Spjallkaffi Samfylkingarinnar í Reykjavík 60+ verður á sínum stað miðvikudaginn 8. maí kl. 10:00 - 12:00 í sal Samfylkingarinnar Hallveigarstíg 1, 101 Reykjavík.

Á fyrri hluta fundarins ræðum við auðlindamál, málshefjandi er Indriði H. Þorláksson.
Gestur okkar seinni hluta fundarins verður Dagbjört Hákonardóttir alþingismaður.

Það verður heitt á könnunni og eitthvað með því. 

Verið öll velkomin! 

I.
Kæru félagar í verkalýðshreyfingunni og í Samfylkingunni, hér í Iðnó og um land allt: Gleðilegan baráttudag. Gleðilegan 1. maí!

„Eðli verkalýðsbaráttunnar er ekki skyndiupphlaup, hávaðafundir og ævintýri, heldur markvisst, sleitulaust strit fyrir málefnunum sjálfum.“

Svo mælti prentari að vestan, Jón Baldvinsson, sem var foringi Alþýðusambandsins og -flokksins fyrstu 22 árin – á meðan verkalýðshreyfingin starfaði ennþá sem ein skipulagsheild stéttarfélaga og stjórnmálaflokks. Jón sagði þetta á örlagaríkum fundi í Gamla bíó í Reykjavík, sem reyndist vera hans síðasti fundur, árið 1938.

Og við getum tekið þetta til okkar, við sem berum merki verkalýðsbaráttu og jafnaðarstefnu á Íslandi í dag: Ekki „skyndiupphlaup“, ekki „hávaðafundir“, heldur „markvisst, sleitulaust strit“.

II.
Félagar, það er meðal annars í þessum anda sem við höfum í sameiningu breytt Samfylkingunni. Til að vekja aftur von og trú og til að vinna aftur traust fólksins í landinu. Til að rísa undir ábyrgð okkar og til að ná þeim árangri sem við höfum einsett okkur að ná. Já, við litum í eigin barm. Og saman ákváðum við að fara aftur í kjarnann og ná virkari tengingu við venjulegt fólk, hinn almenna launamann. Þetta höfum við gert.

Breytingarnar felast ekki aðeins í nýrri forystu eða nýrri ásýnd og nýju merki – rauðu rósinni, sem er alþjóðlegt tákn jafnaðarfólks. Heldur höfum við raunverulega breytt forgangsröðun, áherslum og síðast en ekki síst verklagi Samfylkingarinnar. Við opnuðum faðminn og opnuðum flokkinn. Og við höfum átt einlægt samtal við fjölda fólks, innan flokks og utan, um land allt – ekki bara eitthvað út í bláinn um allt og ekkert heldur skipulega:

Í metnaðarfullu málefnastarfi tókum við fyrst hálft ár í heilbrigðis- og öldrunarmálin – og kynntum síðasta haust útspilið okkar, Örugg skref í heilbrigðis- og öldrunarmálum. Svo tókum við hálft ár í atvinnu og samgöngur – og kynntum útspilið Krafa um árangur í atvinnu- og samgöngumálum. Og næsta hálfa árið tökum við síðan húsnæði og kjaramál af þessum sama þunga. Allt samkvæmt áætlun: Við tökum engu sem gefnu – en vinnum jafnt og þétt til undirbúnings. Það gerum við í von um annað tækifæri til að uppfylla hlutverk Samfylkingarinnar í þjónustu þjóðar.

Svona „markvisst, sleitulaust strit fyrir málefnunum sjálfum“, eins og forveri minn komst að orði – það kallar á skipulag og festu; úthald og þolinmæði. Það reynir á – og er erfitt, ekki síst fyrir baráttufólk í okkar eigin röðum sem er fullt af eldmóði og óþreyju. En hver sagði að þetta ætti að vera auðvelt? Það hefur aldrei verið auðvelt að sameina alþýðu manna, til sigurs.

Hitt er miklu auðveldara – að híma í stjórnarandstöðu, með mótmælaspjöldin á lofti, og láta duga að veita aðhald með gagnrýni. Í stað þess að móta samfélagið beint, eins og við viljum gera, með því að leiða stjórn landsmála yfir lengri tíma í ríkisstjórn Íslands, með gildi jafnaðarmennsku að leiðarljósi.

III.

Við erum stolt af breyttri Samfylkingu. Og næsta haust, þegar við klárum vinnuna um húsnæðis- og kjaramál, þá verðum við svo sannarlega reiðubúin málefnalega – og tilbúin til framkvæmda frá fyrsta degi í nýrri ríkisstjórn, fáum við til þess umboð í kosningum.

En kæru félagar, í Samfylkingunni og verkalýðshreyfingunni: Þetta leiðir okkur beint að næsta verkefni. Ábyrgð okkar er mikil.

Við vitum að fjöldi fólks um land allt leyfir sér nú að vona að þetta gangi upp hjá Samfylkingunni: að okkur takist að endurreisa velferðarkerfið, að okkur takist að lyfta innviðum landsins, að okkur takist að koma Íslandi aftur á rétta braut – eins og við ætlum okkur að gera.

Þetta fólk sér að málefnastaðan er sterk og styrkist með hverju útspili, því líkar verklagið – en það veit líka að næsta verk verður að manna liðið: að stilla upp framboðslistum sem endurspegla þessa breyttu Samfylkingu – breiðari flokk, stærri flokk, klassískan jafnaðarflokk með stjórnfestu – stjórnmálaflokk sem stendur þétt með þjóð sinni, við bak hins vinnandi manns, og leggur ofuráherslu á kjör, velferð og efnahag almennings.

IV.
Hvaða fólki teflum við þá fram til Alþingis? Þetta er eitthvað sem er mikið spáð í og spekúlerað – en við höfum ekki tjáð okkur um til þessa.

Ég vil lýsa því yfir hér með: Samfylkingin vill hinn almenna launamann á þing – fólk með sterkar rætur í nærsamfélagi sínu og sterka tengingu við almenning. Þingflokkur Samfylkingar á að endurspegla samfélagið sem við þjónum – og fólkið í landinu á að geta séð sig í okkar fulltrúum. Þess vegna segi ég: Við viljum fólk með fjölbreytta reynslu úr íslensku atvinnulífi – og já, takk: fólk úr verkalýðshreyfingunni.

Það er ekki nóg að gera kröfur í kjarasamningum á nokkurra ára fresti. Við verðum að móta samfélagið okkar, með beinum hætti, yfir lengri tíma – og þetta er besta leiðin til þess.

Samfylkingin er í grunninn flokkur alþýðu og verkalýðs – og núna er tækifærið: Við verðum að koma til baka, sterkari og samstilltari en nokkru sinni fyrr – til að ná þeim árangri sem við höfum einsett okkur að ná og til að standa undir væntingum fjölda fólks, víðs vegar um landið, sem vonar og reiðir sig á að okkur takist þetta.

Eins og ég sagði á flokksstjórnarfundinum á Laugarbakka, þarsíðustu helgi: Við megum ekki bregðast fólki núna. Það er bara of mikið í húfi fyrir of marga – of langur tími af of litlum árangri í íslenskum stjórnmálum.

Kæru vinir, það er þess vegna sem það skiptir öllu máli að okkur takist vel til við þetta stóra verkefni – og að Samfylkingin stilli upp sterkum framboðslistum í öllum kjördæmum. Við viljum breidd og fjölbreytileika sem endurspeglar Ísland allt – ekki bara hinar skrifandi stéttir. Þótt hagfræðingar, lögfræðingar og stjórnmálafræðingar geti verið ágætir þá er allt gott í hófi, og það segi ég nú bara sjálf sem hagfræðingur.

Við þurfum einfaldlega fólk með alls konar bakgrunn - án þess að ég fari að telja upp starfsstéttir. Alveg eins og vera ber í stórum jafnaðarflokki sem býður sig fram til að stjórna landinu.

V.
Og kæru félagar, það fór ekki hátt en á flokksstjórnarfundinum á Laugarbakka stigum við eitt skref í þessa átt, þar sem við breyttum reglum um val á framboðslista Samfylkingarinnar. Með því að opna á svokölluð leiðtogaprófkjör og skerpa á reglum um að hægt sé að fara blandaða leið þar sem yrði til dæmis kosið í 1. sæti eða 1. og 2. sæti í prófkjöri en að svo taki við kjörfundur eða uppstilling. Þannig yrði tryggt að markmið okkar náist um breidd og fjölbreytaleika á framboðslistum.

Í þessari ákvörðun flokksstjórnar felast skilaboð. Og ég tel að vel fari á því að almennir flokksfélagar Samfylkingarinnar og stuðningsmenn geti kosið sér forystufólk – oddvita á framboðslistum – í prófkjöri. En að svo taki við annað ferli þar sem gætt er að fleiri sjónarmiðum. Það virðist að minnsta kosti vera heppileg leið á þessum tímapunkti í endurreisn Samfylkingarinnar, þó að auðvitað geti mismunandi kjördæmi valið að fara mismunandi leiðir.

Þetta snýst um að stilla upp sterku teymi – efni í þingflokk sem endurspeglar samfélagið sem við þjónum, og þar sem fólkið í landinu getur séð sig í okkar fulltrúum. Þetta er ekki bara einhver leikur eða samkeppni einstaklinga um stök sæti. Heildarmyndin skiptir máli.

VI.
Kæru félagar. Ég vil þakka Samfylkingarfélaginu í Reykjavík fyrir að halda í hefðina með veglegu verkalýðskaffi í tilefni af 1. maí. Og það skemmir ekki að vera samankomin hér í Iðnó – þessu sögufræga húsi sem er svo samofið sögu okkar, verkalýðshreyfingar og Samfylkingarinnar.

Ég hlakka til að hlýða á aðra ræðumenn – Helga Pétursson, formann Landssambands eldri borgara, og Sonju Ýr Þorbergsdóttur, formann BSRB. Við dáumst að ykkar baráttu og munum vonandi fá að eiga ykkur að í þeirri málefnavinnu sem nú fer í hönd hjá Samfylkingunni, um húsnæði og kjaramál. Enda eigum við algjöra samleið í áherslumáli okkar númer eitt: sem er að endurreisa velferðarkerfið á Íslandi – eftir uppsafnaða vanrækslu á undanförnum árum. Bæði með því að efla almannaþjónustu og með því að styrkja tilfærslukerfin okkar, og þar á meðal greiðslur almannatrygginga til eldra fólks.

Þetta eru veigamikil baráttumál, eins og við vitum, hjá bæði Landssambandi eldri borgara og BSRB.

Í vetur héldum við í Samfylkingunni uppi harðri gagnrýni – í tengslum við fjárlög ríkisstjórnarinnar og fjármálaáætlun – á það að allar aðgerðir í tengslum við kjarasamninga væru ófjármagnaðar. Því var ekki sérlega vel tekið og við vorum á móti skömmuð fyrir það að að vilja ræða fjármögnunarhliðina. Eins og við munum þá fór ríkisstjórnin undan í flæmingi. En nú hefur komið daginn að fyrsta árið er fjármögnun nær alfarið sótt í vasa öryrkja – með enn einni frestun á kjarabótum fyrir þennan hóp, upp á 10 milljarða á árinu 2025. 10 milljarða! Svo eru nokkrir milljarðar kroppaðir út úr því litla sem eftir er af vaxtabótakerfinu, þrátt fyrir að hagkvæmari húsnæðismarkaður sé varla í augsýn á næstu misserum.

Þetta sýnir auðvitað nauðsyn þess að ræða alltaf velferðarkerfið okkar út frá báðum hliðum – ekki bara útgjöldin heldur líka fjármögnun. Það munum við í Samfylkingunni alltaf gera.

Frá árinu 2017 hefur örorkulífeyrir dregist rækilega aftur úr launaþróun, og nú eiga þeir enn að bíða – það er óásættanlegt. Og sama gildir um eldra fólk: Árin 2018, 2019 og 2020 hækkaði ellilífeyrir minna en launavísitala – og meira að segja minna en verðlag árin 2021 og 2022, sem er þá raunrýrnun. Allt þrátt fyrir að í 62. grein almannatryggingalaga standi skýrum stöfum að greiðslur almannatrygginga skuli „taka mið af launaþróun“ en „þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs“. Þetta er óásættanlegt, kæru félagar. Við verðum að gera betur!

Og enn á eftir að klára kjarasamninga við opinbera markaðinn, og þar á meðal félög innan BSRB, þar sem eru fjölmennar kvennastéttir og krafan er skýr: afgerandi skref í átt að launajafnrétti – meðal annars með innleiðingu á virðistmati starfa. Við fáum væntanlega að heyra meira af því hjá Sonju Ýr á eftir. BSRB á hrós skilið fyrir að hafa farið fremst í flokki að undanförnu í baráttu fyrir jafnrétti kynja og launajafnrétti. Og þið megið vita að þar eigiði alltaf fullan stuðning okkar í Samfylkingunni.

VII.
Já, félagar – við höldum ótrauð áfram. Og munum að „eðli verkalýðsbaráttunnar er (…) markvisst, sleitulaust strit fyrir málefnunum sjálfum“. Þetta er mikil vinna – sem útheimtir aga og úthald til að árangur náist.

Þar vil ég standa mig í stykkinu. Ég legg minna upp úr leiftrandi retórík og tilþrifum úr ræðustól – sem getur verið að valdi stundum einhverjum vonbrigðum. En mín tilfinning er sú að fólkið sem við viljum þjóna, þorri almennings, geri ekki neina kröfu um hástemmdar ræður eða ljóðræna lýsingu á ástandi í þess daglega lífi – heldur frekar skilning á aðstæðum og skýra áætlun um hvað við ætlum að gera öðruvísi, komumst við í ríkisstjórn; hvernig við viljum breyta við stjórn landsins. Þess vegna skulum við segja minna og gera meira.

Og þó að staðan í stjórnmálunum sé á köflum ískyggileg þá skulum við muna að stjórnmálaarmur verkalýðs og alþýðu hefur áður séð það svart og þurft að klífa brattari brekkur. Sem dæmi þá var Jón Baldvinsson í upphafi aðeins einn síns liðs á Alþingi – til dæmis þegar Vökulögin voru samþykkt, sem kváðu á um lögbundinn hvíldartíma togarasjómanna.  En þegar hann lést árið 1938, og mælti þau orð sem ég lagði út af í upphafi ræðu minnar, þá hafði hann leitt verkalýðshreyfinguna til öndvegis við stjórn landsmála, á kreppuárunum, í Stjórn hinna vinnandi stétta eins og hún var kölluð. Hugsið ykkur árangurinn, og róttæknina í raun, sem hefur lagt grunninn að farsælustu samfélögum heims á Norðurlöndunum.

Svona förum við frá vonleysi til vonar og frá von til sigurs. Nú höfum við verk að vinna. Samstillum okkur, félagar – áfram til sigurs!

Ræða Kristrúnar Frostadóttur, formanns Samfylkingarinnar, í tilefni af baráttudegi verkalýðsins – flutt í Iðnó 1. maí 2024:

Ræða formanns 1. maí: „Samfylkingin vill hinn almenna launamann á þing“

Þann 11. og 25. maí verða vinnufundir málefnanefnda fyrir félaga í Samfylkingunni á Hallveigarstíg. Fundirnir marka upphaf á rýni á stefnu flokksins sem afgreidd var á síðasta landsfundi eftir tveggja ára heildarendurskoðun.


Á fundunum í maí munum við skoða stefnu Samfylkingarinnar og safna athugasemdum frá flokksfélögum um hvað við teljum nauðsynlegt að uppfæra og endurskoða. Öllum athugasemdum verður safnað saman og nýttar við endurskoðun á stefnunni. Drög að uppfærðri stefnu verður svo kynnt á vinnufundi málefnanefnda í ágúst áður en nefndin sendir vinnuna frá sér til stjórnar. Stjórn sendir svo tillögurnar á aðildarfélögin sem hafa tækifæri á að rýna tillögurnar sem verða að lokum lagðar fyrir og afgreiddar á landsfundi.

Hér er að finna dagskrá nefndanna þann 11. maí og skráningarblað. 


Við hvetjum öll til að taka þátt í að þróa stefnu flokksins.

Dagskrá og skráning fyrir 25. maí verður send út síðar ásamt dagsetningum á fjarfundum málefnanefndanna. Á dagskrá þeirra funda verður vinna í sömu málefnanefndum og gefst flokksfélögum því tækifæri á að mæta í allar nefndir.

Samfylkingarfélögin í Kraganum standa fyrir kvöldfundi í Kópavogi með Kristrúnu Frostadóttur formanni Samfylkingarinnar. Þar gefst flokksfélögum kostur á að ræða beint við Kristrúnu um gang mála í Samfylkingunni – svo sem áherslur og útspil flokksins, málefnavinnu, þingstörf eða hvaðeina sem brennur á flokksfólki í Kraganum.

Fundurinn verður haldinn í sal Siglingaklúbbsins Ýmis að Naustavör 14 í Kópavogi kl. 20:00 þriðjudaginn 28. maí. 


Stjórn kjördæmisráðs XS í Suðvesturkjördæmi.

Spjallkaffi Samfylkingarinnar í Reykjavík 60+ verður á sínum stað miðvikudaginn 29. maí kl. 10:00 - 12:00 í sal Samfylkingarinnar, Hallveigarstíg 1, 101 Reykjavík.

Gestur okkar á fundinum verður Viðar Eggertsson fyrrverandi skrifstofustjóri Landssambands eldri borgara og varaþingmaður Samfylkingarinnar. 

Það verður heitt á könnunni og eitthvað með því. 

Verið öll velkomin! 

„Ég hef átt góð samtöl við forystu og sérfræðinga ÖBÍ og Þroskahjálpar um þetta mál – en ég tel hafa skort á raunverulegt samráð hjá ríkisstjórninni við vinnslu frumvarpsins. Nú megum við engan tíma missa og því vil ég boða hinn almenna öryrkja til Alþingis til samtals. Samfylkingin mun í kjölfarið leggja fram breytingartillögur við örorkufrumvarpið,“ segir Jóhann Páll sem er bæði fulltrúi Samfylkingar í velferðarnefnd Alþingis og formaður í stýrihópi flokksins um húsnæðis- og kjaramál.

Frumvarp ríkisstjórnarinnar til breytinga á örorkulífeyriskerfinu var lagt fram af félagsmálaráðherra á Alþingi í vor. Nú stefnir ríkisstjórnin að því að afgreiða málið með hraði fyrir þinglok um miðjan júní. Jóhann Páll hefur skrifað um stórhættulega ágalla á frumvarpinu sem hann telur brýnt að lagfæra. Þetta má meðal annars lesa um í nýlegri grein á vef Vísis.

„Verið hjartanlega velkomin þriðjudaginn 11. júní kl. 9:30 í nýbyggingu Alþingis (Smiðju). Gengið er inn um norðurinngang Smiðju sem snýr að Alþingishúsinu og Austurvelli. Boðið verður upp á kaffi og kruðerí og gert er ráð fyrir að fundurinn standi til kl. 11:00 eða þar um bil,“ segir Jóhann Páll í kynningu á fundinum.

Fundargestir eru beðnir að skrá sig á fundinn: Skráið ykkur með því að smella hér!

Jóhann Páll Jóhannsson þingmaður Samfylkingarinnar býður öryrkjum Íslands til samtals á Alþingi um örorkufrumvarp ríkisstjórnarinnar.

Jóhann Páll býður öryrkjum til samtals á Alþingi


Svæði til sjókvíaeldis við Íslandsstrendur eru takmörkuð auðlind sem er á forræði íslenskra stjórnvalda. Með útgáfu rekstrar og starfsleyfa er leyfishöfum veitt takmörkuð og tímabundin réttindi til hagnýtingar á þeim.


Textann hér að ofan má finna í stefnu Svandísar Svavarsdóttur matvælaráðherra um uppbyggingu og umgjörð lagareldis til 2040 sem kynnt var í október. Hún er sögð byggja á stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar um umgjörð, lagaframkvæmd og stjórnsýslu sjókvíaeldis frá febrúar 2023 og skýrslu sem erlent ráðgjafafyrirtæki vann fyrir ráðuneytið.

Í vikunni mælti nýr matvælaráðherra, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir sem einnig er á þingi fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð, fyrir frumvarpi um lagareldi, sem tekur til eldis á landi og í sjó. Þar kveður við annan tón og lagt er til að rekstrarleyfi til sjókvíaeldis verði ótímabundin. Það er í hrópandi ósamræmi við stefnuna sem frumvarpið er sagt byggja á. 

Hingað til hafa fiskeldisfyrirtækin fengið rekstrarleyfum úthlutað til 16 ára í senn með möguleika á framlengingu að þeim tíma liðnum. Ríkisstjórn Bjarna Benediktssonar leggur til, af fullri alvöru og að því er virðist eindrægni, að afhenda núverandi og nýjum handhöfum rekstrarleyfa í sjókvíaeldi ótímabundin yfirráð yfir sameiginlegri náttúrulegri auðlind. Það er, að afhenda einkaaðilum sameiginlegar auðlindir þjóðarinnar á silfurfati, án þess að gjald komi fyrir. 

Við fyrstu umræðu um frumvarp ráðherrans tókst þingmönnum stjórnarflokkanna ekki að styðja þessa fásinnu með neinum haldbærum rökum. Enginn gat svarað því hvers vegna ekki væri byggt á stefnumótuninni frá því í haust. Ekkert þeirra gat svarað því hvers vegna rekstrarleyfi í sjókvíaeldi geti ekki verið tímabundin eins og flest önnur nýtingarleyfi. Orkufyrirtækjum í landinu er til dæmis úthlutað tímabundnum rekstrarleyfum. 


Þingmenn héldu því fram að hér væri einungis verið að bregðast við tilmælum Ríkisendurskoðanda um að núgildandi löggjöf sé óskýr. Athyglisvert í ljósi þess að nú er einmitt tækifærið til að taka af öll tvímæli um réttarstöðu rekstrarleyfishafa og kveða skýrt á um tímabindingu leyfanna. Í löndum þar sem sjókvíaeldi er stöndugur atvinnuvegur, eins og Færeyjum, Írlandi, Skotlandi, Síle og Nýja-Sjálandi, eru heimildirnar tímabundnar. Í stjórnarsáttmála norsku ríkisstjórnarinnar má finna fyrirætlanir um tímabindingu.

Tæpum aldarfjórðungi eftir að nefnd Jóhannesar Nordal skilaði tímamótaskýrslu um auðlindamál erum við stödd á byrjunarreit. Frumvarp matvælaráðherra má ekki verða óbreytt að lögum. Það stríðir gegn almennri skynsemi og kröfunni um réttláta auðlindastefnu þar sem almenningur nýtur rentunnar af nýtingu náttúruauðlinda í sameiginlegri eigu okkar. 

Í vikunni mælti nýr matvælaráðherra, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir sem einnig er á þingi fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð, fyrir frumvarpi um lagareldi, sem tekur til eldis á landi og í sjó. 

Dagana 28.-30. maí verða vinnufundir málefnanefnda haldnir í gegnum Zoom og gefst þar félögum út um allt land tækifæri á að taka þátt við að móta stefnu Samfylkingarinnar. 

Á fundunum í maí munum við skoða stefnu Samfylkingarinnar og safna athugasemdum frá flokksfélögum um hvað við teljum nauðsynlegt að uppfæra og endurskoða. Öllum athugasemdum verður safnað saman og þær nýttar við endurskoðun á stefnunni. Drög að uppfærðri stefnu verður svo kynnt á vinnufundi málefnanefnda í ágúst áður en nefndin sendir vinnuna frá sér til stjórnar. Stjórn sendir svo tillögurnar á aðildarfélögin sem hafa tækifæri til að rýna tillögurnar sem verða að lokum lagðar fyrir og afgreiddar á landsfundi.

Hér er að finna dagskrá nefndanna dagana 28. - 30. maí og skráningarblað.

28. maí 
Kl. 17 - 19 - Efnahags- og atvinnumál
Kl. 20 - 22 - Mennta- og menningarmál 

29. maí 
Kl. 17 - 19 - Alþjóðamál 
kl. 20 - 22 - Stjórnarfar og mannréttindi 

30. maí 
Kl. 17 - 19 - Loftslags- og umhverfismál 
Kl. 20 - 22 - Velferðarmál 


Við hvetjum öll til að taka þátt í að þróa stefnu flokksins.

Fjarfundahlekkir verða sendir á alla skráða fyrir fundina. 

I.
Hæstvirtur forseti, fulltrúi Samfylkingar í háttvirtri allsherjar- og menntamálanefnd Alþingis fór ágætlega yfir hér áðan, í ræðu sinni, meginlínur í afstöðu okkar til þessa frumvarps um breytingar á lögum um útlendinga og alþjóðlega vernd. Þetta er viðkvæmur málaflokkur, sem snertir hug og hjörtu fólks, og mikilvægi málaflokksins hefur sannarlega farið vaxandi á síðustu árum – ekki bara hér á Íslandi heldur víðast hvar á Vesturlöndum, og reyndar í heiminum öllum.

Fólki á flótta hefur fjölgað. Fólki sem sækist eftir vernd hér á Íslandi hefur fjölgað. Og þar með hafa viðfangsefni íslenskra stjórnvalda vaxið á þessu sviði – varðandi móttöku flóttafólks og möguleika þess til þátttöku í samfélaginu.

Um leið hefur þörfin fyrir skilvirkt og mannúðlegt móttökukerfi orðið enn meira knýjandi en áður.

Þar bera stjórnvöld, stjórnmálamenn og stjórnmálaflokkar mikla ábyrgð – á að hafa stjórn á þessum málaflokki þannig að það geti verið breið sátt í samfélaginu um stefnu sem er réttlát og raunsæ. Þá er líka ábyrgðarhluti fyrir stjórnmálafólk að ýta ekki undir skautun með ýkjukenndum málflutningi eða upphrópunum sem eru illa ígrundaðar. Að mínu mati ætti þessi málaflokkur helst ekki að vera pólitískt bitbein heldur frekar úrlausnarefni þar sem leiðandi stjórnmálaöfl leggja hart að sér að viðhalda breiðri sátt.

II.
Við jafnaðarmenn þekkjum vel þær tilfinningar sem málefni fólks á flótta, og málefni umsækjenda um alþjóðlega vernd, vekja hjá almenningi. Enda snúa þau iðulega að fólki sem stendur höllum fæti, hvort sem það reynist eiga rétt á því að fá vernd hér á Íslandi eða ekki þegar upp er staðið. Við skiljum líka þörfina fyrir skilvirkni í móttökukerfinu og áttum okkur á samhenginu milli skilvirkni og mannúðar í þessum málaflokki: Óskilvirkt kerfi er ómannúðlegt – og ósjálfbært til lengri tíma.

Forseti, það er mikilvægt að fólkið í landinu viti að það getur treyst Samfylkingunni til að hafa stjórn á málum sem snúa að flóttafólki og fólksflutningum – af öryggi og virðingu: Við erum með opin augun, við getum brugðist við breytingum og við getum stuðlað að breiðri sátt – með því að taka ábyrgð og vera reiðubúin til samvinnu, jafnt í stjórn sem stjórnarandstöðu.

Þannig vinnur Samfylkingin og þessu á fólk að geta treyst: Samfylkingin axlar ábyrgð á Íslandi, jafnt í stjórn sem stjórnarandstöðu.

III.
Forseti, ég legg áherslu á þetta vegna þess að þetta er sú nálgun sem Samfylkingin hefur haft og mun hafa við afgreiðslu á frumvarpi hæstvirts dómsmálaráðherra um breytingar á útlendingalögum. Við tökum ábyrgð okkar alvarlega: Bæði þegar kemur að því að hafa stjórn á þessum málaflokki og stuðla að breiðri sátt – og varðandi það að vinna gegn skautun í samfélaginu.

Þess vegna stígum við inn í málið af festu og erum reiðubúin til samvinnu við afgreiðslu þess. Fyrst vil ég segja: Samfylkingin styður meginmarkmið frumvarpsins. Þau markmið miða að því að samræma lög um útlendinga við löggjöf í öðrum Evrópuríkjum, einkum á Norðurlöndum, og að auka skilvirkni og bæta nýtingu fjármagns í málaflokknum - en á sama tíma tryggja mannúðlega meðferð stjórnvalda í málefnum útlendinga og að alþjóðlegar skuldbindingar okkar séu virtar. Á þetta sérstaklega við Flóttamannasamning Sameinuðu þjóðanna og samninga Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins og fatlaðs fólks.

Við munum styðja einstök efnisatriði frumvarpsins sem fela í sér breytingar í rétta átt.

Svo eru önnur atriði í frumvarpinu sem við skiljum – og þar sem við styðjum yfirlýst markmið – en myndum vilja útfæra með öðrum hætti. Þar leggjum við fram uppbyggilegar og útfærðar tillögur til betrumbóta á frumvarpi dómsmálaráðherra; þrjár breytingartillögur sem við leggjum til að Alþingi samþykki.

Það eru einkum þrjú viðmið eða kríteríur sem við í Samfylkingunni höfum haft að leiðarljósi í þessu máli: (1) Mannúð, (2) skilvirkni og (3) samræmi við reglur í Evrópuríkjum og á Norðurlöndum. Afstaða okkar byggir á þessum viðmiðum.

En áður en lengra er haldið vil ég segja – og það er mikilvægt að það komi skýrt fram: Samfylkingin styður ekki þær takmarkanir á rétti til fjölskyldusameiningar flóttafólks sem lagðar eru til í frumvarpinu. Það er mat okkar að sú breyting falli á öllum prófum; bæði á prófinu um mannúð og líka skilvirkni – og að breytingin vinni illilega gegn markmiði um aðlögun eða inngildingu, án þess þó að færa reglur á Íslandi til samræmis við reglur í Evrópu í raun og veru.

Ég kemur betur að þessu á eftir. En þetta ákvæði felur í sér ágalla sem eru að okkar mati veigamiklir og alvarlegir. Við leggjum til breytingartillögu við þetta atriði en verði hún ekki samþykkt þá munum við greiða atkvæði gegn þessu ákvæði í frumvarpinu.

IV.
Forseti, ég tek undir öll þau sjónarmið sem eru sett fram í nefndaráliti 2. minnihluta allsherjar- og menntamálanefndar. Nú vil ég fara aðeins efnislega yfir hvern þátt frumvarpsins fyrir sig og lýsa meginlínunum í pólitískri afstöðu Samfylkingar, án þess þó að gerast of tæknileg.

Í fyrsta lagi: Við styðjum skilvirkari kærunefnd útlendingamála og þær breytingar sem lagðar eru til á skipan og starfsumhverfi nefndarinnar til að ná því marki. Þar munar mestu um að nefndarmenn verði færri en allir í fullu starfi og að meginreglan verði sú að tveir þeirra geti úrskurðað í málum sem nefndinni berast.

Í öðru lagi þá styðjum við styttingu á gildistíma dvalarleyfa til samræmis við önnur Norðurlönd, enda er það eitt af þeim viðmiðum sem við höfum lagt til grundvallar okkar mati. Því til viðbótar teljum við rétt að stjórnvöldum gefist færi á að endurmeta aðstæður áður en ótímabundin dvalarleyfi eru veitt, sem hefur verið gert að fjórum árum liðnum samkvæmt gildandi framkvæmd eða á sama tíma og fyrsta leyfi rennur út þegar um er að ræða alþjóðlega vernd.

Í þriðja lagi teljum við mikilvægt að gerðar verði breytingar á 2. málsgrein 36. greinar útlendingalaga – sem felur í sér séríslenskt ákvæði um undanþágur. Þar er tiltekið að umsókn um alþjóðlega vernd megi taka til efnislegrar meðferðar vegna sérstakra tengsla við Ísland eða sérstakra ástæðna, þó að umsækjandi hafi þegar fengið vernd í öðru Evrópuríki og í málum þar sem heimilt er að krefja annað ríki um að taka við umsækjanda.

Þetta er líklega veigamesta atriði þessa frumvarps og ég vil því ræða það sérstaklega.

Flest bendir til þess að gildandi málsmeðferð á grundvelli þessa ákvæðis hafi verið þung í vöfum og dregið úr skilvirkni í stjórnsýslu útlendingamála og þar með átt sinn þátt í því að málsmeðferðartími hefur lengst í öllum málaflokkum. Þá heyrir til undantekninga að mál séu tekin til efnismeðferðar á þessum grundvelli.

Það er einkum ákvæðið um sérstakar ástæður – fremur en um sérstök tengsl – sem felur í sér afar matskennda stjórnvaldsákvörðun og kallar því á ítarlega rannsókn mála. Sérstök tengsl er hins vegar auðveldara að kanna með hlutlægum hætti.

Það þarf að vega og meta kosti og galla þessa fyrirkomulags í  samhengi við kerfið í heild. Og hér verðum við að tala hreint út um samhengið milli skilvirkni og mannúðar í þessum málaflokki.

Séríslenskt ákvæði sem skapar í mörgum tilfellum falska von um að fólk geti fengið efnismeðferð og vernd á Íslandi – jafnvel fólk sem hefur þegar fengið vernd annars staðar og er ekki á lengur á flótta – sem þyngir og hægir á stjórnsýslu útlendingamála og lengir þá málsmeðferðartíma allra annarra í kerfinu – það kallar á að við metum þetta fyrirkomulag á ábyrgan hátt og leitum leiða til umbóta.

Því að óskilvirkt kerfi er ómannúðlegt – og dregur úr getu okkar til að sinna skyldum okkar sem best gagnvart fólki á flótta með breiðri sátt í samfélaginu.

Að því sögðu eru jaðartilvikin sem 2. málsgrein 36. greinar er ætlað að taka á líka mikilvæg. Og þar hefur Samfylkingin einkum litið til stöðu barna. Án þessa undanþáguákvæðis þyrfti að vera alveg skýrt við framkvæmd útlendingalaga að hvergi yrði slegið af kröfum um hagsmuni barna. Og sömuleiðis ætti 3. grein Mannréttindasáttmála Evrópu og meginreglur þjóðarréttar um bann við endursendingu (e. non-refoulement) að taka á slíkum tilfellum almennt.

En í tilfellum þar sem fólk hefur sérstök tengsl við Ísland og hefur ekki þegar fengið vernd annars staðar þá teljum við í Samfylkingunni rétt að áfram verði hægt að taka á jaðartilvikum með því að taka mál til efnislegrar meðferðar, þó að heimilt sé að krefja annað ríki um að taka við umsækjanda, eins og til dæmis í Dyflinnarmálum.

Þess vegna gerum við breytingartillögu í þeim anda við þetta ákvæði í frumvarpinu: Samfylkingin leggur til „norsku leiðina“ – þar sem áfram yrði litið til sérstakra tengsla við Ísland en ekki til sérstakra ástæðna, sem eru matskenndari og meira íþyngjandi fyrir kerfið, og þar sem þetta undanþáguákvæði myndi ekki gilda um fólk sem þegar hefur fengið vernd. Þá myndi líka „12 mánaða reglan“ falla á brott, sem kveður á um að fólk sem hefur ekki fengið endanlega niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 12 mánaða frá því að umsókn var lögð fram fái sjálfkrafa efnislega meðferð.

Með því að fara norsku leiðina yrði horfið frá beitingu matskenndrar reglu um sérstakar ástæður og leitast við að tryggja, með hlutlægum og fyrirsjáanlegum viðmiðum, að umsækjendur um alþjóðlega vernd verði ekki slitnir frá aðstandendum sínum. Um leið yrði stuðlað að aukinni skilvirkni og fækkun umsókna frá einstaklingum sem þegar hafa fengið vernd í öðru ríki.

Þannig teljum við í Samfylkingunni að markmiðum um skilvirkni og mannúð verði best náð að þessu leyti – og þar með yrði reglum á Íslandi breytt til samræmis við sams konar reglur í Noregi. Þá yrði áfram hægt að taka á jaðartilvikum vegna sérstakra tengsla við Ísland.

Nú hef ég lýst afstöðu til breytinga í frumvarpinu sem snúa að kærunefnd útlendingamála, gildistíma dvalarleyfa og undanþáguákvæði 2. málsgreinar 36. greinar útlendingalaga.

Í fjórða lagi teljum við rétt að bráðabirgðaatvinnuleyfi fólks sem bíður endanlegrar ákvörðunar í máli sínu um alþjóðlega vernd haldi gildi sínu þar til niðurstaða kærunefndar útlendingamála liggur fyrir í stað niðurstöðu Útlendingastofnunar, eins og lagt er til í frumvarpinu. Því leggjum við til minniháttar breytingartillögu sem lýtur einungis að þessu atriði sem háttvirtur þingmaður Dagbjört Hákonardóttir hefur þegar farið yfir.

Í fimmta lagi, og að lokum, vil ég víkja að því atriði frumvarpsins sem Samfylkingin telur að feli í sér veigamikla og alvarlega ágalla. Það eru þær takmarkanir á rétti til fjölskyldusameiningar flóttafólks sem lagðar eru til í þessu frumvarpi og eiga við um fólk með viðbótarvernd og mannúðarleyfi.

Samfylkingin hefur beitt sér gegn þessari breytingu. Og afstaða okkar grundvallast á þeim þremur viðmiðum sem ég fór yfir hér áðan – um mannúð, skilvirkni og samræmi við reglur í Evrópuríkjum og á Norðurlöndum. Eins og ég sagði áðan þá er það mat okkar að breytingin falli á öllum þessum viðmiðum; prófinu um mannúð og líka skilvirkni – og að breytingin vinni illilega gegn markmiði um aðlögun eða inngildingu, án þess þó að færa reglur á Íslandi til samræmis við reglur í Evrópu í raun og veru.

Í stuttu máli gengur tillaga hæstvirts dómsmálaráðherra út á að innleiða tveggja ára biðtíma áður en að fólk getur sótt um fjölskyldusameiningu sem hefur fengið viðbótarvernd eða mannúðarleyfi hér á Íslandi – og sú breyting sem meirihluti allsherjar- og menntamálanefndar leggur til á þessu ákvæði, til að mæta meðal annars gagnrýni okkar í Samfylkingu, virðist því miður vera haldlaus og ljóst er að áhrif hennar hafa ekki verið metin til hlítar.

Breytingartillaga meirihlutans felur í sér að biðtíminn verði áfram 2 ár en að 1 ári liðnu verði hægt að veita undanþágu ef umsækjandi uppfyllir skilyrði um trygga framfærslu og íbúðarhúsnæði, sem má telja málefnalegt, en þar að auki er gerð krafa um fulla virkni á vinnumarkaði og íslenskukunnáttu – sem þó er óútfærð og verður að teljast óraunhæf í flestum tilfellum fólks á flótta sem er nýkomið til landsins og í fullri virkni á vinnumarkaði. Þetta er því haldlaus breytingartillaga í raun og þess vegna leggur Samfylkingin til aðra tillögu til betrumbóta.

Förum nú yfir þetta lið fyrir lið: Stuðlar 2 ára biðtími eftir fjölskyldusameiningu að mannúð? Nei, augljóslega ekki. Mannúðlegast er að fjölskyldur geti búið saman og það eru mikilvæg réttindi fyrir fólk sem hefur fengið vernd eins og aðra.

Stuðlar 2 ára biðtími eftir fjölskyldusameiningu að aðlögun og inngildingu í íslenskt samfélag? Nei, þvert á móti. Farsælast fyrir aðlögun og inngildingu er að fjölskyldur búi saman – og hætt er við að annað ýti einmitt undir einangrun og grafi undan möguleikum til þátttöku í samfélaginu.

Stuðlar 2 ára biðtími eftir fjölskyldusameiningu að skilvirkni? Nei, nefnilega ekki. Þessi breyting tekur aðeins til fólks með viðbótarvernd og mannúðarleyfi – ekki þeirra sem hafa fengið alþjóðlega vernd. Og eins og þingmenn Samfylkingar bentu á í fyrstu umræðu um frumvarpið þá yrðu þessar breyttu reglur um fjölskyldusameiningu til þess fallnar að skapa nýjan réttarágreining og fjölga kærumálum.

Kærunefnd útlendingamála hefur nú lýst sömu skoðun – og bendir á það í umsögn sinni að þeir sem hljóta viðbótarvernd hjá Útlendingastofnun munu kæra þá niðurstöðu í auknum mæli til kærunefndar útlendingamála í von um að geta fengið alþjóðlega vernd og þar fjölskyldusameiningu án biðtíma. Og því er hætt við að mismunandi skilyrði milli ólíkra verndarflokka auki á flækjustig og álag í stjórnsýslu verndarkerfisins, þvert á yfirlýst markmið frumvarpsins.

Loks má geta þess að samkvæmt dómi Mannréttindadómstóls Evrópu frá árinu 2021 voru aðeins 5 af þeim 36 Evrópuríkjum sem heimila fjölskyldusameiningar með reglur um sérstakan biðtíma.

Þess vegna gerum við breytingartillögu við þetta ákvæði í frumvarpinu eins og nefndarmaður hefur farið yfir, þar sem fallið er frá biðtíma en áhersla á trygga framfærslu.

V.
Forseti, þetta eru helstu atriðin sem ég tel mikilvægt að komi fram varðandi afstöðu okkar til frumvarpsins. Líkt og ég sagði hér í upphafi hefði verið freistandi að snerta þetta mál ekki einu sinni með priki, víkja sér undan ábyrgð og segja að málaflokkurinn sé í höndum annarra. En það er ekki það ábyrga í stöðunni – hið ábyrga í stöðunni er að styðja það sem gott er, bæta það sem upp á vantar og vera lausnamiðaður og draga svo skýra línu í sandinn þar sem ekki er hægt að ná saman. Þetta frumvarp mun ekki leysa allar áskoranir sem finna má í þessum málaflokki, langt því frá, en ákveðin ákvæði munu styðja við þá vegferð að mínu mati. Annað þurfum við, helst í sameiningu, að vinna betur.

Ræða Kristrúnar Frostadóttur, formanns Samfylkingarinnar, í 2. umræðu á Alþingi um frumvarp dómsmálaráðherra til breytinga á lögum um útlendinga:

Ræða formanns um breytingar á útlendingalögum

Leit um „��"

2914 niðurstöður fundust við leit að „��"

Póstlisti Samfylkingarinnar

Samfylkingin

Flokkurinn

Flýtileiðir

Um Samfylkinguna

Vertu í bandi:

Leit um „������������������������������������������������������������"

2914 niðurstöður fundust við leit að „������������������������������������������������������������"