Undanfarið ár hefur Borgarstjórn verið samtaka í því að huga þurfi að áhrifum Covid 19 á geðheilbrigði og vellíðan borgarbúa. Við settum af stað Borgarvaktina þar sem við fylgjumst með stöðu mála, mánuð frá mánuð, og höfum tekið til umfjöllunar inn í Velferðarráði niðurstöður kannana landlæknis og rannsóknar og greininga, á áhrifum á andlega líðan íbúa.

Niðurstaðan er að faraldurinn hefur haft áhrif á fólk í öllum aldurshópum og eru vísbendingar um að áhrifin séu mest á ungt fólk og svo þau sem eldri eru. Með auknu atvinnuleysi er ljóst að neikvæð áhrif á líðan verði meiri, það er því mikil þörf fyrir mótvægisaðgerðir eins og Reykjavíkurborg setti tóninn með í Græna planinu. Þar er horft til þess að sú græna umbreyt­ing sem fyrirhuguð er í borginni byggi á rétt­læti, sann­girni og þátt­töku og að íbúar búi við öryggi og geti haft jákvæð áhrif á eigið líf og annarra í nútíð og framtíð. 

Við höfum ekki bara varið störf hjá borginni heldur fjárfest í tímabundnum viðbótarstörfum til að skapa tækifæri fyrir fólk sem misst hefur vinnuna eða fær ekki tækifæri á vinnumarkaði til að bæta við reynslu sína. Þessi störf eru hluti af þeim vinnumarkaðsaðgerðum sem samþykkt var að fara í. Starfs­mönnum Reykja­víkur­borgar fjölgaði um 5% á síðasta ári, alls um 348 og starfa þeir yfir 90% í velferðar og menntamálum að þjónusta íbúa. Sumar­störfum var fjölgað í fyrra þar sem í boði voru 200 sumarstörf fyrir 17 ára og 400 sumarstörf fyrir 18 ára og eldri auk sumarafleysininga, þar vorum við ekki síst að horfa til erfið­leika stúdenta við að fá sumar­störf og verkefni þeirra voru hreint út sagt fjölbreytt og mikilvæg. Eins voru samþykkt 200 störf fyrir einstaklinga á atvinnuleysisbótum bótarétt og fyrir notendur fjárhagsaðstoðar án bótaréttar. Sama er upp á teningnum í ár en komið hefur verið upp Atvinnu- og virknimiðlun og markvissu samstarfi við Hugarafl sem eru með þjónustu við yngri einstaklinga sem glíma við geðrænar áskoranir og fá fjárhagsaðstoð og framfærslu. Sumarstörfin hjá Reykjavíkurborg í ár eru tæplega 1700, þar af um 250 störf fyrir 17 ára einstaklinga.

En lífið er ekki bara vinna og við höfum sannarlega reynt að bregðast við stöðunni um alla borg með fjölbreyttum hætti. Það hefur verið farið í fjölmargar og fjölþættar aðgerðir, þvert á aldurshópa og hin ýmsu svið og stofnanir borgarinnar til að stuðla að betri líðan og aukinni virkni á tímum covid-19. Fyrir elsta aldurshópinn hafa verkefni líkt og „spjöllum saman“ verið komið á laggirnar en þar sem haft var samband við alla 85 ára og eldri sem búa einir og voru með þjónustu frá velferðarsviði. Þetta verkefni var svo víkkað enn frekar út og aldurshópurinn breikkaður og öllum boðið að eignast símavini. Þetta var gert í góðri samvinnu við Félag eldri borgara, Landsamband eldri borgara og Rauða krossinn.

Eins var flýtt fyrir svokallaðri Velferðartæknismiðju velferðasviðs þar sem skjáheimsóknir með myndsímtölum voru tekin upp. Farið var í að efla félagsstarf fullorðinna með styrk frá Félags- og barnamálaráðuneytinu með áherslu á hreyfingu og andlega heilsu með hinum ýmsum námskeiðum til dæmis í notkun snjalltækja.

Haft var að leiðarljósi að reyna að raska sem minnst lífi hópa sem að eru í meiri hættu á félagslegri einangrun. Sem dæmi var hugað sérstaklega að fötluðum einstaklingum í búsetuúrræðum á vegum velferðarsviðs. Þar varð að færa félagsstarfið og virknina heim enda ekki unt að sækja sjúkraþjálfun, aðra hreyfingu eða félagslíf utan heimilis svo vikum skipti. Ráðgjafar í þjónustumiðstöðum fóru í átak í að hringja í borgarbúa og eins voru haldnir reglubundnir upplýsingafundir með hagsmunasamtökum og réttindagæslumönnum fatlaðs fólks á mismunandi stigum faraldursins. Vinnumarkaðsaðgerðir og sumarstörf í skapandi greinum voru líka nýtt til að skapa skemmtilegar samverustundir í íbúðarkjörnum fatlaðra einstaklinga og eins voru sumarstörf nýtt til stykrja starfsemi íbúðarkjarna og sambýla til að styðja betur að félagsþáttöku íbúa.

Hvað varðar málefni barna og ungmenna þá hefur verið farið í hinar ýmsu aðgerðir til að styðja betur við börna í viðkvæmri stöðu, börn sem bíða skólaþjónustu en þeim hefur fjölgað nú á tímum covid og við því þarf að bregðast. Í boði er sérstakur íþrótta og tómstundarstyrkur til barna tekjulágra foreldra og við höfum breytt reglum þannig að börn foreldra sem fá fjárhagsaðstoð til framfæslu eru gjaldfrjálst í mat í skóla, frístund og leikskóla og geta fengið styrki til frekari tómstunda. Vinnumarkaðsaðgerðir gerðu líka kleift að ráða inn starfssmenn fyrir Velkomin verkefnið sem er sérstaklega miðað að foreldrum og börnum af erlendum uppruna í borginni en við viljum sannarlega taka vel á móti öllum nýjum íbúum í Reykjavík. Það er erfitt að flytja til nýs lands hvað þá á tímum heimsfaraldurs og tilheyrandi samkomutakmarkana.

Það er alveg ljóst að Covid-19 hefur haft áhrif á líðan hinna ýmsu hópa og þurfum við að taka vel utan um hvort annað og samfélagið allt. Hér hef ég nefnt nokkur af verkefnum Reykjavíkur en við ætlum að gera það sem í okkar valdi stendur til þess að stuðla að heilsu og hamingju allra borgarbúa. Verum skapandi og pössum að halda í samstöðuna nú þegar vonandi fer að sjá fyrir endann á þessum faraldri. Við þurfum líka samstöðu í uppbyggingunni, samstöðu um að enginn verði skilinn eftir.

Heiða Björg Hilmisdóttir, varaformaður Samfylkingarinnar og formaður Velferðarráðs Reykjavíkurborgar, tekur saman nokkrar mikilvægar aðgerðir sem Reykjavíkurborg hefur hrundið af stað í kjölfar Covid 19. 

Fyrrum nemandi minn, nú fjögurra barna móðir í Bolungarvík, fór á dögunum til kvensjúkdómalæknis. Hún lýsti einkennum fyrir lækninum og læknirinn tók leghálssýni, sagði henni síðan að samkvæmt lýsingunum gæti verið um frumuvöxt eða krabbamein að ræða en nú tæki við 8-10 vikna bið eftir niðurstöðum greiningar á sýninu.

Rúmir tveir mánuðir í óvissu er sem sagt það sem konum er boðið upp á í heilbrigðiskerfinu á Íslandi, nú á árinu 2021. Rúmir tveir mánuðir í bið eftir niðurstöðum er það sem læknum á Íslandi er boðið upp á til að þeir geti lokið sinni vinnu og gefið sjúklingum sínum svör eða skipulagt næstu skref í meðferð, ef á þarf að halda.

Í upphafi þessa árs var fyrirkomulagi skimunar á leghálskrabbameini breytt á þann veg að nú sjá heilsugæslustöðvar um sýnatöku og sýnin eru svo send úr landi til greiningar, til danskrar rannsóknarstofu í Hvidovre. Það má sýna þeirri ákvörðun skilning að færa sýnatökuna inn á heilsugæslustöðvarnar, því með henni færist sú þjónusta nær konunum sjálfum og verkefnið getur styrkt starfsemi heilsugæslunnar. Ákvörðun um að senda sýnin úr landi var hins vegar tekin í trássi við ábendingar fjölmargra sérfræðinga um að þessa vinnu væri vel hægt að vinna hér á landi. Meðal annars hefur félag íslenskra rannsóknarlækna lýst furðu sinni yfir þessari ákvörðun og bent á að sýkla- og veirufræðideild Landspítalans hafi yfir að ráða bæði tækjum og sérfræðiþekkingu til að sinna þessum greiningum. Nú er hins vegar hætta á því að sú ákvörðun heilbrigðisyfirvalda að færa rannsóknirnar úr landi muni valda því að áralöng og yfirgripsmikil þekking sem byggst hefur upp hér á landi muni glatast.

Ekki verður annað séð en að kostnaður hafi verið látinn ráða för við þá ákvarðanatöku heilbrigðisráðherra að sniðganga íslenskt rannsóknarfólk og þann tækjakost sem Landspítalinn hefur yfir að ráða. Það hefði vissulega þurft að kosta einhverju til svo að hægt yrði að flytja þessa greiningarvinnu inn á Landspítalann en þrátt fyrir ítrekaðar fyrirspurnir liggur kostnaðargreiningin ekki enn fyrir og því óljóst hvort um sparnað sé að ræða. Heilbrigðisráðherra rökstuddi ákvörðunina í byrjun árs með því að hún snerist um öryggi kvenna, en nú 4 mánuðum síðar er ljóst að öryggi kvenna er stefnt í hættu. Smám saman hefur komið í ljós hversu illa ígrunduð þessi ákvörðun virðist hafa verið. Svör berast seint og illa frá dönsku rannsóknarstofunni og alls konar flækjustig virðist vera á leiðinni. Meðal annars þarf að færa öll sýni yfir á danskar kennitölur þegar þau berast þangað og þegar niðurstöður berast þarf að færa þær aftur yfir á íslenskar kennitölur. Augljóst er að flækjustig af þessu tagi tefur ferlið og getur aukið líkur á mistökum. Einnig hefur talsambandið milli lækna og rannsóknaraðila rofnað, því lítil tengsl eru við dönsku rannsóknarstofuna. Slíkt talsamband getur verið algerlega nauðsynlegt læknum við ákvarðanatöku um frekari meðferð.

Augljóst er að öryggi kvenna hefur ekki verið haft í fyrirrúmi við þessar aðgerðir og eftir standa þúsundir kvenna á Íslandi í fullkominni óvissu um eigið öryggi og heilsu. Getum við sætt okkur við að þannig sé staðið að málum í íslensku heilbrigðiskerfi á árinu 2021?

 Greinin birtist í Skessuhorni 6. maí.

Valgarður Lyngdal Jónsson, þingframbjóðandi í Norðvesturkjördæmi - 1. sæti, skrifa um þá óvissu sem konum er boðið upp á í heilbrigðiskerfinu á Íslandi í dag. 

Samfylkingin berst fyrir auknu lýðræði, valddreifingu og jafnri aðstöðu allra einstaklinga til þátttöku í ákvörðunum sem varða þá sjálfa og samfélagið allt. 

Við viljum samfélag þar sem allir eru jafnir fyrir lögum og njóta fullra mannréttinda án mismununar, svo sem vegna kyns, kynhneigðar, efnahags, uppruna, búsetu eða stöðu að öðru leyti. Margbreytileiki mannlífsins skal virtur í hvívetna og öllum tryggð mannhelgi, persónufrelsi og vernd gegn ofbeldi og öðrum mannréttindabrotum. Samfylkingin gefur aldrei afslátt af þessum grundvallarkröfum siðaðs samfélags. 

Almannavaldi skal beitt með hófsemd samkvæmt fyrirsjáanlegum leikreglum. Lög eiga að vera skýr, framvirk og aðgengileg og enginn skal vera háður geðþótta yfirvalda. Jafnrétti allra gagnvart ríkisvaldinu ber að tryggja með óvilhallri framkvæmd löggæslu, dómsvalds og allrar stjórnsýslu. 

Stjórnarfar, ríkisvald og mannréttindi

Samfylkingin vill að yfirvöld komi fram við fanga af virðingu og tryggi örugga, mannúðlega og vel skipulagða afplánun og betrunarvistun. Fangar eiga að fá tækifæri til ábyrgðar, endurreisnar og farsællar endurkomu út í samfélagið. Menntunarúrræði, starfsþjálfun, öflug sálfræðiþjónusta og tækifæri til samfélagsþjónustu í stað refsivistar eru lykilatriði og geta dregið úr líkum á endurteknum afbrotum. 

Brýnt er að íslenska ríkið dragi lærdóm af fjölmörgum dæmum um að fólk sé frelsissvipt að tilhæfulausu eða haldið í gæsluvarðhaldi lengur en þörf var á. 

Betrunarvist og virðing við fanga

Samfylkingin er femínískur flokkur sem vill jafna stöðu kynjanna og ráðast af alefli gegn kynbundnum launamun. Við viljum vinna gegn kerfisbundinni mismunun og fordómum og tryggja jafna meðferð á öllum sviðum samfélagsins óháð kynhneigð, kynvitund, kyneinkennum eða kyntjáningu. 

Ísland á að skipa sér í fremstu röð á alþjóðavísu hvað varðar réttarstöðu hinseginfólks, kynsegin fólks og fólks með ódæmigerð kyneinkenni. Vinna þarf áfram að bættri réttarstöðu þessara hópa í samvinnu við félög og fulltrúa þeirra. 

Umbætur í jafnréttismálum

Í heimsfaraldri og djúpri atvinnukreppu var almennt atvinnuleysið í febrúar 11,4% hér á landi eða 21.352 einstaklingar. Í febrúar höfðu 4719 verið atvinnulausir í meira en 12 mánuði. 

Meðalatvinnuleysi frá árinu 1980 er 3,1%. Seðlabankinn spáir miklu atvinnuleysi áfram eða um 7,3% í ár og litlu minna á því næsta eða 6,7% og 6,3% árið 2022. Þetta mikla atvinnuleysi mun hafa bæði efnahagslegar og félagslegar afleiðingar ef ekkert verður að gert. Þess vegna er svo mikilvægt að staða þeirra sem eru án atvinnu verði greind og stjórnvöld grípi til almennilegra ráða til að vinna gegn fátækt. Ef stjórnvöld hreyfa sig ekki hraðar en hingað til er það pólitísk ákvörðun að láta þá sem missa vinnuna í heimsfaraldri bera þyngstu byrðarnar. Varða, rannsóknarstofnun vinnumarkaðarins, gerði könnun meðal félagsmanna í aðildarfélögum BSRB og ASÍ sem framkvæmd var í árslok 2020. 

Þar kom fram að meðal atvinnulausra félagsmanna átti rúmlega helmingurinn erfitt með að láta enda ná saman. Atvinnulausir eru líka mun líklegri til að þurfa að leita til sveitarfélaga eða vina og ættingja eftir fjárhagsaðstoð, þiggja aðstoð hjálparsamtaka eða fá mataraðstoð frá hjálparstofnunum. Um 35 prósent atvinnulausra búa í leiguhúsnæði samanborið við 15 prósent launafólks. 

Atvinnuleysi er hlutfallslega meira meðal erlendra ríkisborgara en íslenskra. Þar að auki virðist hópurinn almennt í verri stöðu og innflytjendur hafa þurft að þiggja matar- og/eða fjárhagsaðstoð í meira mæli en aðrir.

Í könnun Vörðu var einnig spurt um andlega og líkamlega heilsu. Niðurstöðurnar sýna að andleg og líkamleg heilsa atvinnulausra er verri en þeirra sem eru í vinnu og þeir eru líklegri til að hafa neitað sér um að sækja heilbrigðisþjónustu. Andleg heilsa atvinnulausra mælist einnig mun verri hjá konum en körlum.

Staða atvinnulausra er alvarleg og krefst mun meiri athygli stjórnvalda og kröftugra sértækra aðgerða. Skrefið sem hæstvirtur félags- og barnamálaráðherra kynnti síðasta föstudag, er jákvætt. Við í Samfylkingunni höfum kallað eftir slíkri aðgerð, störfum með styrki líkt og gert var eftir hrun í tíð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur.  En það þarf að koma fleira til og til lengri tíma. Aðstoð við þá sem glíma við langtímaatvinnuleysi þarf að vera af ýmsum toga og algjörlega er nauðsynlegt að gera fólki kleift að sækja sér heilbrigðisþjónustu, ekki síst geðheilbrigðisþjónustu. 

Hætta er á að skuldavandi taki við af atvinnukreppu ef tekjufalli heimila þeirra þúsunda sem misst hafa vinnuna verður ekki mætt. Það þarf að lengja atvinnuleysistímabilið en það þarf einnig sérstakan stuðning vegna tekjufalls heimila og þau þurfa viðspyrnustyrk líkt og fyrirtækin.

Verslunarmannafélag Reykjavíkur hefur lagt fram hugmynd að sértækum stuðningi sem ætlað er að tryggja afkomuöryggi heimila sem hafa orðið fyrir atvinnumissi og tekjufalli í heimsfaraldri. ASÍ hefur gert þær hugmyndir að sínum. 

Tíminn er knappur til að bregðast við og mörg heimili eru þegar komin á ystu nöf. Lausnin felur í sér aðkomu bæði ríkisins og bankanna. Veitt verði stuðningslán til heimila með ríkisábyrgð og afslætti af tekjuskatti til að mæta afborgunum. Bankar veiti framfærslulán í formi mánaðarlegrar lánalínu með ríkisábyrgð. Þannig geti heimilin áfram staðið við skuldbindingar sínar og framfleytt sér og sínum á meðan tekjubrestur varir. 

Í óundirbúnum fyrirspurnartíma þann 14. desember síðastliðinn svaraði hæstvirtur forsætisráðherra fyrirspurn frá mér á þá leið að stuðningur til að vinna gegn skuldavanda, væri til skoðunar hjá hæstvirtum félags- og barnamalaráðherra. Er von á viðbrögðum frá hæstvirtum ráðherra í þessu máli?

Þúsundir hafa verið lengur en sex mánuði án atvinnu og vandamálin hrannast upp. Fólk þarf að borga af lánum, borga leigu, borga tryggingar, klæða og fæða börn og aðra heimilismenn.

Neikvæð áhrif á félagslegan og efnahagslegan jöfnuð vegna mikils atvinnuleysis er vandamál sem glíma þarf við á næstu árum. Áhrifin eru ólík á mismunandi þjóðfélagshópa. Staða ungs fólks, íbúa af erlendum uppruna og kvenna er sérstaklega slæm.  

Ég spyr því hæstvirtan ráðherra hvaða skref hann telji nauðsynlegt að taka til að mæta sértækum vanda atvinnulausra í atvinnukreppu? 

Til hvaða bráðaaðgerða er árangursríkast að grípa? 

Hvaða aðgerðir telur ráðherrann hæstvirtur að dugi best til að vinna gegn neikvæðum áhrifum langtímaatvinnuleysis?

Oddný G. Harðardóttir þingflokksformaður Samfylkingarinnar stóð fyrir sérstakri umræðu í þinginu í dag um atvinnuleysi og stöðu atvinnuleitenda. Hér má lesa ræðu Oddnýjar. 

Sérstök umræða um atvinnuleysi og stöðu atvinnuleitenda

Samfylkingin lítur á Ísland sem eina heild þar sem sterkt höfuðborgarsvæði nýtur góðs af blómstrandi byggðum og bæjum um land allt og öfugt. Við viljum byggja höfuðborgarsvæði sem keppir við aðrar borgir í okkar heimshluta og er brimbrjótur Íslands í alþjóðlegri samkeppni um fólk og fyrirtæki. Á sama tíma viljum við nýta til fulls sérstöðu og sóknarfæri landsbyggðanna sem felast ekki síst í nánd við einstaka íslenska náttúru og gjöfular auðlindir. Þessi markmið eru ekki andstæð heldur styðja hvort annað. 

Óábyrg stjórnmálaöfl ala á sundrungu milli borgar og byggða. Það gerir Samfylkingin ekki. Við vinnum að sameiginlegum hagsmunum og auknum samhljómi meðal landsmanna á grundvelli jafnvægis og gagnkvæmrar virðingar. Samfylkingin vill draga úr ójöfnuði og aðstöðumun í íslensku samfélagi. Það kallar á að við vinnum betur að því að tryggja jöfn tækifæri og möguleika allra landsmanna óháð búsetu, svo sem til atvinnu, menntunar, menningar og hvers kyns þjónustu. 

Samfylkingin vill að markmið atvinnu- og byggðaþróunar verði skilgreind eftir styrkleikum landshluta og vinnusóknarsvæða og að út frá þeim verði mótuð framsækin atvinnustefna fyrir Ísland allt sem taki einnig til uppbyggingar menntastofnana. Þannig má vinna markvisst að farsælli byggðaþróun í landinu. Sveitarfélögin eru best til þess fallin að leiða vinnu af þessu tagi sjálf í nánu samstarfi innan landshlutasamtaka sveitarfélaga. Samfylkingin vill stuðla að frekari sameiningu sveitarfélaga og eflingu sveitarstjórnarstigsins. 

Samgöngur skipta sköpum fyrir atvinnu- og byggðaþróun í landinu. Greiðar samgöngur um land allt eru lykilatriði við að tryggja öllum jöfn tækifæri óháð búsetu. Samfylkingin vill ráðast í stórátak í samgöngumálum til að styrkja Ísland sem heild með því að tengja landshlutana betur saman og stytta vegalengdir innan afmarkaðra vinnusóknarsvæða. Innan þéttbýlismarka þarf að gæta sérstaklega að samspili byggðar og samgangna, til dæmis vegna áhrifa umferðar á umhverfi og lífsgæði en ekki síður af því að skipulag byggðar ræður miklu um umferð og ferðavenjur. 

Samfylkingin leggur áherslu á að fjölga valkostum og auka fjölbreytni í samgöngum, svo sem með því að efla almenningssamgöngur, flýta Borgarlínu, efla landsbyggðarstrætó og bæta alla aðstöðu og innviði fyrir gangandi og hjólandi í þéttbýli. Allt fellur þetta saman við markmið okkar um lýðheilsu og í loftslagsmálum. Þegar kemur að þjóðvegakerfinu viljum við gefa í til að vinna á uppsafnaðri viðhaldsþörf undanfarinna ára og auka nýframkvæmdir með hliðsjón af atvinnustefnu fyrir Ísland og áherslu á styttingu vegalengda og umferðaröryggi. Þá viljum við ráðast í markvissar aðgerðir til að hraða orkuskiptum í samgöngum á sjó, landi og í flugi. Vinna þarf að fjölgun alþjóðlegra fluggátta til landsins, tryggja að gæði varaflugvalla séu viðunandi og að viðhald og uppbygging á innviðum innanlandsflugs taki mið af uppbyggingu ferðaþjónustu. 

Fjarskipti ráða miklu um lífsgæði, atvinnutækifæri og byggðaþróun. Samfylkingin vill efla innviði fjarskipta hvarvetna á landinu og tryggja að við njótum öll aðgangs að áreiðanlegu ljósleiðaraneti. Með því að nýta þau tækifæri sem felast í fjölgun starfa án staðsetningar geta stjórnvöld bætt lífskjör og um leið eflt byggðir um land allt. 

Loks er brýnt að tryggja öryggi allra landsmanna í heimabyggð. Fjármagn sem rennur til Ofanflóðasjóðs á að nýta til hraðari uppbyggingar ofanflóðavarna og þá verður farsímasamband að vera tryggt á þjóðvegum landsins. 

Byggðaþróun og samgöngur

Velferðarsamfélag jafnaðarmanna byggist á almennum réttindum og skyldum sem gilda jafnt fyrir alla. Andstæða þess er samfélag ójöfnuðar og ölmusu þar sem lífsafkoma almennings er háð geðþótta hinna fáu og fjársterku. Við viljum að velferðarþjónustan komi okkur öllum til góða og sé til staðar á öllum stigum lífsins. 

Við erum stolt af þeim stórtæku samfélagsbreytingum og sigrum sem forverar okkar hafa unnið, hér á landi og víðar. Það er engin tilviljun að farsælustu og mannvænustu samfélög heims er að finna í þeim löndum þar sem tekist hefur að byggja upp velferðarþjónustu í anda jafnaðarstefnu. En það er ekki nóg að byggja upp slíkt kerfi – við verðum stöðugt að halda vöku okkar, standa vörð um þann árangur sem náðst hefur og ráðast í nauðsynlegar umbætur þar sem þörf er á. 

Samfylkingin ber ábyrgð á framgangi jafnaðarstefnunnar á Íslandi. Það er því á okkar ábyrgð að vinna sífellt að endurskoðun velferðarþjónustunnar til að hún þróist í rétta átt og virki sem skyldi. Ljóst er að margt má betur fara í íslensku velferðarkerfi og því viljum við breyta. Kerfið byggir í of ríkum mæli á skerðingum og tekjutengingum og er hvorki nógu almennt né nógu sterkt. Alltof margir falla á milli kerfa, festast í fátæktargildru eða lifa í einsemd og einangrun. Alltof margir þurfa að óttast um lífsafkomu sína, neita sér um nauðsynlega læknisþjónustu eða alast upp í fátækt. 

Samfylkingin vill snúa vörn í sókn. Enginn á að þurfa að reiða sig á ölmusu í einu ríkasta samfélagi heims. Almenningur á Íslandi á skilið sterka almenna velferðarþjónustu að norrænni fyrirmynd, víðtækar félagslegar tryggingar sem tryggja lífsafkomu okkar gegn áföllum og fátækt, jafnt aðgengi að fullkomnustu heilbrigðisþjónustu sem völ er á, myndarlegan stuðning við börn og foreldra, aðstoð þegar aðstoðar er þörf, húsnæðisöryggi, mannréttindi og síðast en ekki síst virðingu. 

Hornsteinn velferðarsamfélags jafnaðarmanna er virðing okkar allra fyrir hverjum og einum. Þess vegna leggur Samfylkingin ríka áherslu á að notendasamráð sé viðhaft við alla stefnumótun og ákvarðanatöku um velferðarmál og þannig tryggt að stefna stjórnvalda sé í takti við veruleika og aðstæður þeirra hópa sem við á. Við lítum svo á að sérhver manneskja hafi eitthvað til samfélagsins að leggja og viljum nýta styrkleika hvers og eins sem best með því að stuðla að virkri þátttöku sem allra flestra og rjúfa einangrun þeirra sem upplifa sig afskipta eða útundan. 

Sterk velferðarþjónusta

1. Ríkisstjórnin segist hafa stóraukið útgjöld til að mæta að Covid. Hið rétta er að heildarútgjöld ríkisins milli fyrri árshelminga ´19 og ’20 jukust um 47 milljarða kr. Það er 1,5% af landsframleiðslu eða 5% af fjárlögum. Finnst fólki það nóg til að mæta dýpstu kreppu lýðveldissögunnar og 20.000 manna atvinnuleysi?

2. Ríkisstjórnin segist hafa stóraukið fjárfestingar vegna Covid. Hið rétta er að þegar þjóðhagsreikningar eru skoðaðir þá „minnkaði“ opinber fjárfesting eftir að veiran skall á. Hagfræðideild Landsbankans skrifaði í vikunni: „Fjárfesting ríkissjóðs minnkaði um 17,1% milli fyrri árshelminga 2019 og 2020“ og „Sé litið á heildarmyndina er samt nokkuð ljóst að áform síðustu missera um stóraukna opinbera fjárfestingu hafa ekki náðst enn sem komið er, hvort sem litið er á opinberar tölur um þjóðhagsreikninga eða tölur um fjármál hins opinbera“.

3. Ríkisstjórnin segist hafa sett nýsköpun í forgang. Hið rétta er að nýsköpun hefur fengið undir 10% af aðgerðum ríkisstjórnarinnar (þar með talið þeim aðgerðum sem voru tilkynntar í gær). Og nú er fókusinn hjá ríkisstjórninni að leggja niður Nýsköpunarmiðstöð Íslands sem mun spara 300 milljónir kr. á kostnað nýsköpunar. Breytingar á umhverfi nýsköpunar verða að vera til að bæta núverandi ástand, ekki til að spara.

4. Aðrar aðgerðir hafa verið misheppnaðar.

a. Íslenska ríkisstjórnin er örugglega eina ríkisstjórnin í heiminum sem kaus að niðurgreiða uppsagnir í stað þess að búa til störf og verja þau.

b. Brúarlánin sem áttu að vera 80 milljarðar en voru orðin rúmlega einn milljarður í byrjun september og nánast eini lántakandinn enn sem komið er Icelandair.

c. Frestun skattgreiðslna varð einn fimmti af því sem til stóð.

d. Lokunarstyrkirnir voru í lok sumars einungis um 8% af því sem til stóð og afgreidd stuðningslán um 11%.

e. Ferðagjöfin varð alltof lítil og endaði stundum hjá fyrirtækjum sem þurftu ekki sérstakan stuðning vegna Covid.

f. Markaðsátakið fór fyrir lítið þegar landinu var lokað.

g. Teknar voru fyrirhugaðar 400 milljónir kr. af stuðningi til fjölmiðla sem áttu að renna til þeirra óháð Covid. Það sem þó var sett til fjölmiðla vegna Covid rann mest til Morgunblaðsins sem virðist ekki skorta styrktaraðila.

h. Þær fjárhæðir sem ríkisstjórnin hefur sett í „félagslegar“ aðgerðir vegna Covid eru lægri en sem nemur fyrirhugaðri lækkun veiðileyfagjaldsins á kjörtímabilinu.

i. Nýjasta tillaga ríkisstjórnarinnar frá því í gær um að hvetja til þátttöku almennings með kaupum á hlutabréfum sýnir kannski vel hvar fókusinn liggur hjá ríkisstjórninni.

5. Sumt gekk þó ágætlega. Hlutabótaleiðin, sem var leið sem síðasta stjórn Samfylkingarinnar bjó til, virkaði ágætlega og varð að raunverulegu björgunarneti fyrir fólk og fyrirtæki eftir þverpólitíska samvinnu í velferðarnefnd Alþingis. „Allir vinna“-átakið, kreppuúrræði sem er líka fengið að láni frá Jóhönnustjórninni, hefur skilað sér í auknum efnahagsumsvifum og bætt kaupmátt þeirra sem hafa getað nýtt sér það. Listamannalaunum var fjölgað að tillögu okkar í Samfylkingunni en þó alltof lítið og enn eru skemmtikraftar og listafólk skildir eftir á köldum klaka.

6. Eftir stendur að 20.000 Íslendingar eru atvinnulausir og þeim fer fjölgandi. Nánast hvergi er að sjá þau störf sem ríkisstjórnin ætti að vera að skapa. En ríkisstjórnin hélt auðvitað fullt af blaðamannafundum. Kannski var það atvinnuskapandi.

Á morgun kynnir ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur fjárlagafrumvarp og fjármálaáætlun til næstu ára. Ég vona innilega að nú verði skipt um kúrs og ráðist í kraftmeiri aðgerðir fyrir fólk og fyrirtæki en ekki enn eitt skot sem lendir langt utan vallar og gagnast fáum. Við í Samfylkingunni munum halda áfram að standa vaktina, leggja til lausnir og benda á það sem betur má fara.

Mér finnst stundum eins og stjórnvöld geri eins lítið og þau komast upp með. Og þegar þau gera eitthvað þá missir það oft marks. Það er svo hættulegt í svona djúpri kreppu. Förum yfir nokkrar staðreyndir:

Næsta lofts­lags­ráð­stefna Sam­ein­uðu þjóð­anna verður haldin í Glas­gow í nóv­em­ber. Ráð­stefnan er gríð­ar­lega mik­il­væg enda er fund­inum ætlað að marka stefn­una næstu tíu árin til að mark­miðum Par­ís­ar­sam­komu­lags­ins verði mætt. 

Þess vegna ríður á að Ísland mæti til fund­ar­ins með metn­að­ar­fulla stefnu í lofts­lags­málum og skýra, full­fjár­magn­aða aðgerða­á­ætl­un. Ísland er í sér­flokki þegar kemur að nýt­ingu end­ur­nýj­an­legrar orku og hefur mörg spenn­andi tæki­færi til að stíga stór skref á næsta ára­tug. En þá þarf að byrja strax því nauð­syn­legt er að taka sem fyrst mark­viss skref í átt að metn­að­ar­fullri stefnu Íslands sem kynnt verði á fund­inum í Glas­gow.

Það verður ekki í höndum á núver­andi rík­is­stjórn­ar, heldur þeirrar næstu, að taka þátt í lofts­lags­ráð­stefn­unni í nóv­em­ber. Þess vegna er ekki nóg að núver­andi rík­is­stjórn­ar­flokkar fjalli um og ákveði stefn­una sem borin verður fram, heldur þarf sam­ráð að hefj­ast sem fyrst til þess að sem víð­tæk­ust sátt verði um afstöðu Íslands. Það er því nauð­syn­legt að fram fari breitt póli­tískt sam­ráð um áherslur Íslands og að sem breið­ust sam­staða verði um mark­mið okk­ar. 

Sjón­ar­mið um meiri metnað en hjá rík­is­stjórn­inni séu með í för

Inn á borð rík­is­stjórn­ar­innar verða til að mynda að koma sjón­ar­mið um metn­að­ar­fyllri aðgerðir til að sporna við lofts­lagsvá en nú hafa verið kynnt­ar. Núver­andi metn­aður Íslands er nefni­lega hvorki sér­stak­lega aðdá­un­ar­verður né eft­ir­tekt­ar­verð­ur. Við leiðum ekki eða erum í for­ystu, heldur fylgjum lægsta sam­nefn­ara í Evr­ópu en fram­kvæmda­stjórn stefnir að því að draga úr útblæstri um 55% árið 2030 miðað við 1990. 

Aðrar nágranna­þjóðir Íslands hafa sett sér hærri mark­mið en við um sam­drátt í losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda og hafa til að mynda sænsk stjórn­völd sett stefn­una á 63% sam­drátt árið 2030 miðað við árið 1990 og yfir­lýst mark­mið danskra stjórn­valda er að draga úr gróð­ur­húsa­loft­teg­undum um 70% yfir sama tíma­bil. 

Með nýkjörnum Banda­ríkja­for­seta er að fær­ast enn meiri þungi í alþjóða­sam­vinnu í loft­lags­mál­unum en Biden hefur lagt áherslu á að Banda­ríkin ætli að taka fullan þátt og axla ábyrgð á sam­hæfðum aðgerðum á alþjóða­vett­vangi í lofts­lags­mál­um. Breski for­sæt­is­ráð­herr­ann hefur gert ráð­stefn­una í Glas­gow að meg­in­efni í sínu alþjóða­starfi, eitt­hvað sem syst­ur­flokkur hans hér á Íslandi mætti líta til og taka til sín. 

Allir stjórn­mála­flokkar komi að mál­flutn­ingi Íslands á COP-26 

Lofts­lagsógnin er svo mik­il­vægur mála­flokkur fyrir íslenskt sam­fé­lag í nútíð og fram­tíð að þingið og þing­flokk­arnir þurfa að hafa aðkomu að hon­um. Þess vegna hef ég lagt fram þings­á­lykt­un­ar­til­lögu um að for­seti þings komi á fót nefnd þing­manna allra flokka á Alþingi sem fjalli um og eigi aðkomu að mark­miðum og stefnu Íslands og mál­flutn­ingi á vett­vangi lofts­lags­samn­ings­ins. 

Nefndin skil­greini meg­in­for­sendur stefn­unnar og setji fram til­lögur um mark­mið Íslands næstu tíu árin og leiðir til að ná þeim. Ég legg til að þing­manna­nefndin komi saman eigi síðar en 1. maí 2021 og skili til­lögum til for­sætis­nefndar svo fljótt sem verða má og eigi síðar en 24. sept­em­ber 2021, á síð­asta degi kjör­tíma­bil­ins. Til­lög­urnar verði að því loknu lagðar fyrir Alþingi í formi þings­á­lykt­unar og for­sæt­is­ráð­herra falið að hafa þær til hlið­sjónar við mótun áherslna Íslands á lofts­lags­ráð­stefn­unn­i. 

Með þess­ari til­lögu er stefnt að því að tryggt verði að allir stjórn­mála­flokkar hafi tök á að und­ir­búa sig fyrir aðkomu að þess­ari mik­il­vægu lofts­lags­ráð­stefnu og standi að metn­að­ar­fullum mál­flutn­ingi Íslands til að sem breið­ust sátt og sem fjöl­breytt­ust sjón­ar­mið verði hluti af stefnu Íslands. Það hlýtur að vera metn­aður okkar allra.

Greinin birtist í Kjarnanum 3. febrúar.

Samráð og samvinna besta sóknin gegn loftslagsvánni

Leit um „��"

3373 niðurstöður fundust við leit að „��"

Póstlisti Samfylkingarinnar

Samfylkingin

Flokkurinn

Flýtileiðir

Um Samfylkinguna

Vertu í bandi:

Leit um „���������������������������������������������������"

3373 niðurstöður fundust við leit að „���������������������������������������������������"