Þjóðaratkvæðagreiðslan 29. ágúst snýst aftur á móti um það hvort teknar verði upp aðildarviðræður við Evrópusambandið á nýjan leik. Ekki er verið að kjósa um aðild að ESB í þessari atkvæðagreiðslu. Verði það niðurstaða kjósenda að hefja á ný aðildarviðræður þá munu formlegar aðildarviðræður fara í gang. Leiði þær viðræður til þess að samningar náist þá verður aðildarsamningur lagður fyrir þjóðina í annarri þjóðaratkvæðagreiðslu og sú atkvæðagreiðsla mun þá snúast um inngöngu í ESB.

Þessi einföldu sannindi er mikilvægt að árétta vegna þess að margir talsmenn nei hreyfingarinnar og sérhagsmunaafla í landinu hafa reynt að flækja málið og reynt að stilla því upp með þeim hætti að atkvæðagreiðslan núna í ágúst snúist um inngöngu í ESB. Svo er alls ekki og mikilvægt að halda því til haga svo kjósendur nýti atkvæði sitt á réttum forsendum 29. ágúst.

Í umræðunni hefur því m.a. verið haldið fram að ekki verði aftur snúið þegar aðildarumsókn hefur verið lögð fram og að aðildarviðræðunum fylgi aðlögun að regluverki ESB. Lengst gekk þó fyrrverandi forseti lýðveldisins, Ólafur Ragnar Grímsson, þegar hann reyndi að grafa undan þjóðaratkvæðagreiðslunni 29. ágúst með því að halda því fram að engin trygging væri fyrir því að seinni kosningin um aðildarsamning myndi fara fram. Hér er langt gengið í áróðursstríðinu og látið að því liggja að ákveðnir stjórnmálamenn séu svo bíræfnir að þeir muni troða landinu inn í ESB fram hjá þjóðarvija – hvað sem tautar og raular.

Ákvörðun um inngöngu er í höndum þjóðarinnar

Engin þessar fullyrðinga stenst nokkra skoðun. Ekkert ríki hefur gengið í ESB nema að undangenginni þjóðaraktvæðagreiðslu og þjóðarvilji hafi legið ljós fyrir. Norðmenn hafa tvisvar fellt aðildarsamning í þjóðaratkvæðagreiðslu og Bretar, aðildarþjóð frá 1973, samþykktu í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 2016 að ganga úr ESB sem raungerðist svo að lokum árið 2020. Engum heilvita stjórnmálamanni dettur það til hugar að bera ekki endanlegan aðildarsamning undir þjóðina. Þetta sýnir svo ekki verður um villst að endanleg ákvörðun um inngöngu í ESB er í höndum þjóðarinnar eins og tilfellið er hjá öllum 27 fullvalda ríkjum Evrópusambandsins og Íslandi og Noregi.

Nýtum því tækifærið 29. ágúst og samþykkjum að fara í aðildarviðræður. Könnum það til fulls hvort full aðild færi okkur eitthvað umfram aukaaðildina að ESB í gegnum EES samninginn. Það verður ekki gert nema að fá allar staðreyndir á borðið í gegnum aðildarviðræður og í kjölfarið með aðildarsamningi sem lagður verður fyrir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Segjum því já 29. ágúst – til að sjá!

Greinin birtist á visi.is 17. ágúst 2026. 

Endanleg ákvörðun um inngöngu Íslands í Evrópusambandið er í höndum þjóðarinnar. Það hefur alltaf legið fyrir. 

Nú á þjóðin leik – já til að sjá 29. ágúst

Þessa dagana er rekin vel fjármögnuð auglýsingaherferð þar sem reynt er að telja fólki trú um að við missum forræði yfir auðlindum okkar ef teknar verða upp aðildarviðræður við Evrópusambandið.

Það er eðlilegt að tekist sé hraustlega á í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu og að stór orð séu látin falla í hita leiksins. En það slær mann illa þegar fjársterk öfl virðast ala skipulega á ótta með málflutningi sem ekki á sér stoð í raunveruleikanum.

Sem ráðherra orkumála finnst mér rétt að koma eftirfarandi staðreyndum á framfæri:

Það er viðurkennd grundvallarregla í þjóðarétti að ríki fara sjálf með varanlegt forræði yfir náttúruauðlindum sínum. Í þessu felst að ákvörðunarvald um eignarhald og nýtingu auðlinda liggur hjá hverju ríki fyrir sig.

Yfirráð yfir orkuauðlindum í aðildarríkjum Evrópusambandsins eru í höndum aðildarríkjanna sjálfra samkvæmt grunnreglum sambandsins.

Í 194. gr. sáttmálans um starfshætti Evrópusambandsins stendur skýrum stöfum að ákvarðanir um skilyrði fyrir nýtingu orkuauðlinda, val milli mismunandi orkugjafa og almenna uppbyggingu orkuframboðs liggi hjá aðildarríkjunum sjálfum, ekki hjá stofnunum Evrópusambandsins.

Í 192. gr. sama sáttmála er að finna sérstaka varúðarreglu um að ráðstafanir sem hafa veruleg áhrif á val ríkis milli orkugjafa eða almenna uppbyggingu orkuframboðs þurfi almennt einróma samþykki ríkja í ráðherraráði Evrópusambandsins.

Þá segir í 345. gr. sáttmálans að reglur um skipan eignaréttar liggi hjá aðildarríkjunum sjálfum, sem þýðir að þeim er í sjálfsvald sett hvort auðlindir og fyrirtæki sem nýta auðlindir séu í opinberri eigu, einkaeigu eða blönduðu eignarhaldi.

Ísland hefur þegar tekið upp meginhluta orkulöggjafar Evrópusambandsins í gegnum EES-samninginn og reglur ESB um fjórfrelsið, samkeppni og ríkisstyrki gilda nú þegar um íslenskan raforkumarkað á grundvelli EES-samningsins. Innganga Íslands í ESB hefði því óveruleg áhrif á umgjörð orkumála hér á landi.

Evrópusambandið hefur engar heimildir til þess að knýja á um lagningu sæstrengs milli aðildarríkja. Ekkert í lögum eða dómaframkvæmd gefur tilefni til að draga slíka ályktun. Þetta var skoðað rækilega í umræðunni um þriðja orkupakkann fyrir nokkrum árum, fjöldi sérfræðinga kallaður til og niðurstaðan var afgerandi: sama hvort horft er til EES-samningsins eða reglna Evrópusambandsins, þá liggur valdið hjá okkur sjálfum.

Með því að hefja viðræður við Evrópusambandið er ekkert vald framselt og engar ákvarðanir teknar um forræði yfir auðlindum. Tilgangur viðræðna er að leiða í ljós hvernig samningur stendur Íslandi til boða, hvaða undanþágur eða sérlausnir koma til greina og hvort full aðild að Evrópusambandinu þjóni heildarhagsmunum Íslands. Enginn aðildarsamningur tekur gildi nema að hann verði samþykktur af þjóðinni í annarri þjóðaratkvæðagreiðslu.

Íslendingar eru stolt fullvalda þjóð og forræði Íslands yfir orkuauðlindum er óumsemjanlegt. Leyfum engum að telja okkur trú um annað.

Greinin birtist á visi.is 25. ágúst 2026. 

Hræðsluáróður og stað­reyndir um orku­auðlindir

Kannanir hafa sýnt að almennt er meiri stuðningur við áframhaldandi viðræður á höfuðborgarsvæðinu, en minni stuðningur í landsbyggðunum.

Það er skiljanlegt að meira sé um nei-sinna á þeim svæðum á landinu þar sem hærra hlutfall starfar í sjávarútvegi og landbúnaði, en það eru þeir atvinnuvegir sem mest óvissa liggur fyrir um þegar kemur að samningi við ESB.

Góð vísa er þó aldrei of oft kveðin og vert er að minna kjósendur landsins á að í ágúst er aðeins verið að kjósa um að hefja aðildarviðræður á ný, ekki að ganga í Evrópusambandið. Það er aðeins ein leið að vita hvað myndi felast í samningi við ESB hvað varðar þessar atvinnugreinar, og það er með því að semja og fá svo að sjá samning.

Óhætt er að mæla með nýlegri greiningu Þórodds Bjarnasonar á mögulegum áhrifum ESB-aðildar á landsbyggðirnar. Hann bendir á að ljóst er að talsvert meiri fjármunum yrði varið til byggðamála ef Ísland yrði aðili að Evrópusambandinu, þar sem hvati sé til þess að auka við féð sem fer til byggðamála til þess að fá mótframlag frá ESB. Þóroddur lýsir því að ef farið yrði í aðildarviðræður og Ísland væri tilbúið að auka framlög sín til byggðamála úr tveimur milljörðum og upp í um 6 milljarða á ári gæti það leitt til fimmföldunar á heildarframlagi til málaflokksins í 9-10 milljarða á ári. Hins vegar segir Þóroddur óljóst hvort pólitískur vilji sé til þess – en hvatarnir eru til staðar.

Við sem búum í landsbyggðunum viljum að Ísland vaxi og eflist. Við vitum hvaða stuðningur er í boði í núverandi umhverfi, en ég vil að við höfum kjark til að sjá hvort landsbyggðirnar geti blómstrað enn betur innan Evrópusambandsins. Segjum já 29. ágúst og sjáum hvað landsbyggðunum býðst!

Höfundur er varaþingmaður Samfylkingarinnar í Norðausturkjördæmi.

Þann 29. ágúst næstkomandi býðst landsmönnum einstakt lýðræðislegt tækifæri til að ákveða hvort við viljum halda áfram aðildarviðræðum við Evrópusambandið.

Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra heldur hlustunarfundi um hagsmuni Íslands vítt um land í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður við Evrópusambandið. Verið hjartanlega velkomin í morgunkaffi með Kristrúnu í Löngubúð á Djúpavogi kl. 8:30 fimmtudaginn 13. ágúst.

Forsætisráðherra vill hlusta á ólík sjónarmið og bjóða upp á heiðarlegt samtal um hagsmuni Íslands.

Hvar sérð þú tækifæri fyrir Ísland? Hvað veldur þér áhyggjum? Hvernig vilt þú að unnið verði með niðurstöður þjóðaratkvæðagreiðslunnar 29. ágúst?

Kristrún á Djúpavogi: Hlustunarfundur um hagsmuni Íslands

Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra heldur hlustunarfundi um hagsmuni Íslands vítt um land í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður við Evrópusambandið. Verið hjartanlega velkomin á súpufund með Kristrúnu í Verbúðinni á Patreksfirði kl. 12:00 þriðjudaginn 18. ágúst.

Kristrún á Patreksfirði: Hlustunarfundur um hagsmuni Íslands

Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra heldur hlustunarfundi um hagsmuni Íslands vítt um land í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður við Evrópusambandið. Verið hjartanlega velkomin í kvöldspjall með Kristrúnu í anddyri Salarins í Kópavogi kl. 20:00 mánudaginn 24. ágúst.

Kristrún í Kópavogi: Hlustunarfundur um hagsmuni Íslands

Samfylkingin fagnar auknum fjölbreytileika íslensks samfélags og leggur áherslu á mikilvægi inngildingar til að aðfluttir landsmenn njóti jafnræðis á við aðra íbúa. Framlag innflytjenda hefur skilað miklum efnahagslegum og samfélagslegum verðmætum á Íslandi. Farsæl inngilding er lykilatriði til að innflytjendur þekki réttindi sín og skyldur, hafi aðgang að almannagæðum til jafns við aðra íbúa og geti verið virkir þátttakendur í þjóðfélaginu og lýðræðinu. Sértækar aðgerðir til að jafna aðstöðumun aðfluttra og innfæddra eru því fjárfesting til framtíðar sem skilar auknum félagslegum hreyfanleika og jöfnuði. Sérstaklega þarf að huga að þörfum og jöfnun aðstöðumunar bæði barna og foreldra í skóla- og frístundastarfi. Mikilvægt er að hafa inngildingu og samráð við íbúa af erlendum uppruna að leiðarljósi í stefnumótun og við endurskoðun opinberrar þjónustu með það að markmiði að mæta betur mismunandi þörfum og efla vitneskju þeirra um réttindi sín og aðgang að opinberri þjónustu.

Samfylkingin leggur áherslu á að koma í veg fyrir að til verði erlend undirstétt á Íslandi sem býr við verri stöðu, aðbúnað og launakjör en aðrir. Til að svo geti orðið þarf að innleiða menntastefnu sem jafnar aðstöðumun barna og atvinnustefnu sem stendur undir lífvænlegum kjörum. Taka verður fast á félagslegum undirboðum á vinnumarkaði, vinna gegn launamun  og ryðja úr vegi hindrunum sem innflytjendur verða fyrir, jafnt á almennum vinnumarkaði og hjá hinu opinbera, við að finna vinnu við sitt hæfi.

Það þarf að gera með því að liðka fyrir náms- og atvinnuþátttöku innflytjenda og stuðla að því að menntun þeirra, færni og reynsla fáist viðurkennd og sé bæði metin til námseininga og launa. Gera þarf raun- og starfsfærnimat í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins aðgengilegra fyrir fólk af erlendum uppruna og auka möguleika þess að fá vottorð sem gilda á vinnumarkaði til að bæta launalega samningsstöðu sína.

Tryggja þarf að launafólk af erlendum uppruna njóti sömu réttinda og verndar og innfæddir á vinnu- og húsnæðismarkaði svo að það sé ekki útsett fyrir brotastarfsemi. Jafnframt þarf beittari refsi- og verndarúrræði þegar launafólk verður fyrir launaþjófnaði, vinnumansali og annars konar misnotkun, þar á meðal kynferðislegri áreitni og ofbeldi.

Mikilvægt er íslenska verði áfram samskiptamál þorra landsmanna. Samfylkingin vill opna fyrir þátttöku allra í íslensku málsamfélagi. Til þess þarf átak til að snúa við þeirri þróun að hópar innflytjenda séu einangraðir frá íslenskumælandi samfélagi og hafi litla möguleika eða hvata til að læra íslensku. Íslenskukennsla á að vera aðgengileg bæði vinnandi fólki og einstaklingum án atvinnu á fjölbreyttu formi sem tekur mið af mismunandi aðstæðum og þörfum fólks, þar á meðal foreldraskyldum. Hið opinbera þarf í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins að koma að greiðslu fyrir íslenskunámskeið. Jafnframt þarf að auka námsframboð fyrir fólk sem talar ekki íslensku bæði á framhalds- og háskólastigi, ekki síst á sviði starfs-, iðn- og tæknináms.

Samfylkingin vill fara í markvissar aðgerðir til að vinna gegn andúð, fordómum og hatursorðræðu sem á rætur að rekja til útilokandi þjóðernishyggju og tryggja þar með að aðflutt fólk upplifi sig velkomið og öruggt á Íslandi.

Flóttafólk og umsækjendur um alþjóðlega vernd

Samfylkingin vill koma til móts við fólk sem leggur á flótta undan ofsóknum, stríðsátökum og öðrum áföllum af mannavöldum eða náttúruhamförum út frá grunngildum jafnaðarstefnunnar með mannúð og virðingu fyrir mannréttindum að leiðarljósi.

Samfylkingin styður móttöku flóttafólks til endurbúsetu í samvinnu við Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna (kvótaflóttafólk) með sérstakri áherslu á hópa sem eru útsettir fyrir mismunun, ofbeldi og jaðarsetningu í heimalandinu.

Samfylkingin leggur jafnframt áherslu á að virða þjóðréttarlegar skuldbindingar Íslands, reglugerðir Evrópusambandsins sem ná til Íslands, tilmæli Flóttamannaaðstoðar Sameinuðu þjóðanna og fyrirmyndir annars staðar frá sem samræmast grunngildum jafnaðarstefnunnnar.

Bæta þarf málsmeðferð umsókna um alþjóðlega vernd  til að tryggja skjóarii afgreiðslu mála og örugga brottvísun þeirra sem er synjað, og hag þeirra sem eiga rétt á dvalarleyfi hér á landi enda stuðlar styttri biðtími að minni kostnaði og farsælli inngildingu. Mikilvægt er að tekið sé tillit til þarfa og aðstæðna barna í samræmi við Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem lögfestur var hérlendis að frumkvæði Samfylkingarinnar. Þá leggur Samfylkingin áherslu á réttaröryggi og mannhelgi umsækjenda um alþjóðlega vernd og þeirra sem hafa fengið synjun, þ.m.t. einstaklinga í umborinni dvöl, og leggst gegn varðhaldsvistun nema í undantekningartilvikum þegar nauðsyn ber til og engin önnur úrræði duga.

Efla þarf innviði og verklag hins opinbera móttökukerfis flóttafólks, bæði fullorðinna einstaklinga, foreldra og barna, í virku samráði og samstarfi milli stofnana ríkis og sveitarfélaga sem og félagasamtaka. 

Samfylkingin telur réttað öll sveitarfélög geri samning við ríkið um samræmda móttöku flóttafólks og að réttindi flóttafólks og upplýsingagjöf sé samræmd þvert á sveitarfélög til að fyrirbyggja mismunun  á grundvelli búsetu.

Mikilvægt er að virða rétt flóttafólks til fjölskyldusameiningar í samræmi við tilmæli Flóttamannaaðstoðar Sameinuðu þjóðanna. Jafn mikilvægt er að flóttafólk, sem hefur fengið fjölskyldusameiningu samþykkta, hljóti skilvirka aðstoð við að koma fjölskyldu sinni í öruggt skjól og inngildingu. 

Í þeim tilvikum sem einstaklingar með alþjóðlega vernd hafa hlotið dóm fyrir alvarleg afbrot, eru taldir hættulegir umhverfi sínu eða ógn við öryggi ríkisins skal heimilt að afturkalla verndina og brottvísa svo framarlega sem það samræmist alþjóðleglegum mannréttindaskuldbindingum Íslands.

Inngilding fólks af erlendum uppruna

I.
Góðir Íslendingar. Kæra þjóð – takk innilega.

Fyrir samtöl síðustu vikna. Fyrir væntumþykjuna til þess sem eigum hérna saman. Og fyrir lýðræðið – sem lifir svo sannarlega góðu lífi í þjóðarsálinni, hugum okkar og hjörtum.

Til hamingju Ísland: Við búum í stórkostlegu landi. Sem fyllir okkur stolti.

Og þetta er fallegur dagur: Til að koma saman og taka stöðu – skömmu fyrir höfuðdaginn 29. ágúst – þegar þjóðin fær valdið, loksins, í sínar hendur – eins og lofað var – til að vísa veginn í veigamiklu hagsmunamáli. Fyrir framtíð Íslands.

Því getum við fagnað: Loforð gefin – loforð efnd.
Þannig virkar lýðræðið:
Þjóðin ræður.

II.
Í mínum huga er ljóst að – hvað sem kemur upp úr kjörkössunum – þá hefur umræðan verið holl og góð fyrir okkur Íslendinga. Einmitt á þessum tímapunkti. Til að ræða stefnu, strauma og stöðu Íslands í heiminum – á óróatímum.

Ég treysti mér til að fullyrða þetta. Því ég hef fundið það svo sterkt á hlustunarfundum um landið að þjóðin er fullfær um að ræða málin af yfirvegun og taka eigin ákvörðun.

Og þá er ég að tala um venjulegt fólk á Íslandi – ekki foringjana og álitsgjafana sem sjá sér hag í því að æsa upp og ala á klofningi. Því þvert á allt sem fullyrt hefur verið af andstæðingum þessarar þjóðaratkvæðagreiðslu – þá kann fólkið í landinu að meta traustið og samtalið.

Langflestir landsmenn nálgast þetta mál af alvöru og ábyrgð. Og nei: Við látum ekki kljúfa okkur. Gleymdu hugmyndinni – lýðræðisástin og væntumþykjan fyrir Íslandi er sterkari en svo hjá þorra almennings.

Þetta skiptir máli fyrir framhaldið. Hvort sem niðurstaðan verður nei eða já.

III.
Aðalatriðið er þetta: Þjóðin veit sínu viti. Ég hef stundum vísað í sjómann í Skagafirðinum sem sagði við mig á opnum fundi í vetur: Kristrún, það er málsmetandi fólk beggja vegna í umræðunni sem ég virði og tek mark á sem segir algjörlega sitt á hvað – ýmist að Íslandi sé best borgið í Evrópusambandinu, og það sé hægt að semja, eða að það sé bara alls ekki um neitt að semja.

Og svo spurði hann: Hvernig getum við vitað hvor hópurinn hefur rétt fyrir sér?

Já – þessi ágæti maður komst vel að kjarna málsins, og um það snýst þetta: Eina leiðin til að fá svör við spurningunni í raun og veru er sú að setjast við samninga og fá upp á borðið hvað okkur býðst.

Viljum við sjá samning? Þó að það útheimti að sjálfsögðu tíma og athygli að sækja góðan samning. Eða viljum við það ekki?

Það er ekki nein brella að benda á þetta. Það er beinlínis kjarni málsins.

Og nákvæmlega þess vegna erum við að bjóða þjóðinni þetta tækifæri – til að vísa veginn og ákveða hvort við könnum nánar kosti þess að Ísland gerist fullgildur aðili að Evrópusambandinu.

IV.
Ég hitti líka eldri konu úr Hafnarfirði í IKEA skömmu eftir að boðað var til kosninganna – þegar sem mest var reynt að teygja og toga það um hvað er raunverulega verið að spyrja á kjörseðlinum – sem sagði: Kristrún, ég skil þetta alveg. Ég þarf ekki neitt doktorspróf til að skilja þessa spurningu – ég veit nákvæmlega um hvað þetta snýst.

Þó það hafi nú aldeilis verið reynt að hræra í hausnum á fólki – stundum með alveg hreint ótrúlegu formstagli og útúrsnúningum.

En spurningin á kjörseðlinum er einföld – þannig að allar tilraunir til að rugla fólk í ríminu hafa verið afgreiddar. Með almennri skynsemi.

* * *

Fyrst var sagt: Þjóðin má ekki kjósa um þetta mál – og alls ekki núna á þessum tímapunkti!

Og svo var sagt: Þetta er kosning um aðild! Aðlögun! Og við vitum allt um Evrópusambandið og það er ekki hægt að fá neinar undanþágur!

Allt hefur þetta verið afgreitt með almennri skynsemi: Þetta er ekki kosning um aðild – og ekki um aðlögun – enda verður önnur þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarsamning ef niðurstaðan verður já í þeirri fyrri. Og við vitum einmitt ekki allt um það hvernig slíkur samningur gæti litið út, eins og er svo augljóst af umræðunni og þeim spurningum sem brenna á fólkinu í landinu þegar málið berst í tal – það kemur í ljós þegar búið er að semja. En við vitum að það er til fjöldi fordæma fyrir undanþágum í aðildarsamningum ríkja innan Evrópusambandsins.

Og nú er sagt að það sé verið að blekkja þjóðina! Með áróðri – því að Já til að sjá sé ekki góð og gild afstaða fjölda fólks heldur einungis sniðug brella. Og fólkið í landinu láti blekkjast.

* * *

Takið eftir að allur þessi málflutningur byggir á sömu forsendunni: um að þjóðin geti bara ekki skilið þetta mál – og geti bara ekki verið fær um að taka svona ákvörðun með þjóðaratkvæði. Því miður – þá hafa helstu foringjar Nei-liða fallið í þessa gryfju. En það afhjúpar ekkert nema þeirra eigin viðhorf til fólksins í landinu.

Ég horfi á þetta með allt öðrum hætti: Ég veit að þjóðin er vitur og vel af Guði gerð. Fólkið veit hvað það vill – hvort sem það hlustar meira á hjartað í sér eða magann eða brýtur heilann til að komast að sinni réttu og lýðræðislegu niðurstöðu.

* * *

En að því sögðu þá er mér fyllilega ljóst að það er ekkert sjálfsagt við það að hefja viðræður á ný við Evrópusambandið á þessum tímapunkti. Og ég hef verið heiðarleg með það frá upphafi – enda væri ekkert vit í því að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um málið ef svarið væri algjörlega augljóst.

Því þó að ég segi já þá ber ég virðingu fyrir nei-i rétt eins og já-i, og fyrir mismunandi ástæðum fólks fyrir sinni eigin afstöðu.

Ég held að það sé öllum fyrir bestu að reyna eftir fremsta megni að sýna skilning á því hvaðan fólk er að koma – og yfirvinna þannig eigið skilningsleysi, og í einhverjum tilfellum fordóma, í garð annarra sem eru manni ósammála í þessu eða öðru.

Og ég ítreka það sem ég hef áður sagt: Sem forsætisráðherra heiti ég því að treysta, virða og vinna með niðurstöðu þjóðarinnar í þessu máli – hver sem hún verður. Þetta hefur verið algjörlega skýr og afdráttarlaus afstaða ríkisstjórnarinnar. En ég hvet forystufólk stjórnarandstöðunnar á Alþingi til að gera slíkt hið sama og kveða skýrt að orði um að niðurstaða kosninganna verði virt og henni fylgt – af virðingu við lýðræðið og fólkið í landinu.

V.
En hvað stendur efnislega eftir? Hvað heyrði ég á hlustunarfundum hringinn í kringum landið? Hver eru tækifærin og hverjar eru áhyggjurnar sem eru efst í huga fólks?

Fyrir utan tilfinninguna – sem er mikilvægt fyrir mig að skynja og meðtaka á báða bóga – þá blasir við að fjöldi fólks telur að það geti falist mikil tækifæri í því að efla samstarfið við Evrópusambandið enn frekar út frá hagsmunum Íslands. Og ég kem betur að þessum tækifærum á eftir.

En það er allt eins nauðsynlegt fyrir mig sem forsætisráðherra að hlusta á og skilja áhyggjurnar. Ekki síst ef niðurstaðan 29. ágúst verður já. Vegna þess að þá fáum við umboð til að ganga til samninga – með hagsmuni allra Íslendinga að leiðarljósi, hvort sem þeir kusu nei eða já. Og slíku umboð fylgir þá mikil ábyrgð.

* * *

Víða snúa áhyggjurnar að nýtingu auðlinda Íslands. Það á allra helst við sjávarauðlindina – því að hún er ekki eins staðbundin og aðrar auðlindir okkar – eins og sjávarbyggðirnar þekkja af eigin raun eftir þróun síðustu áratuga.

Þetta kristallaðist vel í orðum öflugs útgerðarmanns á hlustunarfundi fyrir vestan sem velti því upp hvort aðild að Evrópusambandinu myndi gera honum kleift að selja kvótann til hæstbjóðanda – úr landi, og hirða ágóðann. Þessi athugasemd varpar ljósi á eitt mikilvægasta samningsmarkmið okkar Íslendinga í mögulegum aðildarviðræðum við Evrópusambandið – því að það mætti aldrei gerast að auðlind þjóðarinnar yrði seld úr höndum okkar þannig að ávinningurinn kæmi hvergi nærri landinu. Það kemur ekki til greina – aldrei.

Þjóðinn á fiskinn í sjónum. Ísland hefur ríka sérstöðu sem mesta fiskveiðiþjóð Evrópu – ekki aðeins hlutfallslega heldur óháð höfðatölu. Og þess vegna verður það vitaskuld ófrávíkjanleg krafa Íslands í samningum við Evrópusambandið, ef til þeirra kemur, að niðurstaða náist í sjávarútvegsmálum sem tryggir hagsmuni þjóðarinnar sem eiganda auðlindarinnar.

Fyrir austan var það reyndar vélvirki sem benti á að við þurfum að passa upp á nákvæmlega þetta – þjóðareign auðlinda og að allir landsmenn njóti ávinnings af nýtingu þeirra. Og það er eilífðarverkefni hvort sem Ísland verður aðili að Evrópusambandinu eða ekki. Þessi vélvirki sagði frá því þegar hann var á sínum tíma fenginn í að setja upp vélbúnað erlendis fyrir íslenskt sjávarútvegsfyrirtæki til þess meðal annars að vinna fisk sem er fluttur óunninn frá Íslandi, í gámum, til vinnslu úti í Evrópu. Líklega bæði til að komast hjá tollum inn á Evrópumarkað sem leggjast á fullunnar sjávarafurðir – þrátt fyrir aðild okkar að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið – og líka til að lækka launakostnað.

En þetta sýnir að við þurfum alltaf að halda vöku okkar þegar kemur að nýtingu auðlinda Íslands – til að ávinningurinn skili sér til þjóðarinnar. Og þetta sáum við heldur betur við leiðréttingu veiðigjalda í fyrra á Alþingi – þegar slegið var Íslandsmet í málþófi til að drepa málið. En allt kom fyrir ekki. Þingið virkaði og við kláruðum málið fyrir fólkið í landinu.

* * *

Stundum koma upp spurningar um orkulindir Íslands og nýtingu þeirra. En þar er staðreyndin sú að sameiginleg löggjöf Evrópusambandsins um orkumál er þegar hluti af EES-samningnum, eða þegar í upptökuferli, þannig að nær ekkert myndi breytast í þeim efnum með fullri aðild Íslands að ESB. Og sæstrengur yrði aldrei lagður í óþökk Íslendinga – það liggur algjörlega fyrir.

* * *

Ég heyri líka að margir bændur – en alls ekki allir þó – hafa áhyggjur af breytingum í starfsumhverfi landbúnaðar á Íslandi með aðild að Evrópusambandinu. Aðrir sjá sóknarfæri. Í félagsheimilinu Brún í Bæjarsveit var ég spurð að því af góðum bónda, sem vill reyndar svo til að er náskyldur frændi minn: Hvort ég gæti staðið við það sem ég hef áður sagt – að tryggt yrði að hér á Íslandi gæti áfram þrifist blómlegur landbúnaður? Já – svarið er já. Því ég heyri og skil þessar áhyggjur – og ég mun gera það að algjöru forgangsatriði í samningaviðræðum við Evrópusambandið, ef til þeirra kemur, að tryggja að ásættanleg niðurstaða náist fyrir íslenskan landbúnað. Það skiptir mig persónulega máli og það skiptir máli fyrir Ísland allt.

VI.
Á hinn bóginn heyrðust líka áhyggjur fjölda fólks á þessum hlustunarfundum af hagsmunum Íslands af óróatímum í alþjóðamálum. Þegar stórveldi beita tollum sem vopni til að koma fram vilja sínum – þegar stórveldi í okkar heimshluta herjar grimmilegt árásarstríð á hendur nágrannaríki til að brjóta það á bak aftur – þegar virðing stórvelda fyrir alþjóðalögum virðist fara dvínandi frekar en hitt – þá veldur það áhyggjum víða. Enda er það ekki nema von. Sjálfstæði Íslands hefur alltaf grundvallast á virðingu fyrir alþjóðalögum og landamærum – og hagsæld okkar byggir að verulegu leyti á frjálsum viðskiptum við okkar nánustu vinaþjóðir.

Ég hef sagt: Við skulum ekki hræðast. En okkur ber skylda til að hafa augun opin og horfa út í heim. Og horfum á heiminn eins og hann er og hvernig hann þróast, ekki eins og hann var eða hvernig við vildum að hann hefði þróast.

VII.
Kæru landsmenn.

Höfum það hugfast að Ísland væri aldeilis ekki á þeim stað sem við erum í dag – ef að fyrri kynslóðir hefðu látið duga að huga að áhyggjum sínum, og látið tækifærin ganga úr greipum þegar þau gáfust.

Það hefur ekki verið íslenska leiðin í utanríkismálum. Þvert á móti. Við Íslendingar kunnum að sigla vindinn. Við erum stórhuga þjóð. Við grípum tækifærin þegar þau gefast. Við leitum lausna og göngum til samninga. Enda höfum við gert góða samninga í gegnum tíðina – til að tryggja hagsmuni Íslands.

Þess vegna verðum við að spyrja okkur: Hver eru tækifærin sem við stöndum frammi fyrir núna?

* * *

Ísland er í sterkri stöðu. Og hvert sem maður kemur – á hverjum einasta hlustunarfundi – hvort sem var til sjávar eða sveita eða hér á suðvesturhorninu þá hafa sömu spurningar brunnið á vörum fólks. Um tækifærin sem geta falist í aðild Íslands að Evrópusambandinu fyrir efnahag venjulegs fólks í landinu og minni fyrirtækja.

Lækka vextir? Lækkar verðið í bankanum? Eykst samkeppnin?

Þetta eru spurningar sem koma alls staðar fram í umræðunni.

Getum við opnað atvinnulífið og hrist aðeins upp í kerfinu? Til að það virki betur fyrir venjulegt fólk.

Getur verið að besta leiðin fyrir Ísland til að auka framleiðni og hagvöxt sé einmitt sú að dýpka þetta viðskiptasamband sem við eigum við eina stærstu efnahagsblokk í heiminum? Og tryggja tollfrelsi á okkar mikilvægasta markaðssvæði – í stað þess að eiga það á hættu að klemmast á milli stórvelda á tímum tolla og hafta í viðskiptum.

Þetta eru risastór hagsmunamál fyrir almenna Íslendinga. Og ég tel að svörin við öllum þessum spurningum sé skýrt: já – við getum hrist upp í kerfinu, opnað atvinnulífið, aukið samkeppni; já – við getum stuðlað að lægra verði, lægri vöxtum og meiri stöðugleika; já – við getum það  – en til þess þarf kjark og vilja til ganga saman til samninga fyrir Ísland.

Og þetta eru ekki einhverjar smástærðir í bókhaldinu hjá flestum heimilum og fyrirtækjum.

Ég segi: Hugsum stórt, höfum kjark og stefnum hátt. Sækjum góðan samning fyrir Ísland og sjáum svo til – við getum það vel – og við höfum gert þetta áður með frábærum árangri fyrir land og þjóð.

Lokum ekki augunum fyrir tækifærunum. Sjáum samninginn.

VIII. 
Kæru landsmenn.

Ísland er frjálst og fullvalda ríki. Og síðan lýðveldið var stofnað, 17. júní 1944, þá hefur utanríkisstefna Íslands alltaf falið það í sér að við nýtum frelsi okkar og fullveldi. Við nýtum sjálfsákvörðunaréttinn til að grípa tækifærin sem gefast og tryggja hagsmuni Íslands.

Þetta gerðum við sem eitt af stofnríkjum NATO. Og í þorskastríðunum – þegar við stóðum fast á rétti okkar á grundvelli alþjóðalega. Seinna þegar við gengum í Fríverslunarsamtök Evrópu. Og síðast en ekki síst þegar við skrifuðum undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið.

Allir þessir sigrar útheimtu kjark, vinnu og virka hagsmunabaráttu fyrir Ísland. Enginn af þessum sigrum var óumdeildur í samfélaginu þá. Og það hefur alltaf verið í mörg að horn að líta fyrir stjórnvöld á hverjum tíma.

En aftur og aftur höfum við stigið stór skref með aukinni alþjóðlegri samvinnu – til að styrkja Ísland.

* * *

Sagan kennir okkur þetta: Fullveldi Íslands er ekki safngripur sem við geymum inn í skáp á meðan við einöngrum okkur frá umheiminum.

Fullveldið er lifandi afl sem við treystum okkur til að nýta í þágu Íslands þegar færi gefst – meðal annars til að standa frammi fyrir og starfa með öðrum fullvalda ríkjum. Því annars er það lítils virði. Og þannig höfum við náð gríðarlegum árangri í alþjóðlegu samstarfi á síðustu árum og áratugum.

Eins og Sveinn Björnsson, fyrsti forseti Íslands, benti á þá er augljóst að „þótt fullveðja maður feli öðrum umboð til einhvers, þá heldur hann áfram að vera fullveðja“. Og það sama gildir um fullvalda þjóð – sem ákveður sjálf að undirgangast alþjóðlegar skuldbindingar eða að gera það ekki. Þó við göngumst undir skuldbindingar, til að bæta eigin hag, þá breytir slíkt engu um það að Ísland verður áfram frjálst og fullvalda ríki. Við höldum traustataki í sjálfstæði okkar og nýtum það til góðs. Og við munum hér eftir sem hingað til eiga síðasta orðið og bera alla ábyrgð á eigin ákvörðunum og árangri.

IX.
Góðir Íslendingar. Þjóðin ræður. Það er svo einfalt. Þann 29. ágúst verður það fólkið í landinu sem vísar veginn. Ekki flokkarnir, ekki höfðingjarnir, ekki álitsgjafarnir. Ekki fyrrverandi eða núverandi stjórnmálaforingjar. Ekki gamla valdakerfið, þeir sem eiga mest og þykjast alltaf vita best.

Heldur þú, þið og hvert og eitt okkar. Þannig virkar þjóðaratkvæðið.

Í mínum huga er þetta einstakt tækifæri.

En það mikilvægasta af öllu er að við mætum og kjósum og látum ekki aðra ákveða þetta fyrir okkur.

* * *

Hvernig sem fer – þá er ég þess fullviss að við lendum standandi eftir þessa þjóðaratkvæðagreiðslu, jafnvel hlaupandi, og með skýrari sýn á framtíðina í okkar frábæra landi – eftir samtal síðustu vikna og hagsmunamat í breyttum heimi. Í öllu falli getum við fagnað því að lýðræðið lifir góðu lífi á Íslandi.

Ríkisstjórnin lofaði að fara þessa leið. Við treystum þjóðinni. Og ég er stolt af því að láta verkin tala.

Látum ekki kljúfa okkur. Látum ekki rífa okkur niður. Höldum áfram að byggja Ísland með samstöðu, virðingu og væntumþykju hvert fyrir öðru. Því þannig verðum við áfram ein þjóð í einu landi.

Takk aftur, til hamingju og áfram Ísland!

Ræða Kristrúnar Frostadóttur forsætisráðherra í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna við Evrópusambandið. Flutt í Austurbæjarbíó 26. ágúst eftir hlustunarfundi um land allt.

Ræða Kristrúnar um þjóðaratkvæði: „Þjóðin ræður – ekki gamla valdakerfið“

Það felast mikil lífsgæði í aðgangi að slíkri auðlind. Við eðlilegar aðstæður ætti Kópavogslækurinn sömuleiðis að vera auðlind til útiveru en lengi hefur loðað við lækinn að hann sé óheilsusamur vegna mengunar. Þrátt fyrir að við lækinn sjáist oft börn að leik hafa reglulega verið fluttar fréttir af mengun lækjarins, nú síðast í júní þar sem sagt var frá mikilli olíumengun. Af því tilefni lögðu fulltrúar Samfylkingar í skipulags- og umhverfisráði Kópavogs fram fyrirspurn þar sem spurt var út í mælingar á vatnsgæðum og áætlanir um úrbætur.

Á fundi ráðsins í vikunni bárust greinargóð svör frá Umhverfissviði Kópavogsbæjar. Nýjustu heildstæðu upplýsingar um ástand lækjarins eru sjö ára gamlar, frá árunum 2019 til 2020. Niðurstaða þeirra var að sex vöktuð efni greindust yfir viðmiðunarmörkum og er ein slík mæling nægjanleg til að efnafræðilegt ástand lækjarins sé metið slæmt. Um er að ræða þrávirk efni sem eru ýmist eitruð, krabbameinsvaldandi eða geta valdið stökkbreytingum í frumum og eiga það flest sameiginlegt að safnast upp í mannslíkamanum. Heilbrigðiseftirlitið tekur jafnframt reglulegar stikkprufur til mælingar á saurgerlum og hefur greinst viðvarandi skólpmengun í læknum. Í nær öllum mælingum hafa saurgerlar mælst yfir ásættanlegum mörkum.

Þetta vandamál er ekki nýtt af nálinni. Í fjölda ára hefur vitneskja um það að lækurinn sé mengaður verið til staðar en lítið verið um aðgerðir. Ekki er ljóst að öllu leyti hvað veldur menguninni. Sumt á sér eðlilegar skýringar, t.d. að spilliefni skolist frá götu með regnvatni í lækinn og væri létt leyst með settjörnum. Annað alvarlegra og ekki eins auðleysanlegt er sú staðreynd að það fyrirfinnast rangtengingar í fráveitukerfi bæjarins sem leiðir til þess að óhreinsað skólp berst í lækinn.

Samfylkingin lætur ekki sitt eftir sitja heldur leggur höfuðáherslu á að hreinsun Kópavogslækjar verði sett í forgang. Grípa þarf til markvissari aðgerða til að rekja uppruna mengunar og þegar uppruninn er ljós má ekki hika við að grípa strax til aðgerða. Vinna við gerð deiliskipulags til að setja upp settjarnir í læknum hefur staðið yfir um nokkurt skeið en henni þarf að flýta. Meta þarf hvar sé þörf á efnagildrum eða öðrum lausnum og ráðast þarf í uppsetningu þeirra án tafar. Að þessu munum við vinna í bæjarstjórn.

Það má öllum vera ljóst að við þetta ástand verður ekki unað. Við Kópavogslæk er fjölbreytt barnastarf og algengt er að farið sé í ferðir í Kópavogsdal með barnahópum. Kópavogsdalurinn er jafnframt vinsæll fyrir fjölskylduferðir. Þangað til brugðist hefur verið við með afgerandi hætti og mælingar á vatnsgæðum eru komnar í ásættanlegt horf þarf að setja upp merkingar meðfram Kópavogslæk sem vara grunlausa við mengun lækjarins. Kópavogsbæ er ekki stætt á að gera ekkert meðan börn leika sér í læknum og veiða síli í skólpi.

Það er óheppilegt að Kópavogslækurinn hafi mengast en óforsvaranlegt að ekki sé gripið til afdráttarlausari aðgerða þegar mengunin hefur verið þrálát í fleiri ár. Það hefur ekki skort á getu bæjarins til aðgerða heldur á pólitískan vilja til að forgangsraða verkefninu. Samfylkingin í Kópavogi er tilbúin til að greiða götur aðgerða eftir allt of langa bið.

Kópavogsdalurinn er einstök náttúruperla í miðju höfuðborgarsvæðisins. 

Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra býður til lýðræðisfögnuðar í Austurbæ í Reykjavík miðvikudaginn 26. ágúst. Húsið opnar kl. 17:00 og viðburðurinn hefst kl. 17:30.

Kristrún flytur lokaskilaboð til þjóðarinnar eftir fjölda hlustunarfunda um hagsmuni Íslands. Bríet tekur lagið og Bergur Ebbi Benediktsson leiðir samtal við salinn.

Fögnum lýðræðinu. Mætum og kjósum. Þjóðin ræður.

Þjóðin ræður: Lýðræðisfögnuður með Kristrúnu

Leit um „��"

3397 niðurstöður fundust við leit að „��"

Póstlisti Samfylkingarinnar

Samfylkingin

Flokkurinn

Flýtileiðir

Um Samfylkinguna

Vertu í bandi:

Leit um „���������������������������������������������������"

3397 niðurstöður fundust við leit að „���������������������������������������������������"