum réttindum, ekki á jólabónusum og glaðningum eftir geðþótta stjórnmálamanna.

Kristrún Frostadóttir, formaður Samfylkingarinnar – jafnaðarflokks Íslands, kynnti í dag kjarapakka flokksins. Með kjarapakkanum leggur Samfylkingin fram afmarkaðar breytingartillögur við fjárlög.

Markmiðið er að verja heimilisbókhaldið hjá fólki og á sama tíma vinna gegn verðbólgu með mótvægisaðgerðum.

„Samfylkingin vill verja heimilisbókhaldið hjá fólkinu í landinu. Á sama tíma viljum við vinna gegn verðbólgu með aðhaldi þar sem þenslan er í raun og veru,“ segir Kristrún. „Þess vegna kynnir Samfylkingin nú kjarapakka með afmörkuðum breytingum á fjárlögum fyrir almenning.“

Tillögur kjarapakkans falla í tvo flokka sem bera yfirskriftina „Verjum heimilisbókhaldið“ og „Vinnum gegn verðbólgu“. Samfylkingin leggur til annars konar nálgun en núverandi ríkisstjórn hefur fylgt við stjórn efnahagsmála:

„Við viljum færa aðhald af almenningi og þangað sem þenslan er í raun,“ segir Kristrún. „Allt aðhald ríkisstjórnarinnar er lagt á almenning. Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur hækkar skatta með hækkun krónutölugjalda sem falla þyngra á fólk eftir því sem það hefur lægri tekjur. Samfylkingin vill sýna að það er hægt að fara aðra leið í þessum efnum.“

Meðal þess sem Samfylkingin leggur til er að falla frá gjaldahækkunum ríkisstjórnarinnar en að hækka á móti fjármagnstekjuskatt.

Samfylkingin mun fylgja kjarapakkanum eftir á Alþingi á næstu dögum með því að leggja fram breytingartillögur við fjárlög ríkisstjórnarinnar. 

Falla frá gjaldahækkunum ríkisstjórnar

Krónutölugjöld hækki um 2,5% í stað 7,7% á milli ára

Hækkun um 10% og tímabundin leigubremsa að danskri og skoskri fyrirmynd 

Eignaskerðingamörk hækki um 50% eins og íbúðaverð frá 2020

Þrír milljarðar til hækkunar á fjárhæð með barni og viðmiðunarmörkum 

Stofnframlög til íbúðauppbyggingar verði ekki helminguð heldur tvöfölduð 2023

Hækkun úr 22% í 25% sem fellur nær eingöngu á tekjuhæstu 10% landsmanna

Takmarka möguleika fólks til að telja launatekjur fram sem fjármagnstekjur

Leggja álag á veiðigjöld stórútgerða

Hvalrekaskattur á metarðsemi stærri útgerða vegna verðhækkana sjávarafurða

Fjögurra milljarða hækkun á bankaskatti sem var lækkaður um sex milljarða 2020

Samfylkingin vill verja heimilsbókhaldið hjá fólkinu í landinu. Á sama tíma viljum við vinna gegn verðbólgu með aðhaldi þar sem þenslan er í raun og veru.

Leit um „��"

3400 niðurstöður fundust við leit að „��"

Póstlisti Samfylkingarinnar

Samfylkingin

Flokkurinn

Flýtileiðir

Um Samfylkinguna

Vertu í bandi:

Leit um „���������������������������������������������������"

3400 niðurstöður fundust við leit að „���������������������������������������������������"