Þjóðaratkvæðagreiðslan 29. ágúst snýst aftur á móti um það hvort teknar verði upp aðildarviðræður við Evrópusambandið á nýjan leik. Ekki er verið að kjósa um aðild að ESB í þessari atkvæðagreiðslu. Verði það niðurstaða kjósenda að hefja á ný aðildarviðræður þá munu formlegar aðildarviðræður fara í gang. Leiði þær viðræður til þess að samningar náist þá verður aðildarsamningur lagður fyrir þjóðina í annarri þjóðaratkvæðagreiðslu og sú atkvæðagreiðsla mun þá snúast um inngöngu í ESB.

Þessi einföldu sannindi er mikilvægt að árétta vegna þess að margir talsmenn nei hreyfingarinnar og sérhagsmunaafla í landinu hafa reynt að flækja málið og reynt að stilla því upp með þeim hætti að atkvæðagreiðslan núna í ágúst snúist um inngöngu í ESB. Svo er alls ekki og mikilvægt að halda því til haga svo kjósendur nýti atkvæði sitt á réttum forsendum 29. ágúst.

Í umræðunni hefur því m.a. verið haldið fram að ekki verði aftur snúið þegar aðildarumsókn hefur verið lögð fram og að aðildarviðræðunum fylgi aðlögun að regluverki ESB. Lengst gekk þó fyrrverandi forseti lýðveldisins, Ólafur Ragnar Grímsson, þegar hann reyndi að grafa undan þjóðaratkvæðagreiðslunni 29. ágúst með því að halda því fram að engin trygging væri fyrir því að seinni kosningin um aðildarsamning myndi fara fram. Hér er langt gengið í áróðursstríðinu og látið að því liggja að ákveðnir stjórnmálamenn séu svo bíræfnir að þeir muni troða landinu inn í ESB fram hjá þjóðarvija – hvað sem tautar og raular.

Ákvörðun um inngöngu er í höndum þjóðarinnar

Engin þessar fullyrðinga stenst nokkra skoðun. Ekkert ríki hefur gengið í ESB nema að undangenginni þjóðaraktvæðagreiðslu og þjóðarvilji hafi legið ljós fyrir. Norðmenn hafa tvisvar fellt aðildarsamning í þjóðaratkvæðagreiðslu og Bretar, aðildarþjóð frá 1973, samþykktu í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 2016 að ganga úr ESB sem raungerðist svo að lokum árið 2020. Engum heilvita stjórnmálamanni dettur það til hugar að bera ekki endanlegan aðildarsamning undir þjóðina. Þetta sýnir svo ekki verður um villst að endanleg ákvörðun um inngöngu í ESB er í höndum þjóðarinnar eins og tilfellið er hjá öllum 27 fullvalda ríkjum Evrópusambandsins og Íslandi og Noregi.

Nýtum því tækifærið 29. ágúst og samþykkjum að fara í aðildarviðræður. Könnum það til fulls hvort full aðild færi okkur eitthvað umfram aukaaðildina að ESB í gegnum EES samninginn. Það verður ekki gert nema að fá allar staðreyndir á borðið í gegnum aðildarviðræður og í kjölfarið með aðildarsamningi sem lagður verður fyrir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Segjum því já 29. ágúst – til að sjá!

Greinin birtist á visi.is 17. ágúst 2026. 

Endanleg ákvörðun um inngöngu Íslands í Evrópusambandið er í höndum þjóðarinnar. Það hefur alltaf legið fyrir. 

Nú á þjóðin leik – já til að sjá 29. ágúst

Þessa dagana er rekin vel fjármögnuð auglýsingaherferð þar sem reynt er að telja fólki trú um að við missum forræði yfir auðlindum okkar ef teknar verða upp aðildarviðræður við Evrópusambandið.

Það er eðlilegt að tekist sé hraustlega á í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu og að stór orð séu látin falla í hita leiksins. En það slær mann illa þegar fjársterk öfl virðast ala skipulega á ótta með málflutningi sem ekki á sér stoð í raunveruleikanum.

Sem ráðherra orkumála finnst mér rétt að koma eftirfarandi staðreyndum á framfæri:

Það er viðurkennd grundvallarregla í þjóðarétti að ríki fara sjálf með varanlegt forræði yfir náttúruauðlindum sínum. Í þessu felst að ákvörðunarvald um eignarhald og nýtingu auðlinda liggur hjá hverju ríki fyrir sig.

Yfirráð yfir orkuauðlindum í aðildarríkjum Evrópusambandsins eru í höndum aðildarríkjanna sjálfra samkvæmt grunnreglum sambandsins.

Í 194. gr. sáttmálans um starfshætti Evrópusambandsins stendur skýrum stöfum að ákvarðanir um skilyrði fyrir nýtingu orkuauðlinda, val milli mismunandi orkugjafa og almenna uppbyggingu orkuframboðs liggi hjá aðildarríkjunum sjálfum, ekki hjá stofnunum Evrópusambandsins.

Í 192. gr. sama sáttmála er að finna sérstaka varúðarreglu um að ráðstafanir sem hafa veruleg áhrif á val ríkis milli orkugjafa eða almenna uppbyggingu orkuframboðs þurfi almennt einróma samþykki ríkja í ráðherraráði Evrópusambandsins.

Þá segir í 345. gr. sáttmálans að reglur um skipan eignaréttar liggi hjá aðildarríkjunum sjálfum, sem þýðir að þeim er í sjálfsvald sett hvort auðlindir og fyrirtæki sem nýta auðlindir séu í opinberri eigu, einkaeigu eða blönduðu eignarhaldi.

Ísland hefur þegar tekið upp meginhluta orkulöggjafar Evrópusambandsins í gegnum EES-samninginn og reglur ESB um fjórfrelsið, samkeppni og ríkisstyrki gilda nú þegar um íslenskan raforkumarkað á grundvelli EES-samningsins. Innganga Íslands í ESB hefði því óveruleg áhrif á umgjörð orkumála hér á landi.

Evrópusambandið hefur engar heimildir til þess að knýja á um lagningu sæstrengs milli aðildarríkja. Ekkert í lögum eða dómaframkvæmd gefur tilefni til að draga slíka ályktun. Þetta var skoðað rækilega í umræðunni um þriðja orkupakkann fyrir nokkrum árum, fjöldi sérfræðinga kallaður til og niðurstaðan var afgerandi: sama hvort horft er til EES-samningsins eða reglna Evrópusambandsins, þá liggur valdið hjá okkur sjálfum.

Með því að hefja viðræður við Evrópusambandið er ekkert vald framselt og engar ákvarðanir teknar um forræði yfir auðlindum. Tilgangur viðræðna er að leiða í ljós hvernig samningur stendur Íslandi til boða, hvaða undanþágur eða sérlausnir koma til greina og hvort full aðild að Evrópusambandinu þjóni heildarhagsmunum Íslands. Enginn aðildarsamningur tekur gildi nema að hann verði samþykktur af þjóðinni í annarri þjóðaratkvæðagreiðslu.

Íslendingar eru stolt fullvalda þjóð og forræði Íslands yfir orkuauðlindum er óumsemjanlegt. Leyfum engum að telja okkur trú um annað.

Greinin birtist á visi.is 25. ágúst 2026. 

Hræðsluáróður og stað­reyndir um orku­auðlindir

Kannanir hafa sýnt að almennt er meiri stuðningur við áframhaldandi viðræður á höfuðborgarsvæðinu, en minni stuðningur í landsbyggðunum.

Það er skiljanlegt að meira sé um nei-sinna á þeim svæðum á landinu þar sem hærra hlutfall starfar í sjávarútvegi og landbúnaði, en það eru þeir atvinnuvegir sem mest óvissa liggur fyrir um þegar kemur að samningi við ESB.

Góð vísa er þó aldrei of oft kveðin og vert er að minna kjósendur landsins á að í ágúst er aðeins verið að kjósa um að hefja aðildarviðræður á ný, ekki að ganga í Evrópusambandið. Það er aðeins ein leið að vita hvað myndi felast í samningi við ESB hvað varðar þessar atvinnugreinar, og það er með því að semja og fá svo að sjá samning.

Óhætt er að mæla með nýlegri greiningu Þórodds Bjarnasonar á mögulegum áhrifum ESB-aðildar á landsbyggðirnar. Hann bendir á að ljóst er að talsvert meiri fjármunum yrði varið til byggðamála ef Ísland yrði aðili að Evrópusambandinu, þar sem hvati sé til þess að auka við féð sem fer til byggðamála til þess að fá mótframlag frá ESB. Þóroddur lýsir því að ef farið yrði í aðildarviðræður og Ísland væri tilbúið að auka framlög sín til byggðamála úr tveimur milljörðum og upp í um 6 milljarða á ári gæti það leitt til fimmföldunar á heildarframlagi til málaflokksins í 9-10 milljarða á ári. Hins vegar segir Þóroddur óljóst hvort pólitískur vilji sé til þess – en hvatarnir eru til staðar.

Við sem búum í landsbyggðunum viljum að Ísland vaxi og eflist. Við vitum hvaða stuðningur er í boði í núverandi umhverfi, en ég vil að við höfum kjark til að sjá hvort landsbyggðirnar geti blómstrað enn betur innan Evrópusambandsins. Segjum já 29. ágúst og sjáum hvað landsbyggðunum býðst!

Höfundur er varaþingmaður Samfylkingarinnar í Norðausturkjördæmi.

Þann 29. ágúst næstkomandi býðst landsmönnum einstakt lýðræðislegt tækifæri til að ákveða hvort við viljum halda áfram aðildarviðræðum við Evrópusambandið.

Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra heldur hlustunarfundi um hagsmuni Íslands vítt um land í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður við Evrópusambandið. Verið hjartanlega velkomin í morgunkaffi með Kristrúnu í Löngubúð á Djúpavogi kl. 8:30 fimmtudaginn 13. ágúst.

Forsætisráðherra vill hlusta á ólík sjónarmið og bjóða upp á heiðarlegt samtal um hagsmuni Íslands.

Hvar sérð þú tækifæri fyrir Ísland? Hvað veldur þér áhyggjum? Hvernig vilt þú að unnið verði með niðurstöður þjóðaratkvæðagreiðslunnar 29. ágúst?

Kristrún á Djúpavogi: Hlustunarfundur um hagsmuni Íslands

Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra heldur hlustunarfundi um hagsmuni Íslands vítt um land í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður við Evrópusambandið. Verið hjartanlega velkomin á súpufund með Kristrúnu í Verbúðinni á Patreksfirði kl. 12:00 þriðjudaginn 18. ágúst.

Kristrún á Patreksfirði: Hlustunarfundur um hagsmuni Íslands

Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra heldur hlustunarfundi um hagsmuni Íslands vítt um land í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður við Evrópusambandið. Verið hjartanlega velkomin í kvöldspjall með Kristrúnu í anddyri Salarins í Kópavogi kl. 20:00 mánudaginn 24. ágúst.

Kristrún í Kópavogi: Hlustunarfundur um hagsmuni Íslands

Samfylkingin fagnar auknum fjölbreytileika íslensks samfélags og leggur áherslu á mikilvægi inngildingar til að aðfluttir landsmenn njóti jafnræðis á við aðra íbúa. Framlag innflytjenda hefur skilað miklum efnahagslegum og samfélagslegum verðmætum á Íslandi. Farsæl inngilding er lykilatriði til að innflytjendur þekki réttindi sín og skyldur, hafi aðgang að almannagæðum til jafns við aðra íbúa og geti verið virkir þátttakendur í þjóðfélaginu og lýðræðinu. Sértækar aðgerðir til að jafna aðstöðumun aðfluttra og innfæddra eru því fjárfesting til framtíðar sem skilar auknum félagslegum hreyfanleika og jöfnuði. Sérstaklega þarf að huga að þörfum og jöfnun aðstöðumunar bæði barna og foreldra í skóla- og frístundastarfi. Mikilvægt er að hafa inngildingu og samráð við íbúa af erlendum uppruna að leiðarljósi í stefnumótun og við endurskoðun opinberrar þjónustu með það að markmiði að mæta betur mismunandi þörfum og efla vitneskju þeirra um réttindi sín og aðgang að opinberri þjónustu.

Samfylkingin leggur áherslu á að koma í veg fyrir að til verði erlend undirstétt á Íslandi sem býr við verri stöðu, aðbúnað og launakjör en aðrir. Til að svo geti orðið þarf að innleiða menntastefnu sem jafnar aðstöðumun barna og atvinnustefnu sem stendur undir lífvænlegum kjörum. Taka verður fast á félagslegum undirboðum á vinnumarkaði, vinna gegn launamun  og ryðja úr vegi hindrunum sem innflytjendur verða fyrir, jafnt á almennum vinnumarkaði og hjá hinu opinbera, við að finna vinnu við sitt hæfi.

Það þarf að gera með því að liðka fyrir náms- og atvinnuþátttöku innflytjenda og stuðla að því að menntun þeirra, færni og reynsla fáist viðurkennd og sé bæði metin til námseininga og launa. Gera þarf raun- og starfsfærnimat í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins aðgengilegra fyrir fólk af erlendum uppruna og auka möguleika þess að fá vottorð sem gilda á vinnumarkaði til að bæta launalega samningsstöðu sína.

Tryggja þarf að launafólk af erlendum uppruna njóti sömu réttinda og verndar og innfæddir á vinnu- og húsnæðismarkaði svo að það sé ekki útsett fyrir brotastarfsemi. Jafnframt þarf beittari refsi- og verndarúrræði þegar launafólk verður fyrir launaþjófnaði, vinnumansali og annars konar misnotkun, þar á meðal kynferðislegri áreitni og ofbeldi.

Mikilvægt er íslenska verði áfram samskiptamál þorra landsmanna. Samfylkingin vill opna fyrir þátttöku allra í íslensku málsamfélagi. Til þess þarf átak til að snúa við þeirri þróun að hópar innflytjenda séu einangraðir frá íslenskumælandi samfélagi og hafi litla möguleika eða hvata til að læra íslensku. Íslenskukennsla á að vera aðgengileg bæði vinnandi fólki og einstaklingum án atvinnu á fjölbreyttu formi sem tekur mið af mismunandi aðstæðum og þörfum fólks, þar á meðal foreldraskyldum. Hið opinbera þarf í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins að koma að greiðslu fyrir íslenskunámskeið. Jafnframt þarf að auka námsframboð fyrir fólk sem talar ekki íslensku bæði á framhalds- og háskólastigi, ekki síst á sviði starfs-, iðn- og tæknináms.

Samfylkingin vill fara í markvissar aðgerðir til að vinna gegn andúð, fordómum og hatursorðræðu sem á rætur að rekja til útilokandi þjóðernishyggju og tryggja þar með að aðflutt fólk upplifi sig velkomið og öruggt á Íslandi.

Flóttafólk og umsækjendur um alþjóðlega vernd

Samfylkingin vill koma til móts við fólk sem leggur á flótta undan ofsóknum, stríðsátökum og öðrum áföllum af mannavöldum eða náttúruhamförum út frá grunngildum jafnaðarstefnunnar með mannúð og virðingu fyrir mannréttindum að leiðarljósi.

Samfylkingin styður móttöku flóttafólks til endurbúsetu í samvinnu við Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna (kvótaflóttafólk) með sérstakri áherslu á hópa sem eru útsettir fyrir mismunun, ofbeldi og jaðarsetningu í heimalandinu.

Samfylkingin leggur jafnframt áherslu á að virða þjóðréttarlegar skuldbindingar Íslands, reglugerðir Evrópusambandsins sem ná til Íslands, tilmæli Flóttamannaaðstoðar Sameinuðu þjóðanna og fyrirmyndir annars staðar frá sem samræmast grunngildum jafnaðarstefnunnnar.

Bæta þarf málsmeðferð umsókna um alþjóðlega vernd  til að tryggja skjóarii afgreiðslu mála og örugga brottvísun þeirra sem er synjað, og hag þeirra sem eiga rétt á dvalarleyfi hér á landi enda stuðlar styttri biðtími að minni kostnaði og farsælli inngildingu. Mikilvægt er að tekið sé tillit til þarfa og aðstæðna barna í samræmi við Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem lögfestur var hérlendis að frumkvæði Samfylkingarinnar. Þá leggur Samfylkingin áherslu á réttaröryggi og mannhelgi umsækjenda um alþjóðlega vernd og þeirra sem hafa fengið synjun, þ.m.t. einstaklinga í umborinni dvöl, og leggst gegn varðhaldsvistun nema í undantekningartilvikum þegar nauðsyn ber til og engin önnur úrræði duga.

Efla þarf innviði og verklag hins opinbera móttökukerfis flóttafólks, bæði fullorðinna einstaklinga, foreldra og barna, í virku samráði og samstarfi milli stofnana ríkis og sveitarfélaga sem og félagasamtaka. 

Samfylkingin telur réttað öll sveitarfélög geri samning við ríkið um samræmda móttöku flóttafólks og að réttindi flóttafólks og upplýsingagjöf sé samræmd þvert á sveitarfélög til að fyrirbyggja mismunun  á grundvelli búsetu.

Mikilvægt er að virða rétt flóttafólks til fjölskyldusameiningar í samræmi við tilmæli Flóttamannaaðstoðar Sameinuðu þjóðanna. Jafn mikilvægt er að flóttafólk, sem hefur fengið fjölskyldusameiningu samþykkta, hljóti skilvirka aðstoð við að koma fjölskyldu sinni í öruggt skjól og inngildingu. 

Í þeim tilvikum sem einstaklingar með alþjóðlega vernd hafa hlotið dóm fyrir alvarleg afbrot, eru taldir hættulegir umhverfi sínu eða ógn við öryggi ríkisins skal heimilt að afturkalla verndina og brottvísa svo framarlega sem það samræmist alþjóðleglegum mannréttindaskuldbindingum Íslands.

Inngilding fólks af erlendum uppruna

Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra býður til lýðræðisfögnuðar í Austurbæ í Reykjavík miðvikudaginn 26. ágúst. Húsið opnar kl. 17:00 og viðburðurinn hefst kl. 17:30.

Kristrún flytur lokaskilaboð til þjóðarinnar eftir fjölda hlustunarfunda um hagsmuni Íslands. Bríet tekur lagið og Bergur Ebbi Benediktsson leiðir samtal við salinn.

Fögnum lýðræðinu. Mætum og kjósum. Þjóðin ræður.

Þjóðin ræður: Lýðræðisfögnuður með Kristrúnu

Lægri vextir, stöðugra verðlag og lægri framfærslukostnaður skipta heimili og fyrirtæki miklu máli. Það er því ekki skrýtið að þau mál séu fyrirferðarmikil í umræðunni um Evrópusambandið. Íslendingar borga hæstu vexti í Evrópu og við borgum mest fyrir matarkörfuna í annars frábæru landi. Já, þetta eru sterk rök fyrir því að segja JÁ í þjóðaratkvæðagreiðslunni 29. ágúst nk.

Í umræðunni um mögulega aðild Íslands að Evrópusambandinu hefur mikið verið rætt um efnahagsmál, fullveldi, sjávarútveg og landbúnað. Það er eðlilegt. Allt skiptir þetta máli. En minna hefur farið fyrir einu stærsta framtíðarmáli þjóðarinnar; byggðamálum.

Þar gætu þó falist veruleg tækifæri fyrir Ísland.

Byggðaáætlunin okkar er sannarlega ágæt til síns brúks og mörg áhugaverð verkefni hafa sprottið úr henni. En við verðum líka að þora að segja það upphátt: Íslensk byggðastefna er bitlaus þegar byggðir standa frammi fyrir raunverulegum áskorunum, atvinnubresti og langvarandi fólksfækkun.

Alltof oft er svarið að setja á laggirnar starfshóp. Stundum er lausnin tímabundnir styrkir. Svo er það auðvitað byggðakvótinn. Til hans er oft gripið sem skammtímaúrræðis þegar byggð stendur höllum fæti.

Sú aðgerð ver vissulega einhver störf í sjávarútvegi. Skjótvirk leið sem breytir ekki samfélögum eða þróar atvinnuhætti. Byggðakvótinn viðheldur núverandi stöðu þó að hann skipti svo sannanlega máli. Byggðakvótinn byggir ekki upp nýjar atvinnugreinar, laðar ekki sjálfkrafa ungt fólk heim og skapar ekki nýjan grundvöll fyrir framtíðina.

Sjálf hef ég starfað í atvinnu- og byggðaþróun til fjölda ára. Mín reynsla er: Það skortir ekki vilja í byggðunum. Það skortir ekki hugmyndir. Það skortir ekki fólk sem vill láta hlutina gerast. Það sem skortir eru öflugri verkfæri, meiri langtímahugsun og raunverulegt fjármagn til að takast á við snúna stöðu.

ESB rekur öfluga samheldnistefnu, það sem við myndum í daglegu tali kalla byggðastefnu. Markmið hennar er meðal annars að draga úr efnahagslegum, félagslegum og landfræðilegum mun milli svæða. Þar er sérstaklega horft til dreifbýlli svæða, eysvæða og svæða sem búa við alvarlega og varanlega náttúrulega eða lýðfræðilega annmarka.

Þessi lýsing ætti að hljóma kunnuglega fyrir Íslendingum.

Við erum fámenn þjóð í stóru landi. Við búum við langar vegalengdir, dreifða byggð, viðkvæma innviði og samfélög sem geta orðið mjög berskjölduð þegar atvinnulíf breytist hratt. Fyrir slíkt land skiptir máli að hafa fleiri verkfæri en þau sem íslensk stjórnvöld hafa hingað til sett í forgang.

Evrópski byggðaþróunarsjóðurinn, ERDF, styður meðal annars nýsköpun, samkeppnishæfni fyrirtækja, atvinnuuppbyggingu, stafræna innviði, orkuskipti og þróun dreifðra byggða. Í núverandi kerfi er sérstakt markmið sjóðsins tileinkað samþættri þróun dreifbýlis og strandsvæða. Slík verkfæri gætu nýst íslenskum byggðum til að byggja upp fjölbreyttari atvinnugrunn, styrkja innviði og tengja betur saman opinbera fjárfestingu, atvinnulíf, menntun og rannsóknir.

Fyrir Ísland gæti þetta skapað tækifæri til að efla fjárfestingar í atvinnuþróun utan höfuðborgarsvæðisins, ekki með því að allir staðir geri það sama, heldur með því að hver landshluti og hvert samfélag byggi á eigin styrkleikum.

Landbúnaðarstefna ESB snýst ekki aðeins um framleiðslu matvæla. Sameiginlega landbúnaðarstefnan, CAP, hefur einnig sterka tengingu við þróun dreifbýlis. Markmiðið er meðal annars að skapa störf, efla staðbundin hagkerfi, bæta innviði, stuðla að nýliðun og tryggja sjálfbæra nýtingu náttúruauðlinda.

Þetta gæti haft sérstaka þýðingu fyrir íslenskar sveitir.

Þess vegna myndi ég óska að samtök bænda kæmu sterk inn með stjórnvöldum í samningaviðræður við ESB. Markmiðið á að vera skýrt: Að finna lausnir sem styðja við íslenskan landbúnað, tryggja fæðuöryggi og opna farveg fyrir nýsköpun og framþróun í greininni.

Um eitt ættum við að geta verið sammála: Staða bænda er erfið og núverandi kerfi hefur ekki skilað nægilega sterkri framtíðarsýn.

Fyrirsjáanlegri byggðastefna til lengri tíma

Ávinningurinn af evrópskri byggðastefnu snýst ekki eingöngu um meiri peninga. Hann snýst líka um vinnubrögð.

ESB vinnur með langtímaáætlanir þar sem aðildarríki og sambandið semja um markmið, forgangsröðun og fjármögnun til nokkurra ára í senn. Slík nálgun getur skapað meiri fyrirsjáanleika en þegar byggðaverkefni eru að stórum hluta háð árlegum fjárlögum og pólitískri forgangsröðun hverju sinni. Íslensk byggðastefna þarf einmitt á þessu að halda; meiri festu, skýrari markmiðum, öflugri fjármögnun og sterkari tengingu milli ríkis, sveitarfélaga, atvinnulífs og heimafólks.

Innganga í ESB myndi ekki sjálfkrafa leysa byggðavanda Íslands. Það væri rangt að halda því fram. Aðgangur að sjóðum, fjárhæðir og útfærslur myndu ráðast af reglum ESB, samningsniðurstöðu og því hversu sterkt Ísland færi inn í slíkar viðræður.

En einmitt þess vegna skiptir máli að Ísland fari inn í þá umræðu með skýr byggðapólitísk markmið.

Förum inn í samningaviðræður við ESB með sjálfstraust og setjum markið hátt. Hvað viljum við fá út úr samningaviðræðum fyrir byggðir landsins? Hvernig tryggjum við stöðu strjálbýlla, norðlægra og fámennra svæða? Hvaða verkfæri viljum við hafa til að styðja samfélög sem þurfa að takast á við breytingar?

Byggðir landsins þurfa fleiri tækifæri

Við þurfum byggðastefnu sem gerir meira en að bregðast við þegar skaðinn er skeður. Við þurfum byggðastefnu sem horfir fram á við, styður fólk sem vill skapa störf, styrkir samfélög sem búa yfir sérstöðu og gefur landshlutum raunverulegt svigrúm til að móta eigin framtíð.

ESB-aðild leysir ekki allar áskoranir okkar í byggðaþróun. En hún gæti fært okkur fleiri verkfæri í kistuna. Hún gæti opnað nýja möguleika fyrir íslenskar byggðir og hún gæti styrkt þá langtímahugsun sem okkur hefur allt of oft skort.

Fyrir strjálbýlt land eins og Ísland ætti þetta að vera sjálfsagður hluti umræðunnar um Evrópusambandið. Þess vegna segi ég já!

Greinin birtist á visi.is 24. ágúst 2026. 

Já við fleiri verk­færum fyrir byggðir landsins

Eitt frægasta dæmið um villandi pólitísk skilaboð í Brexit-herferðinni árið 2016 var rauða rútan sem Vote Leave, bresku útgáfunnar af Áfram Ísland-félagsskapnum, sem á stóð: „We send the EU £350 million a week. Let’s fund our NHS instead.“ Skilaboðin voru einföld og áhrifarík: Bretar gætu hætt að senda 350 milljónir punda á viku til Brussel og varið peningunum þess í stað í heilbrigðiskerfið. Þau voru líka lygi.

Talan byggði á greiðsluskyldu Bretlands til Evrópusambandsins en tók með engu tillit til peninga sem skiluðu sér á móti frá sambandinu. Rauntalan sem Bretar greiddu var miklu lægri. Formaður UK Statistics Authority, stofnunar sem hefur eftirlit með hagtölum, kallaði þessa framsetningu alvarlega misnotkun á opinberum hagtölum.

En þetta virkaði og rútan hefur síðan verið táknmynd ákveðinnar tegundar pólitískrar upplýsingaóreiðu. Há tala er valin úr opinberum gögnum, mikilvægu samhengi sleppt og hún svo tengd við aðra notkun með skilaboðum sem kjósendur eiga að geta skilið á nokkrum sekúndum.

Tíu árum eftir Brexit heldur enginn ódrukkinn því fram að Bretland sé betur statt efnahagslega en fyrir útgöngu. Meginþorri greininga kemst að þeirri niðurstöðu að viðskipti hafi dregist saman, fjárfesting sömuleiðis, framleiðni sé minni og breska hagkerfið í heild fyrir vikið veikara. Í stað smjörsins sem átti að drjúpa af hverju strái er ætlað að kostnaður landsins vegna Brexit árið 2015 hafi verið um 1,7 milljarðar punda á viku samkvæmt greiningu National Bureau of Economic Research.

Eftir tæpar tvær vikur greiðum við Íslendingar atkvæði um hvort við ætlum í aðildarviðræður um að ganga í Evrópusambandið. Sú atkvæðagreiðsla snýst ekki um að ganga í Evrópusambandið heldur hvort það eigi að nýta ótrúlega sterka samningsstöðu Íslands í dag til að ná samningi sem getur mætt okkar markmiðum og skilyrðum. Gangi það eftir eru augljósir kostir við að ganga í sambandið. Gangi það ekki getur þjóðin hafnað aðild í seinni atkvæðagreiðslu.

Hart er tekist á um hvort það sé þess virði að fara í þessar viðræður. Hagsmunasólkerfi þeirra sem hafa mikinn hag af krónuhagkerfinu og fákeppninni sem því fylgir berst af miklum ofsa gegn því. Það vill ekki að Íslendingar fái að vita meira, sennilega vegna þess að það hræðist að þeim muni lítast vel á það sem fram muni koma.

Þessi barátta fer fram í gegnum suma hefðbundna fjölmiðla í þeirra eigu, hagsmunasamtök, hugveitur, frjáls félagasamtök, stjórnmálaflokka, pólitíska

málflutningsvettvanga sem dulbúnir eru sem hlaðvörp, bókaútgáfu og ýmsa aðra vettvanga sem tengjast þessu sólkerfi og hafa hag af því. Engu er til sparað, allt er tínt til.

Ráðandi er sú lína að allt sé leyfilegt. Það má afbaka, ljúga og ráðast á æru fólks sem hefur ekkert annað til saka unnið en að vera með aðra skoðun.

Hinum megin eru grasrótarsamtök sem berjast fyrir því sem þau sjá sem aukin tækifæri fyrir Íslendinga í framtíðinni. Þau sjá fyrir sér að hér sé hægt að losa venjulegt vinnandi fólk úr klyfjum krónuhagkerfisins þannig að afborganir af venjulegu húsnæðisláni geti dregist saman um allt að 200 þúsund krónur á mánuði, að matvælaverð, sem er 55 prósentum hærra hér en í Evrópusambandinu, verði mun skaplegra, að samkeppni aukist, fákeppni minnki, tollar á mikilvægar vörur eins og allan fisk og eldisvörur leggist af og að skoðað verði nýtt fyrirkomulag til að festa landbúnað á Íslandi í sessi sem gæti styrkt hann og stöðu bænda verulega.

Þessi samtök telja líka að Ísland hafi aldrei verið í sterkari stöðu til að sækja um aðild, vegna efnahagslegra styrkleika landsins, stöðunnar í alþjóðamálum og þeirrar augljósu staðreyndar að hvorki Noregur né Bretar eru inni í Evrópusambandinu sem stendur, sem myndi gera Ísland að stærstu fiskveiðiþjóðinni innan þess með öllum mótandi tækifærum sem slíku fylgja.

Það eina sem samtökin Já til að sjá eru að berjast fyrir eru meiri upplýsingar. Að fá raunverulega að vita hvað standi okkur til boða í stað þess að láta hagsmunasólkerfið sem lýst var hér að ofan segja okkur að þess þurfi ekkert.

Það virkar illa að hræða skynsama þjóð

Eftir kosningabaráttu sem hefur staðið meira og minna í allt sumar hefur áróður Nei-hliðarinnar ekki skilað neinni marktækri breytingu á afstöðu þjóðarinnar samkvæmt könnunum. Allur hræðsluáróðurinn um að Ísland missi fullveldið og yfirráðin yfir auðlindunum við inngöngu, að ekki sé hægt að semja um neinar sérlausnir sem taki tillit til sérstöðu Íslands og Íslendinga þrátt fyrir skýrar yfirlýsingar stækkunarstjórna Evrópusambandsins um annað, að lífskjör muni hrynja niður í austurevrópskt meðaltal, að atvinnuleysi verði faraldur, að Íslendingar muni enda með að borga lífeyrinn fyrir aldna Evrópubúa og verða svo skikkaðir í evrópskan her til að deyja á vígvelli annarra hefur ekki skilað öðru en sömu stöðu. Enn vill meirihluti þjóðarinnar sjá hvað er í boði og nálin hefur vart hreyfst.

Þetta verður að hafa í huga þegar Nei-ið er að rúlla út sinni rauðu rútu, sem keyrir nú um netheima og opin rými í raunheimum. Utan á henni stendur: „50 milljarðar á ári til ESB?“

Rútan rataði líka á forsíðu Morgunblaðsins á laugardag og þar var vísað í greiningu sem hagfræðiprófessor á eftirlaunum sagði við blaðið að sér sýndist vönduð „án þess að hafa lesið hana vandlega“.

Þessi framsetning, sem nær því að vera bæði röng og villandi, byggir á greiningu Samtaka skattgreiðenda, rammpólitískra frjálsra félagasamtaka sem vakna vanalega einungis til lífsins þegar Sjálfstæðisflokkurinn er ekki í ríkisstjórn.

Hér er ekki um nýja formúlu að ræða heldur hefðbundna notkun á hringrásarkerfi hagsmunasólkerfisins. Félagasamtök gera greiningu með pólitískt markmið um fyrirframgefna niðurstöðu, pólitískur fræðimaður vottar hana og Morgunblaðið birtir hana sem staðreynd. Til að auka enn á áferðina hefur greiningin verið send inn til ÖSE þar sem utanríkisráðuneytið er sakað um upplýsingaóreiðu. Þeirri ásökun verður vitanlega hent út

í hafsauga eftir yfirlegu en þangað til mun ugglaust verða vísað í að ÖSE sé með ráðuneytið til rannsóknar.

Þetta er ekki í fyrsta sinn sem Samtök skattgreiðenda, Morgunblaðið og pólitískir bandamenn hafa beitt þessari hringrásarleikjafræði. Til að stytta þessa grein, sem þegar er of löng, læt ég nægja að hlekkja inn á skapandi túlkun þeirra á tölum og gögnum til að barna fullyrðingar sem henta þeirra pólitísku orðræðu hér.

Skapandi túlkun og sleppa því sem kemur inn

Þá skulum við koma aftur að 50 milljarða króna útspili „Áfram Íslands“, Morgunblaðsins og Samtaka skattgreiðenda. Sú tala er fengin með því að beita álíka skapandi aðferðafræði og til að komast að sprenginiðurstöðunni hér að ofan.

Í fyrsta lagi þarf einbeittan vilja og gamalkunna skapandi túlkun til að reikna sig upp í svona háa tölu. Það þarf að gefa sér forsendur sem eiga litla möguleika á að verða að veruleika.

Í öðru, og mun mikilvægara, lagi er um brúttóframlag að ræða. Það er framlag án þess að beinar greiðslur vegna aðildar komi til baka.

Ef horft er til þess hlutfalls sem Finnar hafa greitt til sambandsins og þess að verg landsframleiðsla Íslands nam um 5.000 milljörðum króna árið 2025 má ætla að nettóframlög Íslands, þegar búið er að draga það sem kemur til baka frá því sem fer út, gætu numið um 10–15 milljörðum króna á ári. Á móti fellur líka niður kostnaður vegna EES-samningsins, svo sem framlög til reksturs stofnana EFTA og þýðingamiðstöðvar utanríkisráðuneytisins. Sá kostnaður hefur verið áætlaður um átta milljarðar króna á ári. Að teknu tilliti til þessara niðurfellinga mætti ætla að raunaukning útgjalda við aðild, umfram núverandi útgjöld vegna EES, yrði um 2–7 milljarðar króna á ári.

Óbeini ábatinn drekkir öllum kostnaði

Þá er auðvitað ótalinn allur sá óbeini ábati sem gæti orðið af aðild. Ég ætla að láta nægja að nefna einn slíkan til að skila venjulegum vinnandi Íslendingum strax í mikinn plús.

Vextir íbúðalána í evrulöndum eru að jafnaði 3-4 prósent en 9-10 prósent hérlendis. Ef við tökum þá hóflegu nálgun að vextir myndu lækka um 3–3,5 prósentustig væri sparnaðurinn nálægt 90–100 milljörðum króna á ári miðað við núverandi íbúðalánastofn heimilanna.

Þannig að spurningin sem fólk ætti að vera að spyrja sig er fyrst og síðast eftirfarandi: Er það þess virði að borga 2-7 milljarða króna á ári til að fá að minnsta kosti 100 milljarða króna ábata fyrir heimili landsins?

Þegar þú ert búinn að svara því þá geturðu bætt við þann ábata sem fyrirtækin og hið opinbera myndu fá vegna sömu breytinga. Eða mun lægra vöruverð í matvörubúðinni.

Eða aukin samkeppni. Eða uppbrot á fákeppni. Eða aukin erlend fjárfesting. Og svo framvegis.

Ég vil vita hvort þetta sé hægt. Og hvet ykkur öll til þess sama 29. ágúst.

Rauða rútan er mætt! Varist rauðu rútuna

Leit um „��"

3395 niðurstöður fundust við leit að „��"

Póstlisti Samfylkingarinnar

Samfylkingin

Flokkurinn

Flýtileiðir

Um Samfylkinguna

Vertu í bandi:

Leit um „���������������������������������������������������"

3395 niðurstöður fundust við leit að „���������������������������������������������������"